สรุปสั้นๆ
- ก่อนเลือกยี่ห้อ ให้ตัดสินว่าบ้านเดินท่อระบายควันออกนอกอาคารได้หรือไม่ เพราะแบบดูดวนกรองคาร์บอนเอาควันออกจากบ้านไม่ได้ และมีผลต่อการกำจัดมลพิษน้อยกว่ามาก
- งานวิจัยของ Lawrence Berkeley National Laboratory พบว่าในห้องทดลอง เครื่องดูดควันเจ็ดรุ่นจับมลพิษได้ตั้งแต่ 15 ถึง 98 เปอร์เซ็นต์ และราคาสูงไม่ได้รับประกันว่าจับได้ดี
- แรงดูดโดยประมาณหาจากปริมาตรครัวคูณ 10 ถึง 12 เท่าต่อชั่วโมง แล้วเผื่อเพิ่มถ้าผัดไฟแรงหรือทอดบ่อย แต่ท่อยาวและโค้งมากทำให้แรงดูดจริงตกลง
- ความกว้างเครื่องควรเท่าหรือกว้างกว่าเตา และตำแหน่งการติดตั้งต้องตามคู่มือของรุ่น ไม่ใช่ตามความสวย
- ใช้ให้ได้ผล เปิดก่อนจุดเตา ใช้ความแรงสูงสุดที่ทนเสียงได้ และถ้าเครื่องไม่ครอบหัวเตาหน้า ให้ทำอาหารที่หัวเตาหลังเป็นหลัก
ยี่ห้อที่ดีของเครื่องดูดควันคือรุ่นที่ต่อท่อออกนอกบ้านได้จริง ดูดแรงพอกับครัวของคุณ ครอบหัวเตาที่ใช้บ่อย และมีตัวกรองไขมันที่ล้างได้ง่าย เราไม่จัดอันดับยี่ห้อ เพราะรุ่นและราคาเปลี่ยนทุกปี และเกณฑ์ที่กำหนดผลจริงอยู่ที่การติดตั้งมากกว่าชื่อบนตัวเครื่อง
ครัวไทยโหดกว่าครัวในคู่มือฝรั่ง เรามีผัดไฟแรง ทอด ปิ้งย่าง และต้มน้ำพริกที่ไอฉุน เครื่องที่เหมาะกับการอุ่นอาหารเบาๆ จึงเอาไม่อยู่ ลองดูเกณฑ์ตามลำดับที่ควรตัดสินใจ
ขั้นแรก ท่อออกนอกบ้านได้ไหม
คำถามนี้ตัดตัวเลือกไปครึ่งหนึ่ง ก่อนดูแรงดูดหรือราคา
| ชนิด | ทำอย่างไร | ข้อดี | ข้อจำกัด |
|---|---|---|---|
| ระบายออกนอกอาคาร (ducted) | ดูดอากาศผ่านท่อออกผนังหรือหลังคา | เอาควัน ไอน้ำ ความร้อน และก๊าซออกจากบ้านจริง | ต้องเจาะผนังและเดินท่อ |
| ดูดวน (recirculating / ductless) | กรองแล้วปล่อยลมกลับเข้าครัว | ติดตั้งง่าย ใช้ในที่เจาะผนังไม่ได้ | ไม่เอาความร้อนและก๊าซออก กรองต้องเปลี่ยนตามรอบ |
เอกสารของ Building America Solution Center กระทรวงพลังงานสหรัฐฯ ซึ่งเขียนโดย Pacific Northwest National Laboratory ระบุว่าพัดลมครัวต้องระบายออกนอกบ้าน ไม่ใช่ปล่อยเข้าใต้หลังคาหรือช่องว่างระหว่างชั้น และแบบที่กรองแล้วปล่อยกลับเข้าครัวมีประสิทธิภาพน้อยกว่ามาก
ข้อสรุปในทางปฏิบัติ
- บ้านเดี่ยวและทาวน์โฮมที่เจาะผนังครัวได้ เลือกแบบระบายออกนอกอาคาร
