สูตรอาหารเด็ก 6 เดือนถึง 2 ขวบ เมนูทำเอง เนื้อสัมผัส และวิธีเก็บแช่แข็ง

สูตรอาหารเด็กที่ทำได้จริงในครัวไทยมีโครงเดียวกันเกือบทุกเมนู คือ ข้าว + ผัก + โปรตีนที่มีธาตุเหล็ก ต้มหรือนึ่งให้สุกนิ่ม ไม่ปรุงรส แล้วปรับเนื้อสัมผัสตามอายุ ถ้าจำโครงนี้ได้ คุณแม่สลับวัตถุดิบในตู้เย็นได้เองทุกวันโดยไม่ต้องเปิดสูตรใหม่

ด้านล่างมีสูตรแยกตามวัยพร้อมปริมาณ สูตรละเอียดแบบทำครั้งเดียวได้หลายมื้อ และกฎการเก็บอุ่นที่ใช้กับข้าวสุกซึ่งเข้มงวดกว่าอาหารอื่น ถ้าลูกยังไม่เคยกินอาหารเสริมเลย เริ่มจากแผนสองสัปดาห์แรกใน อาหารเสริมทารกมื้อแรก ก่อน แล้วค่อยกลับมาใช้สูตรในหน้านี้

สูตรตั้งต้น 1 + 1 + 1 ที่ใช้ได้ทุกวัย

ใช้สัดส่วนนี้เป็นจุดเริ่ม แล้วปรับตามที่ลูกกินได้

ส่วน	สัดส่วนต่อมื้อ	ตัวเลือกในครัวไทย
ข้าวหรือแป้ง	2 ส่วน	ข้าวหอมมะลิหุงเละ ข้าวกล้องปั่น มันเทศ เส้นหมี่ขาวต้มนิ่มตัดสั้น
ผัก	1 ส่วน	ฟักทอง แครอท ตำลึง ผักกาดขาว บรอกโคลี ฟักเขียว
โปรตีนที่มีธาตุเหล็ก	1 ส่วน	ไข่แดง ตับไก่ ไก่ หมูสับ ปลาไม่มีก้าง เต้าหู้ขาวแข็ง ถั่วเขียวต้มเละ
ไขมัน	หยดเดียว	น้ำมันรำข้าว น้ำมันถั่วเหลือง อะโวคาโด

ตัวอย่าง มื้อ 6 ช้อนโต๊ะสำหรับเด็ก 8 เดือน คือข้าวเละ 3 ช้อนโต๊ะ ตำลึงต้ม 1.5 ช้อนโต๊ะ ไก่สับต้ม 1.5 ช้อนโต๊ะ และน้ำมันรำข้าวครึ่งช้อนชา ต้มน้ำซุปจากกระดูกไก่หรือผักโดยไม่ใส่เกลือไว้ใช้ปรับความข้น

AAP เน้นให้อาหารที่มีธาตุเหล็กและสังกะสีตั้งแต่เริ่มอาหารเสริม เพราะธาตุเหล็กที่ลูกสะสมมาตั้งแต่เกิดลดลงหลัง 6 เดือน ช่องโปรตีนในตารางจึงไม่ควรว่างเกินหนึ่งวัน

6 เดือน เนื้อเนียน หยดจากช้อนช้าๆ

เนื้อที่ถูกต้องคือตักแล้วไหลลงจากช้อนช้าๆ ไม่มีเม็ดข้าวหลงเหลือ ใช้เครื่องปั่นหรือกระชอนตาถี่ ปริมาณช่วงแรกเพียง 1-3 ช้อนโต๊ะต่อมื้อ

เมนู	ส่วนผสมสำหรับ 1 มื้อ	วิธีทำ
ข้าวบดฟักทอง	ข้าวเละ 2 ช้อนโต๊ะ ฟักทองนึ่ง 1 ช้อนโต๊ะ	ปั่นรวมกับนมแม่หรือนมผงจนเนียน
ข้าวบดไข่แดง	ข้าวเละ 2 ช้อนโต๊ะ ไข่แดงต้มสุก 1/4-1/2 ฟอง	ต้มไข่ให้แข็งทั้งฟอง บดไข่แดงกับข้าวและน้ำซุปจืด
โจ๊กตับไก่ตำลึง	ข้าวสาร 1 ช้อนโต๊ะ ตับไก่ 1 ช้อนชา ใบตำลึง 5-6 ใบ	ต้มข้าวจนบาน ใส่ตับต้มสุกและตำลึง ปั่นละเอียด ให้ตับสัปดาห์ละ 1-2 ครั้ง
กล้วยน้ำว้าบด	กล้วยน้ำว้าสุก 1/3 ลูก	ขูดด้วยช้อนแล้วป้อนทันที เพราะเนื้อกล้วยเปลี่ยนสีเร็ว

