สรุปสั้นๆ
- ใช้ค่า CADR ของควันบุหรี่เป็นหลัก AHAM แนะกฎ 2 ใน 3 คือค่า CADR ควรเท่ากับสองในสามของพื้นที่ห้องเป็นตารางฟุต ซึ่งใกล้กับเกณฑ์ EPA ที่ 65 cfm ต่อ 100 ตารางฟุต
- แปลงเป็นหน่วยไทย: ประมาณ 7 cfm ต่อพื้นที่ห้อง 1 ตารางเมตร หรือราว 12 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมงต่อ 1 ตารางเมตร ที่เพดานราว 2.44 เมตร
- เพดานสูงกว่า 8 ฟุต (ประมาณ 2.44 เมตร) ต้องเลือก CADR สูงขึ้น และห้องเปิดโล่งต่อเนื่องกับครัวหรือห้องอื่นต้องวัดทั้งพื้นที่ที่อากาศเชื่อมกัน
- เครื่องเล็กเกินห้องกรองไม่ทัน เครื่องใหญ่เกินจำเป็นกินไฟและเสียงดังโดยไม่จำเป็น AHAM เตือนไม่ให้เลือกจากเลขสูงสุดอย่างเดียว
- ถ้าไม่มีรุ่นเดียวที่ครอบคลุมพื้นที่ EPA ระบุว่าใช้เครื่องหลายตัวได้
คิดจากตารางเมตรของห้องก่อน แล้วคูณด้วยประมาณ 7 จะได้ค่า CADR ขั้นต่ำเป็น cfm ที่ควรมองหา ห้องนอน 14 ตารางเมตรเพดานปกติควรได้ราว 100 cfm หรือประมาณ 170 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง ถ้าเพดานสูงหรือห้องต่อเนื่องกับพื้นที่อื่น ตัวเลขต้องเพิ่ม วิธีคำนวณอยู่ในส่วนข้างล่าง
กฎ 2 ใน 3 และเกณฑ์ EPA ให้เลขเกือบเท่ากัน
มีกฎง่ายๆ สองชุดที่ใช้กันแพร่หลาย และผลออกมาใกล้เคียงกันจนใช้ชุดไหนก็ได้
AHAM Verifide (สมาคมผู้ผลิตเครื่องใช้ไฟฟ้าในบ้านของสหรัฐ ที่ตรวจรับรองค่า CADR) แนะ "กฎ 2 ใน 3" คือเอาค่า CADR ของควันบุหรี่ (smoke CADR) ให้ไม่ต่ำกว่าสองในสามของพื้นที่ห้องเป็นตารางฟุต ตัวอย่างในเว็บไซต์คือห้อง 200 ตารางฟุตต้องการ smoke CADR อย่างน้อย 132
EPA ให้ตารางที่ละเอียดกว่า เริ่มที่ CADR ประมาณ 65 cfm ต่อ 100 ตารางฟุต แล้วเพิ่มเป็นสัดส่วน คือ 130 ที่ 200 ตารางฟุต และ 195 ที่ 300 ตารางฟุต ตารางของ EPA ใช้เพดาน 8 ฟุต ส่วน Natural Resources Canada (ซึ่งดูแลฉลาก ENERGY STAR ของแคนาดา) เผยแพร่ตัวเลขชุดเดียวกัน
ทั้งสองชุดคือตัวเลข 0.65 ถึง 0.67 ต่อตารางฟุต เราจึงแปลงเป็นหน่วยที่ใช้ในห้องแบบไทยให้เลย
| หน่วย | ค่าโดยประมาณ |
|---|---|
| 1 ตารางเมตร | 10.76 ตารางฟุต |
| CADR ขั้นต่ำต่อพื้นที่ห้อง 1 ตารางเมตร (เพดาน 2.44 ม.) | ประมาณ 7 cfm |
| 1 cfm | 1.7 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง |
| CADR ขั้นต่ำต่อพื้นที่ห้อง 1 ตารางเมตร | ประมาณ 12 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง |
ตัวเลขแปลงนี้เป็นการคำนวณของเราจากเกณฑ์ EPA และ AHAM ไม่ใช่มาตรฐานของไทย หลักการเดียวกันใช้ได้ทั้งหมด
ตารางห้องที่เจอบ่อยในบ้านไทย
คอลัมน์กลางคือค่าขั้นต่ำสำหรับเพดานประมาณ 2.44 เมตร คอลัมน์ขวาคือเพดาน 3 เมตร ซึ่งพบในทาวน์โฮมบางแบบและห้องที่เพดานสูงหน่อย ปรับด้วยอัตราส่วนความสูง (3.0 หาร 2.44 ได้ประมาณ 1.23)
| ห้อง | CADR ขั้นต่ำ เพดาน 2.44 ม. | เพดาน 3 ม. |
|---|---|---|
| ห้องเด็กหรือห้องทำงานเล็ก 9 ตร.ม. | ประมาณ 63 cfm (107 ลบ.ม./ชม.) | ประมาณ 78 cfm (132 ลบ.ม./ชม.) |
| ห้องนอนมาตรฐาน 16 ตร.ม. | ประมาณ 112 cfm (190 ลบ.ม./ชม.) | ประมาณ 138 cfm (234 ลบ.ม./ชม.) |
| ห้องนอนใหญ่หรือห้องนั่งเล่น 24 ตร.ม. | ประมาณ 168 cfm (285 ลบ.ม./ชม.) | ประมาณ 207 cfm (352 ลบ.ม./ชม.) |
| ห้องนั่งเล่นรวมครัว 40 ตร.ม. | ประมาณ 280 cfm (476 ลบ.ม./ชม.) | ประมาณ 344 cfm (585 ลบ.ม./ชม.) |
ตัวเลขทั้งหมดเป็นค่าประมาณ ปัดขึ้นเป็นรุ่นที่มีขายจริงได้เสมอ การเลือกรุ่นที่ CADR สูงกว่าตารางหนึ่งระดับไม่เสียหาย เพราะเปิดที่รอบต่ำได้เงียบกว่า แต่ AHAM เตือนว่าไม่ควรเลือกเลขสูงสุดโดยไม่ดูห้อง เพราะเครื่องที่ใหญ่เกินไปสิ้นเปลืองไฟและเสียงดังเกินจำเป็น ส่วนเครื่องเล็กเกินไปก็ทำงานไม่ทัน
ป้ายพื้นที่ใช้งานกับค่า CADR ไม่ใช่ตัวเลขเดียวกัน
บนกล่องมักมีสองแบบ แบบแรกเป็น "เหมาะกับห้องขนาด X ตร.ม." แบบที่สองเป็นค่า CADR ที่ระบุ cfm หรือ ลบ.ม./ชม. สองตัวเลขนี้ผู้ผลิตกำหนดเอง และมักคิดจากเงื่อนไขที่ดีที่สุด ถ้าเหลือเพียงตัวเลขเดียวให้ถือค่า CADR เป็นหลัก
เมื่อเห็น CADR สามตัวบนฉลาก (ควันบุหรี่ ฝุ่น และเกสร) AHAM บอกให้ใช้ตัวที่ตรงกับปัญหาของคุณ ถ้ากังวลเรื่อง PM2.5 ให้ดูตัวควันบุหรี่ เพราะ EPA อธิบายว่าค่านี้แสดงประสิทธิภาพกับอนุภาคที่เล็กที่สุดซึ่งรวม PM2.5 ถ้าแพ้ละอองเกสรให้ดูค่าเกสร ถ้าห้องมีฝุ่นหยาบมากให้ดูค่าฝุ่น
ถ้ากล่องไม่บอกว่าค่า CADR ทดสอบตามมาตรฐานอะไร ดูวิธีตรวจในบทความเครื่องฟอกอากาศยี่ห้อไหนดี ที่อธิบายมาตรฐาน มอก. 3061 และผลสุ่มตรวจรุ่นในไทย
ห้องที่ต้องวัดพื้นที่ใหม่
กฎทั้งหมดข้างบนสมมติว่าห้องเป็นกล่องปิด เมื่อห้องจริงไม่ใช่ ให้ปรับดังนี้
- ห้องเปิดโล่งต่อกับครัวหรือโถงบันได วัดทั้งพื้นที่ที่อากาศวิ่งถึงกัน EPA ระบุตรงๆ ว่าถ้าเป็นพื้นที่เปิด ให้วัดทั้งพื้นที่ต่อเนื่อง ไม่ใช่เฉพาะมุมที่วางเครื่อง
