เมนูอาหารเด็ก 7 เดือน ตารางข้าวบดหยาบ 7 วัน ปริมาณ และตับกี่ครั้งต่อสัปดาห์

ลูกวัย 7 เดือนกินอาหารเสริมหลัก 1 มื้อต่อวัน ควบคู่นมแม่หรือนมผง มื้อหนึ่งประกอบด้วยข้าวบด 3-4 ช้อนกินข้าว เนื้อสัตว์บด 1-2 ช้อน ผักสุก 1-1.5 ช้อน และผลไม้เป็นมื้อว่างอีก 2-3 ชิ้น ตัวเลขนี้มาจากเมนู 7 วันสำหรับเด็ก 7 เดือนของกรมอนามัย และตารางอาหารวัยทารกของศิริราช สิ่งที่เปลี่ยนจากตอน 6 เดือนมีสองอย่าง คือปริมาณเพิ่มขึ้นเล็กน้อย และเนื้อสัมผัสหยาบขึ้นจากข้าวบดละเอียดเป็นบดหยาบ

6 เดือนไป 7 เดือน เปลี่ยนอะไรบ้าง

เรื่อง	6 เดือน	7 เดือน
จำนวนมื้ออาหารเสริม	1 มื้อ	1 มื้อ (ผลไม้เป็นมื้อว่าง)
ข้าว	2-3 ช้อนกินข้าว บดละเอียด	3-4 ช้อนกินข้าว บดหยาบ
โปรตีน	ไข่แดงครึ่งฟอง สลับตับหรือปลา	ไข่ทั้งฟอง สลับตับ ปลา เนื้อสัตว์บด 1-2 ช้อนกินข้าว
ผัก	1/2 ช้อนกินข้าว ต้มเปื่อยบด	1-1.5 ช้อนกินข้าว บดหยาบหรือหั่นชิ้นเล็กนุ่ม
ผลไม้	1-2 ชิ้น บดละเอียด	2-3 ชิ้น บดหยาบ
น้ำมัน	1/2 ช้อนชา	1/2 ช้อนชา

ตัวเลขช่วงที่เห็นในแถวข้าวและผักเกิดจากสองเอกสารให้ค่าไม่เท่ากัน กรมอนามัยใช้ข้าว 3 ช้อนและผัก 1 ช้อน ศิริราชใช้ข้าว 4 ช้อนและผัก 1.5 ช้อน ทั้งสองคือค่าอ้างอิงเฉลี่ย ลูกที่ตัวเล็กหรือกินนมเก่งอาจกินน้อยกว่า ลูกที่ตัวใหญ่กินได้มากกว่า ไม่ต้องกดดันให้ลูกกินให้หมดช้อน

คุณแม่ที่ยังไม่เริ่มอาหารเสริมหรือเพิ่งผ่านสัปดาห์แรก ดูแผนมื้อแรกก่อนที่ อาหารเสริมทารกมื้อแรก

เมนู 7 วันตามแนวกรมอนามัย

ตารางนี้ดึงจากเมนู 7 วันสำหรับเด็ก 7 เดือนของกรมอนามัย แต่ละวันใช้ข้าวบด 3 ช้อนกินข้าว เนื้อสัตว์ 1 ช้อนกินข้าว ผัก 1 ช้อนกินข้าว น้ำมันพืช 1/2 ช้อนชา ผลไม้บดหยาบเป็นมื้อว่าง 2 ชิ้น

วัน	เมนูหลัก	แหล่งธาตุเหล็ก
จันทร์	ข้าวบดตับไก่ตำลึง	ตับไก่
อังคาร	ข้าวบดปลาทูผักหวานแครอท	ปลาทู
พุธ	ข้าวบดไข่ฟักทอง	ไข่
พฤหัสบดี	ข้าวบดปลานิลแครอท	ปลานิล
ศุกร์	ข้าวบดตับไก่ผักกาดขาว	ตับไก่
เสาร์	ข้าวบดไข่ดอกกะหล่ำ	ไข่
อาทิตย์	ข้าวบดปลาทูปวยเล้ง	ปลาทู

ผลไม้มื้อว่างในเมนูเดียวกันหมุนเวียนระหว่างมะม่วงสุก มะละกอ แก้วมังกร และแอปเปิ้ล หั่นเป็นชิ้นเล็กหรือบดหยาบ