- คอนโดที่นิติบุคคลไม่ให้เจาะผนังภายนอก ถามก่อนซื้อว่ามีช่องท่อ shaft ให้ต่อหรือไม่ ถ้าไม่มี แบบดูดวนคือทางเดียว และต้องยอมรับว่าทำได้แค่ลดกลิ่นกับไขมัน
- ครัวไทยที่แยกเป็นครัวหนักนอกบ้านมักมีช่องลมโล่งอยู่แล้ว ใช้เครื่องที่ติดกับผนังนอกได้ง่าย
เครื่องดูดควันจับมลพิษได้จริงแค่ไหน
Lawrence Berkeley National Laboratory ทดสอบเครื่องดูดควัน 7 รุ่นราคาตั้งแต่ราว 40 ถึง 650 ดอลลาร์สหรัฐ ผลคือค่าการจับมลพิษ (capture efficiency) อยู่ที่ 15 ถึง 98 เปอร์เซ็นต์ และรุ่นแพงไม่ได้จับดีกว่าเสมอไป ในอีกการศึกษาหนึ่งที่วัดเครื่อง 15 เครื่องซึ่งติดตั้งในบ้านจริง พบว่าแรงลมที่วัดได้มักต่ำกว่าตัวเลขที่ผู้ผลิตโฆษณา และหลายเครื่องจับมลพิษจากหัวเตาแก๊สได้ไม่ถึงครึ่ง
ตัวเลขนี้ทำให้ต้องอ่านสเปกอย่างมีเงื่อนไข ตัวเลขแรงดูดบนกล่องคือค่าสูงสุดตอนยังไม่ต่อท่อ ค่าที่ใช้ได้จริงในบ้านต่ำกว่านั้นเสมอ และทิศทางลมที่ดูดสำคัญพอๆ กับปริมาณ ถ้าตัวเครื่องอยู่สูงเกินไป ควันจะลอยพ้นหรือเลี้ยวออกด้านข้างก่อนถูกดูด
เมื่อต้องเปรียบเทียบรุ่นสองรุ่นที่ราคาใกล้กัน ให้เลือกรุ่นที่ผู้ผลิตบอกแรงดูดเป็นตัวเลขชัดเจนทั้งตอนมีท่อและไม่มีท่อ และมีระยะติดตั้งเขียนไว้ในคู่มือ
แรงดูดเท่าไรพอ คำนวณจากปริมาตรครัว
วิธีประมาณที่ช่างและนักออกแบบครัวใช้ทั่วไป คือเปลี่ยนอากาศในครัวทั้งห้อง 10 ถึง 12 ครั้งต่อชั่วโมง นี่คือกฎประมาณที่ใช้กันในวงการ ไม่ใช่ตัวเลขจากเอกสารอ้างอิงข้างต้น
ตัวอย่าง ครัวกว้าง 3 เมตร ยาว 3 เมตร เพดานสูง 2.6 เมตร
| ขั้นตอน | ตัวเลข |
|---|---|
| ปริมาตรครัว | 3 × 3 × 2.6 = 23.4 ลูกบาศก์เมตร |
| แรงดูดขั้นต่ำ ที่ 10 เท่า | ราว 234 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง |
| แรงดูดขั้นต่ำ ที่ 12 เท่า | ราว 281 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง |
| ผัดไฟแรงและทอดประจำ เผื่อ 1.5 ถึง 2 เท่า | ราว 350 ถึง 560 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง |
| ถ้าท่อยาวหรือหักศอก เลือกรุ่นเผื่อเพิ่มอีกราว 20 เปอร์เซ็นต์ | ราว 420 ถึง 670 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง |
ตัวเลขเผื่อเป็นแนวคิดที่เราใช้ตัดสินใจ ไม่ใช่มาตรฐาน ให้ใช้ตัวเลขนี้เป็นกรอบเลือกรุ่นที่ระบุแรงดูดบนกล่องใกล้เคียง