- คอนโดสตูดิโอ 28 ตารางเมตรที่รวมครัวกับห้องนอนในห้องเดียว ใช้ 28 ตารางเมตรคูณ 7 ได้ราว 196 cfm หรือราว 333 ลบ.ม./ชม. ที่เพดาน 2.5 เมตร
- ห้องที่มีเพดานสูงกว่า 8 ฟุต EPA และ AHAM เห็นตรงกันว่าต้องเลือกรุ่นที่ใหญ่ขึ้น ใช้อัตราส่วนความสูงเป็นตัวคูณตามตัวอย่างในตาราง
- ห้องที่ประตูเปิดตลอด เครื่องกรองอากาศเป็นแค่เครื่องเล็กๆ เทียบกับปริมาตรอากาศทั้งชั้น ปิดประตูห้องที่ต้องการเมื่อเปิดเครื่อง จะได้ผลดีกว่าการซื้อเครื่องใหญ่ขึ้นเสียอีก
- ห้องที่ใหญ่เกินกว่ารุ่นเดียวจะครอบคลุม ใช้เครื่องหลายตัวได้ ตามที่ EPA ระบุ แบ่งตามโซน เช่น หนึ่งตัวในห้องนอน หนึ่งตัวในโถงนั่งเล่น แทนซื้อรุ่นยักษ์ตัวเดียว
ทดสอบว่าเครื่องเล็กไปหรือเปล่าได้ง่ายๆ ให้เปิดเครื่องที่ระดับที่คุณทนเสียงได้ตอนนอนหรือทำงาน แล้วดูเซ็นเซอร์ฝุ่นของเครื่องหรือเครื่องวัดแยกต่างหาก ถ้าค่าลดลงอย่างเห็นได้ชัดภายในครึ่งชั่วโมงถึงหนึ่งชั่วโมงหลังปิดประตูห้อง (เกณฑ์ประมาณของเรา) แสดงว่าขนาดเหมาะสม ถ้าต้องเปิดแรงสุดตลอดเพื่อให้ค่าลง แสดงว่ารุ่นเล็กไปสำหรับห้องนี้
ตัวอย่างสามห้อง เลือกอย่างไรให้ถูก
ตัวอย่างต่อไปนี้เป็นการคำนวณจากตัวเลขสมมติ ใช้ดูวิธีคิด
ห้องนอนเพดานต่ำในทาวน์โฮม
ห้อง 3.5 x 4 เมตร เท่ากับ 14 ตารางเมตร เพดาน 2.6 เมตร คูณ 7 ได้ 98 cfm ปรับตามเพดาน 2.6 หาร 2.44 ได้ 1.07 เท่ากับ 105 cfm หรือราว 178 ลบ.ม./ชม. ให้เลือกรุ่นที่ CADR ควันบุหรี่ตั้งแต่ราว 110 cfm ขึ้นไป หรือประมาณ 190 ลบ.ม./ชม.
คอนโดสตูดิโอที่ครัวเปิด
ห้อง 28 ตารางเมตร เพดาน 2.5 เมตร ได้ 196 cfm คูณ 1.02 เท่ากับ 200 cfm หรือราว 340 ลบ.ม./ชม. ถ้าคุณทำอาหารผัดทอดในห้องนี้บ่อย ให้เผื่อเพิ่มอีกหนึ่งขั้น และวางเครื่องใกล้ทางลมจากครัวไปเตียง ส่วนวิธีลดควันที่ต้นเหตุอ่านที่เลือกเครื่องดูดควันครัว
ห้องนั่งเล่นต่อห้องกินข้าวชั้นล่างของบ้าน
พื้นที่ต่อเนื่อง 36 ตารางเมตร เพดาน 2.8 เมตร ได้ 252 cfm ปรับ 2.8 หาร 2.44 ได้ 1.15 รวมราว 290 cfm หรือ 490 ลบ.ม./ชม. ถ้าไม่มีรุ่นเดียวที่ถึงตัวเลขนี้ในงบ ใช้รุ่นราว 150 cfm สองตัว วางสองฝั่งของพื้นที่ ซึ่งได้ผลรวม 300 cfm และกระจายลมได้ทั่วกว่า
แปลง CADR เป็นรอบเปลี่ยนอากาศต่อชั่วโมง
บางฉลากไม่ให้ CADR แต่ให้ "รอบเปลี่ยนอากาศต่อชั่วโมง" (air changes per hour หรือ ACH) ซึ่งบอกว่าใน 1 ชั่วโมงเครื่องกรองอากาศเท่ากับปริมาตรห้องกี่รอบ สูตรคือ ACH เท่ากับ CADR (ลบ.ม./ชม.) หารด้วยปริมาตรห้อง (ลบ.ม.)