อ่านตารางแล้วจะเห็นรูปแบบที่ใช้ซ้ำได้ คือโปรตีนหมุน 3 ชนิดเป็น ตับ ปลา ไข่ ผักเปลี่ยนทุกวัน และผลไม้เปลี่ยนสลับกัน ถ้าบ้านหาผักหวานหรือปวยเล้งยาก ใช้ผักสีเขียวหรือเหลืองอื่นที่นึ่งเปื่อยได้แทน เช่น ผักบุ้ง ฟักทอง บร็อกโคลี แครอท

ตับ ปลา ไข่ ใส่อย่างไรไม่ให้ซ้ำเกินไป

หลัง 6 เดือน ลูกต้องการธาตุเหล็กมากกว่าที่นมให้ ศิริราชระบุว่าธาตุเหล็กในอาหารเสริมมาจากตับ ไข่แดง และเนื้อสัตว์ ส่วน NHS ระบุเหล็กจากเนื้อสัตว์ ปลา ธัญพืชเสริมเหล็ก ผักใบเขียวเข้ม ถั่ว และถั่วเลนทิล ตั้งแต่ประมาณ 7 เดือน

ตัวอย่างการวางโปรตีน 1 สัปดาห์ตามเมนูกรมอนามัยคือ

• ตับไก่ 2 วัน (จันทร์ ศุกร์)
• ปลา 3 วัน (อังคาร พฤหัสบดี อาทิตย์)
• ไข่ 2 วัน (พุธ เสาร์)

ตับมีวิตามินเอสูงมาก ถ้าให้ทุกวันลูกจะได้รับเกินความจำเป็น 2 วันต่อสัปดาห์ตามเมนูข้างบนเป็นกรอบที่ปลอดภัย ใช้ตับไก่หรือตับหมูต้มสุกจัด บดละเอียดก่อนผสมข้าว เพราะตับเนื้อสัมผัสแห้งฝาดถ้าบดไม่ละเอียด

ปลาให้ตัดก้างให้หมด ปลาทูต้มต้องเลือกก้างทีละชิ้นโดยใช้ส้อมขยี้เนื้อบนจานแล้วตรวจอีกรอบ ปลานิลมีก้างละเอียดน้อยกว่า ใช้ได้ง่าย ไข่ต้มจนไข่แดงแข็ง รายละเอียดการต้มและการสังเกตอาการแพ้อยู่ที่ เด็กกินไข่ได้กี่เดือน

บดหยาบแค่ไหน ถึงเรียกว่าพอ

ที่ 6 เดือนข้าวบดละเอียดเหลวพอไหลจากช้อน ที่ 7 เดือนข้าวควรตั้งตัวบนช้อนได้ มีเม็ดข้าวนิ่มปนอยู่ ลองเทียบง่าย ๆ

ระดับ	ลักษณะ	ทดสอบ
ละเอียด (6 เดือน)	เนียน ไม่มีเม็ด	เทเอียงช้อนแล้วค่อย ๆ ไหลลง
บดหยาบ (7 เดือน)	มีเม็ดข้าวนิ่มและเนื้อสัตว์เป็นฝอยเล็ก	ใช้ส้อมกดเม็ดข้าวแล้วแหลกได้
ชิ้นเล็กนุ่ม (8 เดือนขึ้นไป)	ผักนึ่งนุ่มหั่น 0.5 ซม.	บีบได้ด้วยนิ้วหัวแม่มือกับนิ้วชี้

NHS ระบุว่าที่ประมาณ 7 เดือน ควรเริ่มให้อาหารบดหยาบ มีก้อนเล็ก และอาหารชิ้นพอดีมือ เพื่อฝึกเคี้ยวและกลืนชิ้นนุ่ม ๆ ลูกไม่ต้องมีฟันก็บดอาหารนิ่มด้วยเหงือกได้ ผักนึ่งนุ่มแท่งยาวประมาณนิ้วก้อย เช่น ฟักทองนึ่ง แครอทนึ่งเปื่อย บร็อกโคลีก้านนุ่ม เป็นของหัดจับที่ลูกถือเข้าปากเองได้

ผู้ใหญ่ต้องนั่งอยู่กับลูกตลอดมื้อ ลูกนั่งตัวตรงบนเก้าอี้ ไม่เอนนอนกิน และไม่ให้อาหารแข็งกลม ผักผลไม้ดิบแข็ง เช่น แครอทดิบ แอปเปิ้ลดิบ ถั่วเม็ด องุ่นทั้งผล

