ฟิล์มกรองแสงติดกระจกบ้าน เลือกค่าไหนให้ห้องเย็นโดยไม่มืด

ห้องนอนฝั่งตะวันตกของทาวน์โฮมส่วนใหญ่มีหน้าต่างบานใหญ่หนึ่งบาน และช่วงบ่ายสามโมงถึงห้าโมงเย็น ห้องนั้นร้อนจนแอร์ทำงานไม่หยุด ทางแก้ที่ถูกและเร็วที่สุดที่คนนึกถึงคือฟิล์ม แต่ร้านฟิล์มมักเริ่มคุยด้วยคำว่า "เอาเข้มกี่เปอร์เซ็นต์" ซึ่งเป็นคำถามที่ผิดตั้งแต่ต้น ความเข้มบอกแค่ว่าห้องจะมืดแค่ไหน แทบไม่บอกเลยว่าห้องจะเย็นลงเท่าไร เราจะไล่ดูค่าที่ควรถามจริง ทิศที่ติดแล้วคุ้ม กระจกที่ไม่ควรติด และสิ่งที่ต้องได้เป็นกระดาษก่อนจ่ายเงิน

แสงที่เห็น กับความร้อนที่มองไม่เห็น

แสงแดดที่ส่องผ่านกระจกมีสามส่วนหลัก คือรังสียูวี แสงที่ตามองเห็น และรังสีอินฟราเรดซึ่งเรารู้สึกเป็นความร้อน เอกสารของ Pilkington ระบุว่าพลังงานจากดวงอาทิตย์มากกว่าครึ่งเป็นส่วนที่มองไม่เห็น นี่คือเหตุผลที่ฟิล์มสองแผ่นซึ่งดูเข้มเท่ากัน กันร้อนได้ต่างกันมาก ฟิล์มเกรดดีบางรุ่นเลือกตัดอินฟราเรดโดยยังปล่อยแสงผ่านได้พอสมควร ส่วนฟิล์มย้อมสีราคาถูกลดแสงลงเยอะแต่ความร้อนยังเข้ามาได้มาก

ค่ามาตรฐานที่วงการอาคารใช้มีสองตัว ตัวแรกคือ VT หรือ VLT คือสัดส่วนแสงที่มองเห็นได้ที่ผ่านกระจก ตัวที่สองคือ SHGC คือสัดส่วนความร้อนจากแดดที่เข้ามาในห้อง ทั้งสองค่าอยู่ระหว่าง 0 ถึง 1 ยิ่ง SHGC ต่ำยิ่งร้อนน้อย ยิ่ง VT สูงยิ่งห้องสว่าง

ประกาศกระทรวงพลังงาน พ.ศ. 2552 ซึ่งใช้คำนวณการออกแบบอาคารประหยัดพลังงาน มีตารางค่ากระจกหนา 6 มม. ที่ช่วยให้เห็นภาพดี ผมยกบางแถวมาไว้ด้านล่าง ตัวเลขนี้เป็นค่าของกระจกเอง ไม่ใช่ค่าของฟิล์ม แต่ใช้เป็นหลักเทียบได้ว่ากระจกบ้านเราตอนนี้อยู่ตรงไหน

ชนิดกระจก 6 มม.	VT	SHGC
กระจกใสชั้นเดียว	0.88	0.73
กระจกสีเขียว	0.76	0.54
กระจกสีชา	0.54	0.54
กระจกสีเทา	0.46	0.52
กระจกสะท้อนแสงไทเทเนียม 30%	0.30	0.35
กระจกสะท้อนแสงไทเทเนียม 20%	0.20	0.27

ดูกระจกสีชากับกระจกสีเขียว ทั้งสองยอมให้ความร้อนเข้าเท่ากันที่ 0.54 แต่กระจกเขียวปล่อยแสงผ่านมากกว่าเยอะ นี่คือหลักเดียวกับการเลือกฟิล์ม ความมืดไม่เท่ากับความเย็น สิ่งที่เราอยากได้คือ SHGC ต่ำโดยที่ VT ไม่ต่ำตาม