ตัวอย่างห้องนอน 16 ตารางเมตร เพดาน 2.5 เมตร ปริมาตร 40 ลูกบาศก์เมตร ถ้าเครื่องมี CADR 190 ลบ.ม./ชม. จะได้ราว 4.8 รอบต่อชั่วโมง คือเครื่องกรองอากาศทั้งห้องเกือบ 5 รอบในหนึ่งชั่วโมง เกณฑ์ที่คำนวณจากตาราง EPA ที่ 65 cfm ต่อ 100 ตารางฟุต เพดาน 8 ฟุต ให้ผลราว 4.8 รอบต่อชั่วโมงพอดี ซึ่งเป็นการคำนวณของเราเอง ไม่ใช่ตัวเลขที่ EPA เขียนไว้ตรงๆ
ประโยชน์ของการคิดเป็น ACH คือเทียบห้องต่างขนาดได้ทันที ถ้ารุ่นหนึ่งให้ 2 รอบ อีกรุ่นให้ 5 รอบในห้องเดียวกัน รุ่นหลังกรองเร็วกว่าราวสองเท่าครึ่ง ใครมีเหตุผลต้องการอากาศสะอาดเร็วกว่าปกติ เช่น ในบ้านที่มีคนสูบบุหรี่หรือสมาชิกเป็นภูมิแพ้ ควรเลือกรุ่นที่ ACH สูงกว่าเกณฑ์พื้นฐาน และถามแพทย์ประจำตัวเรื่องแนวทางที่เหมาะกับอาการ
วางเครื่องตรงไหนไม่ให้เสียขนาดที่เลือกมา
ขนาดที่เลือกถูกก็ยังเสียผลถ้าวางผิด หลักทั่วไปคือเว้นระยะจากผนังหรือเฟอร์นิเจอร์ตามที่คู่มือระบุ ระยะที่แต่ละรุ่นกำหนดต่างกัน ให้ดูตัวเลขในคู่มือ และห้ามวางหลังโซฟา ใต้โต๊ะที่อับ หรือในซอกตู้ที่ลมหมุนไม่ถึง
ในห้องนอนให้เลี่ยงไม่ให้ลมออกเป่าตรงตัวคนนอน วางในมุมที่อากาศในห้องไหลผ่านได้ ถ้ามีหน้าต่างบานเลื่อนเก่าที่ปิดไม่สนิท ให้อุดช่องรั่วก่อน เพราะเครื่องยิ่งใหญ่ ยิ่งต้องแข่งกับฝุ่นที่เล็ดลอดเข้ามา วิธีจัดการฝุ่นจากแหล่งอื่นอ่านที่วิธีกำจัดฝุ่นในบ้าน
ค่าใช้จ่ายและเสียงที่ต้องแลกกับขนาด
เครื่องที่ CADR สูงขึ้นมักมีพัดลมใหญ่และกินไฟมากขึ้น Natural Resources Canada ระบุว่าควรเลือกเครื่องให้เหมาะกับห้อง เพราะรุ่นใหญ่ใช้พลังงานมากกว่า และระบุว่าเครื่องฟอกอากาศมาตรฐานที่เดินเครื่องต่อเนื่องใช้ไฟประมาณ 450 กิโลวัตต์ชั่วโมงต่อปี ส่วนรุ่นที่ได้ ENERGY STAR ใช้พลังงานน้อยกว่าเฉลี่ย 25%
| ปัจจัย | เลือกเล็กไป | เลือกใหญ่ไป |
|---|---|---|
| การกรอง | ฝุ่นลดช้า ต้องเปิดแรงสุดตลอด | ฝุ่นลดเร็ว เปิดรอบต่ำได้ |
| เสียง | ดังเพราะเปิดแรง | เงียบถ้าเปิดรอบต่ำ ดังถ้าเปิดแรงสุด |
| ค่าไฟ | ไม่ประหยัดจริงเพราะเปิดนาน | ค่าไฟต่อชั่วโมงสูงกว่า |