ลำดับการให้ไข่แต่ละส่วนและวิธีดูอาการแพ้ไข่อยู่ที่ ลูกกินไข่ได้ตอนกี่เดือน

7-8 เดือน บดหยาบ มีเม็ดนิ่มให้ฝึกบด

ลูกวัยนี้ใช้เหงือกบดอาหารนิ่มได้แล้ว ใช้ส้อมบดแทนเครื่องปั่น ให้ยังเห็นเม็ดข้าวนิ่มและเศษผักเล็กๆ ถ้าลูกขย้อนทุกคำ ให้ปั่นหยาบลงอีกนิดแล้วค่อยขยับใหม่ในหนึ่งถึงสองสัปดาห์ NHS ระบุว่าลูกบางคนต้องลองเนื้อสัมผัสใหม่สิบครั้งหรือมากกว่ากว่าจะยอมรับ

เมนู	ส่วนผสม	จุดที่ต้องระวัง
ข้าวต้มปลานิลผักกาดขาว	ข้าวต้มเละ 4 ช้อนโต๊ะ ปลานิลนึ่ง 1.5 ช้อนโต๊ะ ผักกาดขาวสับ 1 ช้อนโต๊ะ	แกะก้างด้วยนิ้วสองรอบ ปลานิลมีก้างเล็กตามขอบ
ข้าวบดหมูสับแครอท	ข้าวเละ 4 ช้อนโต๊ะ หมูสับต้ม 1.5 ช้อนโต๊ะ แครอทนึ่งบด 1 ช้อนโต๊ะ	หมูสับต้มในน้ำแล้วบดซ้ำ เพราะหมูต้มจับเป็นก้อน
ไข่ตุ๋นเนื้อเนียน	ไข่ทั้งฟอง 1 ฟอง น้ำซุปจืด 4 ช้อนโต๊ะ	นึ่งไฟอ่อนจนสุกทั้งไข่ขาวไข่แดง ให้หลังลูกผ่านไข่แดงโดยไม่มีอาการแพ้แล้ว
มันเทศบดเต้าหู้	มันเทศสีส้มนึ่ง 3 ช้อนโต๊ะ เต้าหู้ขาวแข็ง 1 ช้อนโต๊ะ	เลือกเต้าหู้ขาวแข็ง ไม่ใช่เต้าหู้ไข่ซึ่งมักมีเกลือ

เมนูต่อเนื่องเป็นรายวันสำหรับเดือนนี้ อยู่ที่ เมนูอาหารลูก 7 เดือน

9-12 เดือน ชิ้นนิ่มที่ลูกหยิบเองได้

NHS แนะนำให้มีอาหารหยิบกินเองที่นิ่ม เช่น ผักต้ม ผลไม้นิ่ม ไข่ต้ม และปลาหรือเนื้อไม่มีกระดูก ใช้ทดสอบง่ายๆ คือบีบชิ้นอาหารระหว่างนิ้วโป้งกับนิ้วชี้ ถ้าแบนได้ลูกบดด้วยเหงือกได้ ขนาดชิ้นยาวราวนิ้วผู้ใหญ่ ให้ลูกกำได้และมีส่วนโผล่จากกำมือให้กัด