อ่านสเปกฟิล์มให้เป็นก่อนคุยกับร้าน

แค็ตตาล็อกฟิล์มแต่ละยี่ห้อใช้ชื่อค่าไม่เหมือนกัน แต่ส่วนใหญ่มีค่าเหล่านี้ ถ้าร้านให้ได้แค่ "ความเข้ม 60%" ให้ขอเอกสารสเปกจากผู้ผลิตตัวจริง

ค่าในสเปก	ความหมาย	ค่าที่ผมมองหาสำหรับบ้าน
VLT (Visible Light Transmission)	แสงที่มองเห็นผ่านได้กี่เปอร์เซ็นต์	ห้องนั่งเล่นและห้องทำงาน ไม่ควรต่ำจนต้องเปิดไฟกลางวัน
TSER หรือ Total Solar Energy Rejected	ความร้อนจากแดดทั้งหมดที่ถูกกันออก	ยิ่งสูงยิ่งดี เทียบรุ่นที่ VLT ใกล้กัน
SHGC	ความร้อนที่ยังเข้ามา	ยิ่งต่ำยิ่งดี
IR Rejection	อินฟราเรดที่ตัดได้	ใช้ประกอบ อย่าดูค่านี้ค่าเดียว เพราะบางยี่ห้อวัดเฉพาะช่วงคลื่นที่ได้ผลดี
UV Rejection	ยูวีที่ตัดได้	ฟิล์มส่วนใหญ่ตัดได้สูงมากอยู่แล้ว ไม่ใช่ตัวตัดสิน
Visible Light Reflectance	แสงที่สะท้อนออก	ค่าสูงจะเห็นเป็นกระจกเงาจากด้านนอก และสะท้อนเข้าในห้องตอนกลางคืน

คำแนะนำของผมคือ เลือกสองหรือสามรุ่นที่ VLT ใกล้เคียงกับที่ยอมรับได้ แล้วเทียบ TSER หรือ SHGC ระหว่างรุ่นเหล่านั้น อย่าเทียบรุ่นเข้ม 20% กับรุ่นใส 70% เพราะสุดท้ายเราจะได้ห้องที่มืดเกินจะใช้งาน

คู่มือประหยัดพลังงานของกระทรวงพลังงานสหรัฐฯ บอกด้วยว่าฟิล์มประเภท low-e มีการจัดระดับโดย NFRC ซึ่งเป็นหน่วยงานที่วัดค่าหน้าต่างและฟิล์มแบบอิสระ ฟิล์มที่ขายในบ้านเราหลายยี่ห้อเป็นแบรนด์ต่างประเทศที่มีค่าวัดตามระบบนี้ ถ้าได้ค่าที่วัดโดยหน่วยงานกลางจะเชื่อถือได้กว่าตัวเลขโฆษณา

ติดทิศไหนแล้วคุ้มเงิน

บ้านในประเทศไทยได้แดดหนักจากทิศตะวันออกช่วงเช้าและทิศตะวันตกช่วงบ่าย ทิศใต้ได้แดดเฉียงเกือบทั้งปี ส่วนทิศเหนือได้แดดตรงน้อยมาก คู่มือของกระทรวงพลังงานสหรัฐฯ ก็แนะนำให้ติดฟิล์มควบคุมแสงอาทิตย์บนหน้าต่างฝั่งตะวันออกและตะวันตก ซึ่งตรงกับประสบการณ์หน้างานบ้านเรา

ทิศหน้าต่าง	ช่วงที่ร้อน	ความคุ้มของการติดฟิล์ม
ตะวันตก	บ่ายถึงเย็น แดดต่ำส่องเข้าลึก	คุ้มที่สุด กันสาดช่วยได้น้อยเพราะแดดต่ำ
ตะวันออก	เช้าถึงสาย	คุ้ม โดยเฉพาะห้องนอนที่อยากนอนต่อตอนเช้า
ใต้	เกือบทั้งวัน แดดสูง	คุ้มปานกลาง ถ้ามีกันสาดยื่นพอ ฟิล์มเป็นตัวเสริม
เหนือ	แดดตรงน้อย	ไม่ค่อยคุ้ม ติดฟิล์มใสกันยูวีถ้าห่วงเฟอร์นิเจอร์ซีด