หน่วยที่ต้องแปลง เอกสารต่างประเทศใช้ CFM (ลูกบาศก์ฟุตต่อนาที) 1 CFM เท่ากับประมาณ 1.7 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง เอกสาร Building America ระบุว่าพัดลมที่ใช้เป็นช่วงๆ ควรมีแรงลมอย่างน้อย 100 CFM หรือราว 170 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง ซึ่งเป็นค่าต่ำสุดสำหรับครัวทั่วไป ครัวไทยที่ผัดทอดจริงควรอยู่เหนือค่านี้เกือบสองเท่า
ขนาดความกว้างและความสูงที่ติดตั้ง
ความกว้างของเครื่องควรเท่ากับเตาหรือกว้างกว่าด้านละราว 5 ถึง 10 เซนติเมตรเมื่อมีที่ เตาแก๊สสองหัวส่วนใหญ่กว้างราว 70 ถึง 75 เซนติเมตร เตา 3 ถึง 4 หัวอยู่ที่ราว 80 ถึง 90 เซนติเมตร เครื่องกว้าง 60 เซนติเมตรบนเตาสองหัวจึงไม่ครอบหัวเตาด้านนอก ควันไหลออกไปรอบขอบ
LBNL ให้คำแนะนำสำหรับกรณีที่เครื่องไม่ครอบหัวเตาหน้า ว่าการทำอาหารที่หัวเตาหลังช่วยให้เครื่องทำงานได้ดีขึ้นถึงราวสองเท่า ถ้าคุณมีเครื่องเดิมที่เล็กไป ให้ย้ายกระทะที่ควันมากไปหัวหลังและเก็บหัวหน้าไว้ต้มน้ำหรือเคี่ยวไฟอ่อน
ส่วนความสูง ผู้ผลิตระบุระยะห่างระหว่างเตากับชายล่างเครื่องไว้ในคู่มือ โดยทั่วไปราว 65 ถึง 75 เซนติเมตรสำหรับเตาแก๊ส ถ้าติดต่ำเกินจะขวางการมอง และเสี่ยงความร้อนสูงกับคราบมัน ถ้าติดสูงเกินจะดูดไม่ถึง ให้ยึดตามคู่มือของรุ่น
รูปทรงของตัวเครื่อง
| รูปทรง | เหมาะกับ | ข้อสังเกต |
|---|---|---|
| ปล่องกระโจม (chimney) ติดผนัง | ครัวส่วนใหญ่ ใกล้ผนัง | ดูดแรงสุด ล้างง่ายเมื่อมีตัวกรองถอดได้ |
| ใต้ตู้ (under cabinet) | ครัวแคบ มีตู้แขวนเหนือเตา | ตัวเครื่องแบน ดูดเบากว่า ต้องดูความสูงจากเตา |
| เกาะกลางห้อง (island) | ครัวเปิดมีเตากลางห้อง | ต้องแรงกว่าเพราะลมรอบด้าน และเสี่ยงควันไหลเข้าห้องโถง |
| เตาดูดข้าง (downdraft) | เตาที่ติดตั้งกลางห้องและเตี้ย | ดูดควันที่ลอยขึ้นไม่ดีเท่าแบบดูดเหนือหัว |
| ผนังโล่ง เปิดทั้งสองด้าน | ครัวแบบไทยยุคเก่า | ใช้พัดลมระบายอากาศตามผนังแทนได้ในบางบ้าน |
ครัวเปิดที่ผู้อยู่อาศัยกลัวกลิ่นเข้าห้องนั่งเล่น แนะนำให้เลือกแบบปล่องที่ติดผนังก่อน และดูแนวคิดจัดครัวที่ลดกลิ่นที่ไอเดียตกแต่งครัว
เสียงและท่อ ตัวที่ทำให้ซื้อมาแล้วไม่อยากเปิด
เครื่องที่แรงแต่เสียงดังจนพูดกันไม่รู้เรื่องมักถูกเปิดแค่ระดับต่ำ ซึ่งหมายความว่าแรงดูดจริงที่ใช้ต่ำกว่าสเปกเสมอ เรื่องเสียงเช็กได้สามจุด
