มุ้งลวดมีกี่แบบ เทียบบานเลื่อน บานเปิด จีบ ม้วน และแม่เหล็ก

คำถามว่ามุ้งลวดมีกี่แบบ ช่างแต่ละร้านตอบไม่ตรงกัน เพราะบางคนนับตามวัสดุตาข่าย บางคนนับตามวิธีเปิด ส่วนร้านติดตั้งก็มักนับตามสินค้าที่ตัวเองขาย ผมแยกให้เป็นสองแกนชัดๆ แกนแรกคือมุ้งเปิดใช้งานยังไง แกนที่สองคือตาข่ายทำจากอะไร เลือกให้ถูกทั้งสองแกน มุ้งชุดเดียวใช้ได้ห้าปีสิบปี เลือกผิดแกนใดแกนหนึ่ง ภายในปีแรกก็เริ่มรำคาญ

ทำไมบ้านในไทยยังต้องมีมุ้งลวด

บ้านที่เปิดแอร์ทั้งวันอาจคิดว่าไม่จำเป็น แต่ยุงลายซึ่งเป็นพาหะของไข้เลือดออกไม่ได้รอให้เราเปิดหน้าต่างตอนกลางคืน องค์การอนามัยโลกระบุว่ายุงที่แพร่เชื้อไข้เลือดออกออกหากินในเวลากลางวัน และแนะนำมุ้งลวดที่หน้าต่างเป็นหนึ่งในวิธีป้องกันยุงกัด ร่วมกับการสวมเสื้อผ้าที่ปกปิดร่างกายและการใช้ยากันยุง

กรมควบคุมโรคระบุว่าพาหะของโรคคือยุงลายบ้านและยุงลายสวน ทั้งสองชนิดเพาะพันธุ์ในภาชนะใส่น้ำรอบบ้าน คำแนะนำของกรมฯ เน้นการจัดการภาชนะ เช่น เปลี่ยนน้ำในแจกันทุกสัปดาห์ ปิดฝาโอ่ง และคว่ำภาชนะที่ไม่ใช้

ศูนย์ควบคุมโรคสหรัฐฯ หรือ CDC ก็ให้แนวทางคล้ายกัน คือติดหรือซ่อมมุ้งลวดที่ประตูและหน้าต่าง ปิดประตูไว้ และใช้แอร์ถ้ามี พร้อมระบุว่าการพ่นสเปรย์ในบ้านอย่างเดียวไม่ทำให้บ้านปลอดยุง มุ้งลวดจึงเป็นด่านแรก ส่วนการกำจัดแหล่งน้ำขังเป็นด่านที่ทำให้ด่านแรกไม่ต้องรับภาระหนัก

แกนแรก แบ่งตามวิธีเปิดใช้งาน

แบบ	การทำงาน	จุดเด่น	ข้อจำกัด	ใช้กับ
ติดตาย	กรอบมุ้งยึดกับวงกบถาวร	ถูก ปิดสนิท ไม่มีอะไรเสีย	เปิดเข้าถึงบานหน้าต่างไม่ได้ ทำความสะอาดยาก	ช่องแสง บานติดตาย ช่องระบายอากาศ
บานเลื่อน	บานมุ้งวิ่งบนรางของวงกบ	ใช้งานง่าย ซ่อมง่าย	ต้องมีรางเผื่อในวงกบ ร่องรางเป็นจุดที่ยุงลอด	หน้าต่างและประตูบานเลื่อน
บานเปิด	บานมุ้งมีบานพับ เปิดเข้าในห้อง	ปิดสนิทรอบบาน	กินพื้นที่ในห้องเวลาเปิด	หน้าต่างบานเปิดออกนอก บานกระทุ้ง
มุ้งจีบ	ตาข่ายพับเป็นจีบ เลื่อนตามรางบนล่าง	หยุดได้ทุกตำแหน่ง ไม่มีสปริง รางล่างเตี้ย	จีบเก็บฝุ่น ตาข่ายเป็นวัสดุสังเคราะห์ ขาดง่ายกว่าเส้นโลหะ	ประตูทางเดิน ประตูหลังบ้าน ช่องกว้าง
มุ้งม้วน	ตาข่ายม้วนเข้ากล่องด้วยสปริง	เก็บมิดเมื่อไม่ใช้	สปริงเสื่อม ลมแรงดึงหลุดจากราง	หน้าต่างที่อยากได้วิวโล่งเมื่อไม่ใช้มุ้ง
มุ้งแม่เหล็กหรือตีนตุ๊กแก	ผ้าตาข่ายติดรอบช่องด้วยแม่เหล็กหรือแถบตีนตุ๊กแก	ถูกมาก ติดเองได้	ปิดไม่สนิทเมื่อใช้ไปนาน ดูชั่วคราว	บ้านเช่า คอนโดที่ห้ามเจาะ

ถ้าดูตารางแล้วยังเลือกไม่ได้ ให้เริ่มจากคำถามว่าช่องนั้นเปิดปิดบ่อยแค่ไหน ช่องที่แทบไม่ได้เปิด ติดตายดีที่สุด ช่องที่เดินผ่านวันละหลายสิบครั้ง เช่น ประตูครัวออกหลังบ้าน มุ้งจีบสะดวกกว่ามุ้งบานเปิดที่ต้องดึงปิดทุกครั้ง