ก่อนจ่ายเงินติดทั้งบ้าน ผมแนะนำให้เริ่มที่ห้องที่ร้อนที่สุดหนึ่งห้อง ใช้งานสักสองสามสัปดาห์ แล้วค่อยตัดสินใจห้องถัดไป บางบ้านพบว่าการเพิ่มกันสาดหรือม่านช่วยได้พอแล้ว ดูวิธีอื่นที่ใช้ร่วมกันได้ใน วิธีแก้บ้านร้อน และถ้าโจทย์จริงคือค่าไฟ ให้ดูภาพรวมใน ค่าไฟแพงผิดปกติ ด้วย

ฟิล์มทำงานได้ดีที่สุดเมื่อแดดยังไม่ทันเข้าห้อง เพราะเมื่อแสงผ่านกระจกเข้ามาแล้วตกกระทบพื้นหรือเฟอร์นิเจอร์ ความร้อนก็อยู่ในห้องแล้ว ม่านด้านในช่วยได้ระดับหนึ่ง แต่ด้านนอกช่วยได้มากกว่า ส่วนฟิล์มอยู่ตรงกลาง ใช้คู่กับ ม่านม้วน ในห้องที่อยากได้ทั้งแสงกลางวันและความเป็นส่วนตัวตอนเย็นได้ดี

กระจกแบบไหนที่ติดฟิล์มแล้วเสี่ยงร้าว

เรื่องนี้ร้านฟิล์มไม่ค่อยพูดถึง ฟิล์มกันร้อนทำงานด้วยการดูดซับและสะท้อนพลังงาน ส่วนที่ดูดไว้ทำให้กระจกร้อนขึ้น ตรงกลางแผ่นที่โดนแดดร้อนมาก ขณะที่ขอบที่ซ่อนอยู่ในกรอบยังเย็น ความต่างอุณหภูมินี้สร้างแรงเค้นที่ขอบ ถ้ากระจกรับไม่ไหวจะเกิดรอยร้าวเริ่มจากขอบ ช่างเรียกว่ากระจกร้าวจากความร้อน

เอกสาร ATS-113 ของ Pilkington สรุปแนวทางไว้ดังนี้ ไม่ควรติดฟิล์มควบคุมแสงอาทิตย์หน้างานบนกระจกสีชั้นเดียวที่ไม่ผ่านการอบ เพราะกระจกสีดูดความร้อนเองอยู่แล้ว เมื่อฟิล์มเพิ่มความร้อนเข้าไปอีก ความเสี่ยงร้าวสูงขึ้นชัดเจน ส่วนกระจกที่ผ่านการอบความร้อน รวมถึง กระจกเทมเปอร์ โดยทั่วไปติดได้ เพราะทนความต่างอุณหภูมิได้ดีกว่ามาก

กระจกสองชั้นมีเงื่อนไขเพิ่ม การติดฟิล์มที่ด้านในห้องของกระจกสองชั้นที่ไม่ผ่านการอบมีความเสี่ยงแตก และเอกสารระบุว่าฟิล์มที่ติดด้านในของกระจกสองชั้นส่วนใหญ่ช่วยลดแสงจ้า แต่เปลี่ยนค่า SHGC ได้ไม่มาก ทั้งยังทำให้ซีลขอบกระจกร้อนขึ้นจนอายุซีลสั้นลง และห้ามติดฟิล์มทับผิวกระจกที่มีโค้ทติ้ง low-e อยู่ด้านในห้องเด็ดขาด

ปัจจัยอื่นที่เพิ่มความเสี่ยงคือ ขอบกระจกที่บิ่นหรือตัดไม่เรียบ ม่านทึบที่แขวนชิดกระจกจนความร้อนสะสมระหว่างม่านกับกระจก และเงาของกันสาดหรือต้นไม้ที่ตัดผ่านกลางแผ่น ทำให้ส่วนที่โดนแดดกับส่วนที่อยู่ในเงามีอุณหภูมิต่างกันมาก

ฟิล์มนิรภัยแบบใสที่ใช้ยึดเศษกระจกเมื่อแตก ดูดความร้อนน้อยกว่าฟิล์มกันร้อนมาก แต่ ATS-113 ก็ยังแนะนำให้ประเมินก่อนติดเช่นกัน และผู้ผลิตกระจกระบุว่าจะไม่รับประกันการแตกหลังจากมีการติดฟิล์มแล้ว ความรับผิดชอบจึงตกอยู่กับผู้ขายฟิล์มเป็นหลัก