- ดูระดับเสียงเป็นเดซิเบลบนกล่องหรือคู่มือ ถ้าไม่ระบายเสียงเลย ให้สงสัยไว้ก่อน
- ถามว่าเครื่องมีกี่ระดับความเร็ว เครื่องที่ปรับได้หลายระดับจะใช้ระดับต่ำตอนผัดเบาๆ และระดับสูงเฉพาะงานหนัก
- ดูว่ามอเตอร์อยู่ในตัวเครื่องหรือแยกที่ปลายท่อ มอเตอร์แยกให้เสียงในห้องเบากว่า
ท่อต้องวางให้ดี Building America ระบุให้ใช้ท่อโลหะแข็งผิวเรียบ เดินทางตรงที่สุด ให้มีโค้งน้อยที่สุด ปิดรอยต่อด้วยมาสติกหรือเทปที่ได้มาตรฐาน มีวาล์วกันลมย้อนกลับ และปลายท่อนอกบ้านมีตะแกรงหรือบานเกล็ด ท่ออ่อนอะลูมิเนียมบางที่ยับย่นเป็นลอนมากทำให้แรงดูดตกชัดเจน ถ้าช่างเสนอใช้ท่อลักษณะนี้ ให้ถามขอท่อแข็งแทน
ตัวกรอง ไส้กรอง และสิ่งที่ต้องล้าง
ตัวกรองไขมัน (grease filter) ที่ถอดล้างได้ทำจากอะลูมิเนียมหรือสแตนเลส ควรล้างทุก 2 ถึง 4 สัปดาห์ถ้าผัดทอดบ่อย ไขมันที่สะสมลดแรงดูดและเป็นเชื้อเพลิงให้ไฟลุกถ้าสะเก็ดไฟกระเด็น
- แช่ในน้ำอุ่นผสมน้ำยาล้างจานเข้มข้นหรือผงล้างไขมันตามฉลาก 15 ถึง 30 นาที
- ใช้แปรงขนนุ่มขัดตามร่อง
- ล้างน้ำสะอาด ผึ่งให้แห้งสนิทก่อนใส่กลับ
- ถ้าเครื่องบอกว่าล้างเครื่องล้างจานได้ ให้ปฏิบัติตามคู่มือ เพราะน้ำยาแรงทำให้อะลูมิเนียมดำ
ไส้กรองคาร์บอนของแบบดูดวนล้างไม่ได้ ต้องเปลี่ยนตามรอบที่ผู้ผลิตระบุ ซึ่งมักอยู่ที่ 3 ถึง 6 เดือนสำหรับครัวทั่วไป ราคาไส้กรองและหาซื้อได้ไหมเป็นต้นทุนระยะยาวที่ต้องถามก่อนซื้อ
คราบมันที่ตัวเครื่องและผนังรอบเตาล้างพร้อมกันได้ ดูวิธีล้างเตาและคราบมันที่วิธีทำความสะอาดเตาแก๊ส และถ้ากลิ่นอาหารยังค้างในห้องหลังทำอาหาร ดูวิธีกำจัดกลิ่นในบ้าน
ใช้ให้ได้ผล สามนิสัยที่ทำให้เครื่องเดิมดีขึ้น
LBNL สรุปแนวทางไว้ชัด และเราเห็นว่าทำได้ทันทีกับเครื่องที่มีอยู่
- เปิดเครื่องทุกครั้งที่ทำอาหาร ไม่ใช่เฉพาะตอนควันขึ้น โดยเปิดก่อนจุดเตา
- ใช้ความเร็วสูงสุดที่ทนเสียงได้
- ถ้าเครื่องไม่ครอบหัวเตาหน้า ใช้หัวเตาหลังเป็นหลัก
เพิ่มอีกสองข้อ คือเปิดเครื่องต่ออีกพักหนึ่งหลังปิดเตา ให้ควันและความร้อนที่ค้างใต้เครื่องออกหมด และเปิดหน้าต่างหรือประตูอีกด้านให้ลมไหลเข้า เครื่องจะดูดได้ดีขึ้นเพราะอากาศมีที่ไหลทดแทน
ถ้าครัวมีฝุ่นหรือเขม่าจากเตาถ่านหรือการปิ้งย่าง เครื่องดูดควันอย่างเดียวไม่พอ ดูแนวทางลดฝุ่นในบ้านที่วิธีลดฝุ่นในบ้าน และพิจารณาว่าจำเป็นต้องใช้เครื่องฟอกอากาศหรือไม่ที่เครื่องฟอกอากาศจำเป็นไหม