เมนู	ส่วนผสม	วิธีทำ
ข้าวผัดไข่ผักไม่ปรุงรส	ข้าวสวย 1/2 ถ้วย ไข่ 1 ฟอง แครอทและบรอกโคลีสับ 2 ช้อนโต๊ะ	ผัดผักกับน้ำเล็กน้อยให้นิ่มก่อน ใส่ไข่ ใส่ข้าว ผัดให้ร่วนนุ่ม
ไข่ม้วนตำลึงตัดแท่ง	ไข่ 1 ฟอง ใบตำลึงสับ 1 ช้อนโต๊ะ	ทอดบางไฟอ่อนจนสุกทั่ว ม้วนแล้วตัดเป็นแท่ง
แท่งฟักทองและแครอทนึ่ง	ฟักทอง แครอท อย่างละ 3-4 แท่ง	นึ่งจนส้อมจิ้มเข้าง่าย ใช้ทดสอบการบีบนิ้วก่อนให้
เส้นหมี่ซุปปลา	เส้นหมี่ขาว 1/3 ถ้วย ปลากะพงไม่มีก้าง 2 ช้อนโต๊ะ ฟักเขียวหั่นเต๋า	ต้มเส้นนิ่ม ตัดสั้นยาว 2-3 ซม. ใส่ปลาและฟักเขียว
มะละกอสุกหั่นแท่ง	มะละกอสุก 3-4 แท่ง	เลือกลูกที่สุกนิ่ม ตัดเปลือกออกทั้งหมด

AAP จัดองุ่นทั้งลูก ไส้กรอก ป๊อปคอร์น ผักดิบ และชิ้นแอปเปิลดิบเป็นอาหารเสี่ยงติดคอในเด็กต่ำกว่า 1 ขวบ องุ่นและมะเขือเทศเชอร์รีจึงต้องผ่าตามยาวเป็นสี่ส่วนก่อนให้ทุกครั้ง ส่วนถั่วทั้งเม็ด NHS ระบุว่าไม่ให้เด็กต่ำกว่า 5 ขวบ ใช้แบบบดละเอียดหรือเนยถั่วผสมในอาหารแทน

1-2 ขวบ ตักจากหม้อครอบครัวก่อนเติมเครื่องปรุง

หลัง 1 ขวบ ลูกกินอาหารเดียวกับบ้านได้เกือบทั้งหมด วิธีที่ประหยัดแรงที่สุดคือทำกับข้าวของบ้านตามปกติ แต่ตักส่วนของลูกออกก่อนเติมน้ำปลา ซีอิ๊ว หรือพริก เช่น แกงจืดเต้าหู้หมูสับ ตักน้ำซุปและเนื้อออกก่อนปรุง ผัดผักรวมตักก่อนใส่ซอสหอยนางรม ต้มจืดฟักใส่ไก่ตักก่อนใส่พริกไทย

ช่วงนี้ NHS แนะนำ 3 มื้อหลักและของว่างที่มีประโยชน์ 2 มื้อต่อวัน ของว่างที่ทำง่ายคือกล้วยน้ำว้าหั่นแท่ง ข้าวโพดต้มเลาะเม็ดแล้วบดหยาบ หรือขนมปังโฮลวีททาอะโวคาโด ลูกที่เริ่มกินยาก ปฏิเสธผัก หรือกินเฉพาะข้าวขาว ดูวิธีรับมือแบบไม่บังคับที่ ลูกเลือกกิน

สูตรทำครั้งเดียวได้ 8 ก้อน ข้าวบดปลาฟักทอง

เหมาะกับเด็ก 7-9 เดือน ทำวันอาทิตย์ แบ่งใช้ได้สองวันในตู้เย็นและอีกส่วนในช่องแข็ง

ส่วนผสม

• ข้าวหอมมะลิ 1/4 ถ้วยตวง หุงกับน้ำ 1 ถ้วยตวงจนเละ
• ฟักทองปอกเปลือกหั่นเต๋า 1 ถ้วยตวง
• เนื้อปลากะพงหรือปลานิลไม่มีหนัง 100 กรัม
• ใบตำลึง 1 กำมือ
• น้ำมันรำข้าว 1 ช้อนชา

วิธีทำ

1. นึ่งฟักทองราว 15 นาทีจนช้อนกดแล้วแหลก
2. นึ่งปลา 8-10 นาทีจนเนื้อขาวขุ่นทั้งชิ้น แกะเป็นเกล็ดเล็กๆ บนจานสีขาว จะเห็นก้างง่ายกว่า
3. ลวกตำลึง 1 นาที สับละเอียด
4. ผสมข้าว ฟักทอง ปลา ตำลึง และน้ำมัน บดด้วยส้อมหรือปั่นสั้นๆ ตามวัยลูก เติมน้ำต้มผักจนได้ความข้นที่ต้องการ
5. แบ่งใส่ถาดน้ำแข็งซิลิโคน ช่องละราว 2 ช้อนโต๊ะ ได้ราว 8 ก้อน
6. วางให้เย็นบนโต๊ะไม่เกิน 1 ชั่วโมง (เพราะมีข้าว) แล้วเข้าช่องแข็งทันที