| ไส้กรอง | ตันเร็วเพราะทำงานหนัก | ไส้กรองใหญ่ ราคาสูงกว่า |
เสียงควรเทียบที่ระดับที่จะใช้จริง EPA ยกตัวอย่างเสียงราว 50 เดซิเบลเทียบเท่าตู้เย็นรุ่นใหม่ ถ้าห้องนอนต้องเงียบกว่านั้น ให้เลือกรุ่นที่ CADR สูงพอที่รอบต่ำ ไม่ต้องไปเร่งรอบสูงสุด
เลือกเครื่องจากขนาดห้อง
| ขั้น | ทำอะไร |
|---|---|
| 1 | วัดกว้างคูณยาวเป็นตารางเมตร และวัดความสูงเพดาน |
| 2 | ถ้าห้องเปิดต่อกับพื้นที่อื่น ให้รวมพื้นที่ที่อากาศเชื่อมกัน |
| 3 | คูณพื้นที่ด้วย 7 ได้ CADR ขั้นต่ำเป็น cfm (หรือคูณ 12 ได้ ลบ.ม./ชม.) |
| 4 | ถ้าเพดานเกิน 2.44 เมตร คูณด้วยความสูงที่หารด้วย 2.44 |
| 5 | ดูค่า CADR ของควันบุหรี่บนฉลาก และเช็กว่าหน่วยเป็น cfm หรือ ลบ.ม./ชม. |
| 6 | ปัดขึ้นเป็นรุ่นที่มีขายอย่างมากหนึ่งขั้น ไม่ต้องแสวงหารุ่นที่ใหญ่ที่สุด |
| 7 | ถ้าห้องใหญ่เกินกว่ารุ่นเดียวจะครอบคลุม ใช้สองตัวแบ่งโซน |
ถ้ายังไม่แน่ใจว่าควรซื้อเครื่องหรือไม่ อ่านเกณฑ์ที่เครื่องฟอกอากาศจำเป็นไหม ก่อนตัดสินใจจ่าย
คำถามที่พบบ่อย
ป้ายบนกล่องเขียนว่าใช้ได้ 40 ตารางเมตร แต่ห้องที่บ้านเพดานสูง ควรเชื่อไหม
เชื่อได้เฉพาะเมื่อเพดานไม่เกินราว 2.4 เมตร เพราะตัวเลขพื้นที่ที่ผู้ผลิตระบุมักคำนวณจากเพดานมาตรฐาน ถ้าห้องสูงกว่านั้นให้เทียบค่า CADR กับปริมาตรห้องเอง หรือเลือกรุ่นที่ระบุพื้นที่ใหญ่กว่าห้องจริงหนึ่งขั้น
ห้องนอนมีแอร์ ต้องใช้เครื่องฟอกอากาศใหญ่ขึ้นไหม
ไม่ต้อง ขนาดเครื่องคิดจากห้อง ไม่ได้คิดจากแอร์ แอร์ปกติหมุนเวียนอากาศในห้องและกรองฝุ่นหยาบเท่านั้น ไม่ได้แทนไส้กรองของเครื่องฟอกอากาศ แต่ห้องที่ปิดสนิทและเปิดแอร์ทั้งคืนจะรักษาระดับฝุ่นได้นิ่งกว่าห้องที่เปิดหน้าต่าง
แหล่งอ้างอิง
- How to choose the best air cleaner for your home | AHAM Verifide (Association of Home Appliance Manufacturers)
- Guide to Air Cleaners in the Home | US Environmental Protection Agency (EPA)
- Air purifiers | Natural Resources Canada (ENERGY STAR)