ตัวอย่างสูตร ข้าวบดตับไก่ตำลึง

ทำได้ 1 มื้อสำหรับเด็ก 7 เดือน ใช้เวลาประมาณ 25 นาที

• ข้าวสวยหุงนิ่มหรือข้าวต้มเละ 3 ช้อนกินข้าว
• ตับไก่ต้มสุก 1 ช้อนกินข้าว
• ใบตำลึงต้มเปื่อย 1 ช้อนกินข้าว
• น้ำมันพืช 1/2 ช้อนชา
• น้ำต้มข้าวหรือนมที่ลูกกินสำหรับปรับความข้น

ขั้นตอน

1. ต้มตับไก่ในน้ำเดือด 8-10 นาที จนไม่มีสีชมพูตรงกลาง
2. ต้มตำลึงจนเปื่อย สะเด็ดน้ำ
3. บดตับให้ละเอียดก่อน ใช้ครกหรือส้อมกดบนตะแกรง จนไม่มีเม็ดแข็ง
4. บดตำลึงให้หยาบเล็กน้อย
5. ผสมข้าว ตับ ตำลึง และน้ำมัน ปรับความข้นด้วยน้ำต้มข้าว ให้ตักแล้วตั้งอยู่บนช้อน
6. ชิมอุณหภูมิ ให้อุ่นเท่าอุณหภูมิห้องหรืออุ่นกว่าเล็กน้อย ไม่เติมเกลือ น้ำปลา หรือซีอิ๊ว

เคล็ดลับที่คุณแม่หลายคนใช้ได้ผล คือทำตับก่อนเป็นขั้นแรกแล้วตักแบ่งเก็บ เพราะตับเป็นวัตถุดิบที่เสียเร็วที่สุดในสามชนิด ข้าวและผักตามมาทีหลังได้ ถ้าเวลาไม่พอ ใช้ข้าวต้มเละที่ทำไว้จากมื้อเมื่อวานแทนข้าวหุงใหม่ก็ได้ ปริมาณน้ำมันพืชครึ่งช้อนชาช่วยให้ลูกได้พลังงานและวิตามินที่ละลายในไขมัน ใช้น้ำมันรำข้าวหรือน้ำมันถั่วเหลืองแล้วแต่ที่บ้านมี

ถ้าอยากเตรียมทีเดียวหลายมื้อและแช่แข็ง วิธีเก็บและอุ่นดูได้ที่ สูตรอาหารเด็ก 6 เดือนถึง 2 ขวบ

ผักและผลไม้ที่หมุนเวียนได้ในหนึ่งเดือน

เมนูของกรมอนามัยยกตัวอย่างผักไว้เพียงไม่กี่ชนิด แต่หลักคือหมุนสีให้หลากหลาย ผักเขียวเข้มให้เหล็กและโฟเลต ผักเหลืองส้มให้เบตาแคโรทีน ลูกที่ได้เห็นผักหลายชนิดตั้งแต่เล็กมีโอกาสยอมรับรสขมได้ง่ายกว่าตอนวัยหัดเดิน

กลุ่ม	ตัวอย่างที่นึ่งเปื่อยได้	ข้อสังเกต
เขียวเข้ม	ตำลึง ผักบุ้ง ปวยเล้ง ผักกาดขาว	ต้มแล้วสะเด็ดน้ำ ตัดก้านแข็งทิ้ง
เหลืองส้ม	ฟักทอง แครอท มันเทศ	หวานตามธรรมชาติ ลูกมักชอบ
เขียวอ่อน	บร็อกโคลี ถั่วเขียวปอกเปลือก	บดหยาบ เปลือกถั่วเหนียวต้องปอกออก
ผลไม้นิ่ม	กล้วยสุก มะละกอ มะม่วงสุก อะโวคาโด	ครูดหรือบดหยาบ ไม่ต้องปรุง

ผลไม้เป็นมื้อว่าง ไม่ใช่ของแทนข้าว อย่าให้น้ำผลไม้ แม้คั้นเอง เพราะลูกจะอิ่มน้ำตาลโดยไม่ได้เส้นใย

นมกับข้าวในวันเดียวกัน ควรเป็นอย่างไร

อาหารเสริมที่ 7 เดือนยังเป็นของเสริม ไม่ใช่ตัวแทนของนม ตารางของศิริราชระบุว่า 7 เดือนยังกินนมแม่และอาหาร 1 มื้อ ตัวอย่างวันหนึ่งของลูกที่ทานนมแม่

เวลา	กิจกรรม
ตื่นเช้า	นมแม่หรือนมผง
09.00-10.00	นม แล้วพัก 1 ชั่วโมง
10.30-11.00	ข้าวบดตับไก่ตำลึงหรือเมนูตามวัน
บ่าย	นม งีบ
ว่างบ่าย	ผลไม้บดหยาบ 2 ชิ้น
เย็น-ก่อนนอน	นม ตามความหิวของลูก