รายการเช็กก่อนจ่ายเงิน
| ข้อ | ถามหรือดูอะไร | เกณฑ์ที่ผ่าน |
|---|---|---|
| 1 | ต่อท่อออกนอกบ้านได้ไหม | ได้ หรือถามนิติบุคคลแล้วว่าใช้ shaft ได้ |
| 2 | แรงดูดคำนวณจากปริมาตรครัวแล้วหรือยัง | ไม่ต่ำกว่าค่าที่คำนวณ เผื่อท่อและงานผัดทอด |
| 3 | ความกว้างเทียบเตา | เท่าหรือกว้างกว่าเตา |
| 4 | ตัวกรองไขมันถอดล้างได้หรือไม่ | ถอดง่าย ไม่ต้องใช้เครื่องมือ |
| 5 | เสียงที่ระดับความเร็วสูง | ระบุเป็นเดซิเบลและรับได้ตอนฟังจริง |
| 6 | ประกันมอเตอร์ และศูนย์บริการในจังหวัด | อย่างน้อยระบุชัดเจนในเอกสาร |
| 7 | ฉลากประหยัดไฟหรือเลขมาตรฐานความปลอดภัยของเครื่องใช้ไฟฟ้า | ถามร้านให้ดูบนป้ายเครื่อง |
| 8 | ใครติดตั้ง รวมท่อและค่าเจาะผนังหรือไม่ | ใบเสนอราคาแยกรายการ |
ข้อสุดท้ายที่ควรถามคือราคาไส้กรองหรืออะไหล่ในระยะยาว เครื่องที่ราคาต่ำแต่ใช้อะไหล่เฉพาะที่หายากมักไม่คุ้มเมื่อใช้ไปสามถึงห้าปี
ให้ตัดสินใจตามลำดับ ท่อออกนอกบ้านได้หรือไม่ แรงดูดตามปริมาตรครัวและงานที่ทำ ความกว้างเท่าเตา แล้วจึงเทียบเสียง ตัวกรอง และบริการหลังการขาย ใครที่ซื้อตามรูปทรงสวยหรือยี่ห้อเดียว มักเจอปัญหาควันไม่ออกจริง ทั้งที่เครื่องไม่เสีย
คำถามที่พบบ่อย
เครื่องดูดควันแบบกรองคาร์บอนใช้ได้ไหมถ้าห้องครัวทะลุออกนอกบ้านไม่ได้
ใช้ได้ดีกว่าไม่มี โดยเฉพาะกับกลิ่นและไขมัน แต่มันไม่เอาความร้อน ไอน้ำ และก๊าซจากการเผาไหม้ของเตาแก๊สออกนอกบ้าน ถ้าเป็นคอนโดที่ทะลุผนังไม่ได้ ให้เปิดหน้าต่างหรือประตูไปด้านที่มีลมออก และเปลี่ยนไส้กรองคาร์บอนตามรอบที่ผู้ผลิตระบุ
เครื่องดูดควันเสียงดังเพราะอะไร
ที่พบบ่อยคือใบพัดสกปรกจนเสียสมดุล ท่อยาวหรือหักศอกมาก ทำให้มอเตอร์ต้องออกแรงเพิ่ม และการติดตั้งที่ตัวเครื่องแตะผนังหรือตู้จนสั่น เริ่มจากถอดตัวกรองไขมันมาล้าง แล้วให้ช่างตรวจท่อและน็อตยึด
แหล่งอ้างอิง
- Pollution in the Home: Kitchens Can Produce Hazardous Levels of Indoor Pollutants | Lawrence Berkeley National Laboratory (Berkeley Lab News Center)
- Kitchen Exhaust Fan | Building America Solution Center, U.S. Department of Energy (Pacific Northwest National Laboratory)