ฟิล์มสะท้อนแสงกับชีวิตจริงตอนกลางคืน

ฟิล์มปรอทหรือฟิล์มสะท้อนแสงสูงเป็นที่นิยมเพราะกลางวันคนข้างนอกมองไม่เห็นข้างใน แต่หลักการของมันขึ้นกับว่าฝั่งไหนสว่างกว่า กลางวันข้างนอกสว่างกว่า กระจกจึงเป็นเงาจากด้านนอก พอตกค่ำและเราเปิดไฟในห้อง สถานการณ์กลับด้าน คนข้างนอกจะเห็นในห้องชัด ส่วนเราเห็นแต่เงาตัวเองบนกระจก ห้องที่ต้องการความเป็นส่วนตัวตอนกลางคืน เช่น ห้องนอนติดถนน ยังต้องมีม่านอยู่ดี

อีกเรื่องคือแสงสะท้อนออกไปข้างนอก หน้าต่างทิศตะวันตกที่ติดฟิล์มเงาสูง จะส่องแสงสะท้อนไปที่บ้านฝั่งตรงข้ามช่วงบ่าย ในหมู่บ้านที่บ้านอยู่ชิดกัน เรื่องนี้กลายเป็นปัญหากับเพื่อนบ้านได้ บ้านในโครงการบางแห่งยังมีข้อกำหนดเรื่องสีกระจกหน้าบ้าน ควรถามนิติบุคคลก่อนติดฟิล์มสีเงาที่หน้าบ้าน

ทางเลือกที่ผมชอบสำหรับบ้านคือฟิล์มเซรามิกหรือฟิล์มสเปกตรัมเลือกช่วงคลื่น ที่มีค่าสะท้อนแสงต่ำ มองจากข้างนอกแทบไม่ต่างจากกระจกเดิม และห้องไม่มืดเกิน แลกกับราคาที่สูงกว่าฟิล์มปรอทพอสมควร

ติดเองหรือจ้างร้าน และงานที่ดีหน้าตาเป็นแบบไหน

ฟิล์มแบบม้วนติดเองมีขาย และหน้าต่างบานเล็กติดเองได้ถ้าใจเย็น แต่บานใหญ่เกิน 1 ตารางเมตร ฟองอากาศ ฝุ่นใต้ฟิล์ม และรอยพับมุมเกิดได้ง่ายมาก ฟิล์มเกรดสูงที่ราคาแพงก็ไม่ควรเสี่ยงติดเอง เพราะเสียแผ่นเดียวก็หมดเงินไปไม่น้อย

งานติดฟิล์มที่ดีมีขั้นตอนประมาณนี้

1. ช่างล้างกระจกด้วยน้ำสบู่และขูดผิวด้วยใบมีดเพื่อเอาคราบและเม็ดทรายออกทั้งแผ่น
2. วัดและตัดฟิล์มให้ห่างจากขอบยางหรือกรอบเล็กน้อย ราว 2 ถึง 3 มม. เพื่อให้น้ำระบายออกได้และฟิล์มไม่ยกขอบ
3. พ่นน้ำยาบนกระจกและหลังฟิล์ม วางฟิล์มแล้วรีดน้ำออกจากกลางไปขอบด้วยเกรียง
4. ซับน้ำที่ขอบ และแจ้งเจ้าของบ้านว่าห้ามล้างกระจกด้านฟิล์มช่วงที่ฟิล์มยังแห้งไม่สนิท

ฟิล์มที่ติดใหม่จะดูขุ่นหรือมีจุดน้ำเล็กๆ อยู่บ้าง เป็นเรื่องปกติในช่วงแรก ระยะเวลาที่น้ำระเหยหมดขึ้นกับอากาศและชนิดฟิล์ม ร้านควรบอกได้ว่ารุ่นนั้นใช้เวลาประมาณเท่าไร ถ้าพ้นช่วงนั้นแล้วยังมีฟองหรือฝุ่นเป็นเม็ด ให้เรียกช่างกลับมาแก้