NHS ระบุว่า เมื่อลูกกินอาหารมากขึ้น นมจะลดลงเองประมาณ 4 มื้อต่อวัน ไม่ต้องรีบลดนมเพื่อให้กินข้าวเยอะ ถ้าลูกยังกินนมถี่ ๆ ทุก 2-3 ชั่วโมงและกินข้าวไม่ได้เลย ให้ปรับเวลา เช่น ให้ข้าวก่อนนมในมื้อที่หิวที่สุด ปริมาณนมต่อวันตามวัยดูที่ ปริมาณนมของลูกตามวัย

ของที่ห้ามใส่ในมื้อของลูก 7 เดือน

ปรุงอาหารลูกแยกจากอาหารผู้ใหญ่ หรือตักส่วนของลูกออกมาก่อนปรุงรส

• เกลือและน้ำตาล รวมถึงน้ำปลา ซีอิ๊ว ซุปก้อน น้ำซุปสำเร็จรูป ซึ่ง NHS ระบุให้เลี่ยงในอาหารเด็ก
• น้ำผึ้ง เสี่ยงโบทูลิซึมในทารกอายุไม่ถึง 1 ปี
• นมวัวเป็นเครื่องดื่มหลัก ก่อน 1 ปี ใช้ผสมอาหารเล็กน้อยได้
• ถั่วทั้งเม็ด แครอทดิบ แอปเปิ้ลดิบ เพราะเสี่ยงสำลัก
• ปลาที่ยังมีก้างเล็ก และอาหารดิบหรือสุกไม่ทั่ว

เมื่อลูก 7 เดือนไม่ยอมกิน หรือท้องผูก

ลูกคายหรือส่ายหน้าไม่ใช่เหตุผลให้ล้มเลิกเมนู เด็กอาจต้องเห็นอาหารใหม่หลายครั้งก่อนยอมรับ ให้เสนอใหม่ในมื้อหรือวันถัดไป ไม่บังคับป้อน ถ้าลูกปิดปากแน่นหรือหันหน้าหนี ให้หยุดมื้อนั้น

ท้องผูกเกิดบ่อยหลังเริ่มข้าว ถ้าอุจจาระแข็งเป็นเม็ดหรือถ่ายห่างกว่าเดิมมาก ให้เพิ่มผักผลไม้นุ่มอย่างฟักทอง มะละกอสุก และให้นมตามปกติ ถ้ามีเลือดปน ท้องอืดแข็ง หรือลูกร้องเวลาถ่ายทุกครั้ง ให้พาไปหากุมารแพทย์

เมื่อลูกเติบโตตามเกณฑ์ในสมุดบันทึกสุขภาพแม่และเด็ก (สมุดสีชมพู) นั่นคือสัญญาณที่ดีกว่าจำนวนช้อนที่กินในแต่ละวัน พัฒนาการอื่น ๆ ของเดือนนี้ดูที่ พัฒนาการทารกรายเดือน

แผนสัปดาห์นี้ ถ้าเริ่มจากศูนย์

ซื้อหรือเตรียมของเมื่อวันอาทิตย์ ตับไก่ 100 กรัม ปลานิลหรือปลาทู 2 ตัว ไข่ 4 ฟอง ผักเหลืองและเขียวอย่างละ 1 กำ ผลไม้สุก 2 ชนิด ต้มตับ ปลา และไข่ในวันเดียว บดแล้วแบ่งเป็นถ้วยเล็ก แช่เย็นไม่เกิน 1 วัน หรือแช่แข็งตามวิธีที่ สูตรอาหารเด็ก แนะนำ แล้วจัดมื้อตามตาราง 7 วันข้างต้น

ปรึกษากุมารแพทย์เมื่อพบข้อใดข้อหนึ่ง

• น้ำหนักไม่ขึ้นหรือตกเกณฑ์ในสมุดสีชมพูติดต่อกัน 2 ครั้ง
• ลูกซีด เหนื่อยง่าย ไม่ค่อยสนใจของเล่น (อาจขาดธาตุเหล็ก)
• สำลักบ่อยทุกมื้อ ไอหรือหายใจเสียงดังหลังกิน
• ผื่นหรืออาเจียนหลังกินอาหารชนิดใหม่

ที่เหลือไม่ต้องรีบ เมนู 7 เดือนคือการต่อยอดจากเดือนก่อน เพิ่มปริมาณและความหยาบทีละนิด โดยลูกเป็นคนกำหนดจังหวะ