มื้อหนึ่งของเด็ก 8 เดือนใช้ราว 2-3 ก้อน ถ้าลูกกินได้มากขึ้นก็เพิ่มก้อนผักหรือก้อนโปรตีนแยกที่ทำไว้

เก็บ แช่แข็ง และอุ่นตามแนวของ NHS

ข้อนี้คือส่วนที่ผู้ใหญ่มักใช้นิสัยเดียวกับอาหารของตัวเอง ซึ่งไม่พอสำหรับเด็ก

ขั้นตอน	อาหารทั่วไป	อาหารที่มีข้าวสุก
ทำให้เย็นก่อนเก็บ	ภายใน 1-2 ชั่วโมง	ภายใน 1 ชั่วโมง
เก็บในตู้เย็น	ไม่เกิน 2 วัน	ไม่เกิน 24 ชั่วโมง
ละลายจากช่องแข็ง	ในตู้เย็นหรือโหมดละลายของไมโครเวฟ ห้ามวางละลายที่อุณหภูมิห้อง	เหมือนกัน
หลังละลาย	กินภายใน 24 ชั่วโมง	กินภายใน 24 ชั่วโมง
อุ่นซ้ำ	ได้ครั้งเดียว	ได้ครั้งเดียวเท่านั้น

อุ่นจนร้อนจัดและมีไอขึ้นทั่วทั้งชาม แล้วรอให้อุ่นพอดีก่อนป้อน ถ้าใช้ไมโครเวฟให้คนทั่วชามเพื่อกระจายจุดร้อน แล้วแตะหลังมือทดสอบ อาหารที่ลูกกินเหลือในชามให้ทิ้งทั้งหมด จึงควรอุ่นทีละ 1-2 ก้อน ไม่อุ่นทั้งกล่อง

สิ่งที่ไม่ใส่ในหม้อของลูก

• น้ำผึ้งก่อน 1 ขวบ NHS ระบุว่าเสี่ยงโบทูลิซึมในทารก
• เกลือ น้ำปลา ซีอิ๊ว ซุปก้อน น้ำเกรวี่ และเบคอนหรือไส้กรอก ซึ่งเค็มมาก
• น้ำตาล น้ำเชื่อม และน้ำผลไม้ ใช้ผลไม้สดทั้งชิ้นแทน
• ไข่ที่ยังไม่สุกทั้งไข่ขาวและไข่แดง
• หอยดิบหรือสุกไม่ทั่ว และชีสที่ไม่ผ่านการพาสเจอร์ไรส์
• ปลาฉลาม ปลากระโทงดาบ และปลามาร์ลิน เพราะมีสารปรอทสูง
• นมข้าวแทนนมแม่หรือนมผง เพราะ NHS ระบุว่าอาจมีสารหนูสูงเกินสำหรับเด็กเล็ก

ถ้าหลังเปลี่ยนเมนูแล้วลูกถ่ายแข็ง ถ่ายเป็นเม็ดเล็ก หรือเบ่งจนร้อง ให้เพิ่มผักผลไม้และน้ำในมื้อ แล้วดูวิธีอื่นที่ ลูกท้องผูก

ถ้าจะเริ่มทำสัปดาห์นี้

เลือกวันว่างหนึ่งวัน ทำก้อนผักสองชนิด เช่น ฟักทองและตำลึง ก้อนโปรตีนสองชนิด เช่น ปลาและไก่ และหุงข้าวเละแยกทำวันต่อวัน ประกอบเป็นมื้อละสองถึงสามก้อน ลูกจะได้เมนูต่างกันทุกวันจากของเพียงสี่อย่าง

ถ้าลูกมีผื่นขึ้นรอบปาก อาเจียน หรือท้องเสียหลังอาหารใหม่ ให้หยุดอาหารนั้นและบอกกุมารแพทย์ และถ้ามีอาการปากบวม หายใจหวีด หรือผื่นขึ้นทั่วตัวเร็ว ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที เด็กที่มีโรคประจำตัว แพ้อาหารหลายอย่าง หรือน้ำหนักไม่ขึ้น ควรให้กุมารแพทย์หรือนักกำหนดอาหารช่วยวางเมนูค่ะ