ราคาโดยประมาณ

ราคาฟิล์มบ้านคิดเป็นตารางฟุต รวมค่าติดตั้ง ช่วงด้านล่างเป็นราคาโดยประมาณที่พบในงานบ้านทั่วไป ราคาจริงต่างกันตามยี่ห้อ รุ่น ขนาดงาน และความยากของหน้างาน เช่น กระจกชั้นสองที่ต้องตั้งนั่งร้าน

ประเภทฟิล์ม	ช่วงราคาโดยประมาณ (รวมติดตั้ง)	เหมาะกับ
ฟิล์มย้อมสีหรือฟิล์มปรอทเกรดทั่วไป	ประมาณ 40 ถึง 90 บาทต่อตร.ฟุต	งบน้อย ห้องเก็บของ หน้าต่างที่ไม่ได้ต้องการแสง
ฟิล์มเซรามิกหรือนาโน	ประมาณ 100 ถึง 250 บาทต่อตร.ฟุต	ห้องนอนและห้องนั่งเล่นที่ยังอยากได้แสง
ฟิล์มสเปกตรัมเกรดสูง	ประมาณ 200 ถึง 400 บาทต่อตร.ฟุตขึ้นไป	กระจกบานใหญ่ทิศตะวันตก
ฟิล์มนิรภัยใส	ประมาณ 80 ถึง 200 บาทต่อตร.ฟุต	ต้องการยึดเศษกระจกเมื่อแตก

หน้าต่างห้องนอนขนาด 1.2 x 1.5 เมตร มีพื้นที่ราว 19 ตารางฟุต ถ้าใช้ฟิล์มเซรามิกที่ 150 บาทต่อตร.ฟุต ค่าใช้จ่ายจะอยู่ราว 2,900 บาท ร้านส่วนใหญ่มีค่าขั้นต่ำต่อการออกงาน งานห้องเดียวจึงอาจแพงกว่าการคิดตามตารางฟุต

สิ่งที่ต้องได้เป็นกระดาษก่อนจ่ายเงิน

ATS-113 แนะนำให้ขอคำแนะนำและการรับรองจากผู้ขายฟิล์มเป็นลายลักษณ์อักษร ผมเห็นด้วยเต็มที่ เพราะเวลากระจกร้าว ผู้ผลิตกระจกไม่รับผิดชอบ ร้านฟิล์มก็มักบอกว่าเป็นเพราะกระจก ถ้าไม่มีอะไรเขียนไว้ เจ้าของบ้านรับเต็มๆ

ใบเสนอราคาหรือใบรับประกันที่ผมยอมรับต้องมีรายการเหล่านี้

• ยี่ห้อและรุ่นฟิล์ม พร้อมเอกสารสเปกที่มีค่า VLT และ TSER หรือ SHGC
• ชนิดและความหนาของกระจกที่ร้านตรวจแล้ว ว่าเป็นกระจกใส กระจกสี กระจกเทมเปอร์ หรือกระจกสองชั้น
• ข้อความยืนยันว่าฟิล์มรุ่นนี้ใช้กับกระจกชนิดนี้ได้ตามคำแนะนำของผู้ผลิตฟิล์ม
• ระยะรับประกันการพอง ลอก และสีเปลี่ยน แยกจากการรับประกันกระจกแตกจากความร้อน ถ้ามี
• เงื่อนไขการล้างทำความสะอาด เช่น ห้ามใช้แปรงหรือน้ำยาที่มีแอมโมเนียแรง
• ราคาลอกฟิล์มเก่าออก ถ้าบ้านเคยติดฟิล์มมาก่อน งานลอกกาวเก่าใช้เวลานานกว่าติดใหม่ และหลายร้านคิดแยก

ถ้าคำตอบเรื่องชนิดกระจกคือ "ติดได้หมดครับ" โดยที่ช่างไม่ได้ดูกระจกเลย ผมจะหาร้านอื่น ร้านที่รู้จริงจะส่องมุมกระจกหาเครื่องหมาย ถามอายุบ้าน และถามว่ามีม่านทึบแขวนชิดกระจกหรือไม่ ก่อนจะเสนอรุ่นฟิล์ม