แกนที่สอง แบ่งตามวัสดุตาข่าย

ตาข่าย	ลักษณะ	อายุและความทน	เหมาะกับ
ไฟเบอร์กลาสเคลือบพีวีซี	นิ่ม สีเทาหรือดำ มองออกไปชัด	ไม่เป็นสนิม แต่ขาดง่ายเมื่อโดนของแหลม	หน้าต่างทั่วไป บ้านไม่มีสัตว์เลี้ยง
อลูมิเนียม	แข็งกว่าไฟเบอร์กลาส	บุบเป็นรอยเมื่อกด ใกล้ทะเลเป็นฝ้าขาว	หน้าต่างที่ไม่ค่อยโดนสัมผัส
สแตนเลส	แข็ง ทนที่สุดในกลุ่มนี้	ทนนาน ราคาสูง	ประตูที่ใช้บ่อย บ้านใกล้ทะเลถ้าเกรดสแตนเลสเหมาะ
ตาข่ายกันสัตว์เลี้ยง	เส้นโพลีเอสเตอร์เคลือบ หนาและเหนียว	ทนการข่วนและดัน	บ้านที่มีแมวหรือสุนัข
มุ้งจีบ (ตาข่ายสังเคราะห์)	บาง พับได้	ต้องระวังของแหลม	ใช้กับระบบจีบเท่านั้น

เรื่องความถี่ของตาข่าย ช่างบ้านเราใช้ตาข่ายมาตรฐานที่กันยุงได้อยู่แล้ว ปัญหาที่เจอจริงไม่ค่อยเกิดจากรูตาข่ายใหญ่ไป แต่มาจากขอบที่ปิดไม่สนิท ซึ่งจะพูดในหัวข้อถัดไป ถ้าบ้านอยู่ติดสวนหรือทุ่งที่มีแมลงตัวเล็กมาก ค่อยขอตาข่ายถี่ขึ้น โดยรู้ว่าลมจะผ่านได้น้อยลงตามไปด้วย

จับคู่มุ้งกับชนิดหน้าต่างและประตู

ชนิดบานของหน้าต่างเป็นตัวกำหนดแบบมุ้งมากกว่าความชอบ

หน้าต่างบานเลื่อนเข้ากับมุ้งบานเลื่อนที่สุด โดยสั่งวงกบสามรางให้มุ้งวิ่งรางของตัวเอง ถ้าวงกบเดิมเป็นสองราง ต้องใช้มุ้งติดตายด้านนอกหรือมุ้งม้วนด้านในแทน รายละเอียดของหน้าต่างประเภทนี้อยู่ใน หน้าต่างบานเลื่อน

หน้าต่างบานเปิดออกนอกและบานกระทุ้ง มุ้งต้องอยู่ด้านในห้อง เพราะบานเปิดออกไปข้างนอก มุ้งบานเปิดเข้าในหรือมุ้งม้วนใช้ได้ทั้งคู่ ปัญหาที่ต้องคิดล่วงหน้าคือมือจับหน้าต่าง ถ้ามุ้งอยู่ด้านใน เราจะเอื้อมไปเปิดปิดหน้าต่างยังไง บางระบบใช้มือจับแบบหมุนเฟืองที่ทะลุมุ้งได้ บางระบบต้องเปิดมุ้งก่อนทุกครั้ง

ประตูบานเลื่อนออกสวนใช้มุ้งบานเลื่อนรางเดียวกันหรือมุ้งจีบ ประตูบานพับหรือบานเฟี้ยมที่ช่องกว้างมาก มุ้งจีบแบบสองข้างวิ่งเข้าหากันใช้ได้ดี ดูชนิดประตูที่เกี่ยวข้องได้ใน ประตูบานเลื่อน และ ประตูบานเฟี้ยม

ประตูหน้าบ้านบานเปิด ถ้าเปิดเข้าใน มุ้งต้องอยู่ด้านนอกซึ่งโดนแดดฝน ถ้าเปิดออกนอก มุ้งอยู่ด้านในได้ ส่วนใหญ่ผมแนะนำมุ้งจีบ เพราะรางล่างเตี้ย เดินผ่านไม่สะดุด

บ้านที่มีเด็ก และบ้านที่มีสัตว์เลี้ยง

บ้านที่มีแมวควรเลือกตาข่ายกันสัตว์เลี้ยงสำหรับบานที่แมวชอบปีน แมวหลายตัวใช้มุ้งเป็นที่ลับเล็บ ไฟเบอร์กลาสธรรมดาขาดภายในไม่กี่สัปดาห์ ส่วนบ้านที่มีสุนัข ขอบล่างของมุ้งประตูคือจุดที่โดนดันและข่วน ใช้ตาข่ายกันสัตว์เลี้ยงเฉพาะครึ่งล่างก็ช่วยได้

มุ้งดีแล้ว แต่ยุงยังเข้า

นี่คือคำถามที่ถามกันบ่อยไม่แพ้เรื่องชนิดมุ้ง คำตอบส่วนใหญ่อยู่ที่ช่องว่าง

จุดที่ยุงลอดบ่อย ได้แก่ ร่องระหว่างบานมุ้งบานเลื่อนกับวงกบ โดยเฉพาะเมื่อขนแปรงที่ขอบมุ้งสึก ช่องใต้ประตูที่ไม่มีมุ้ง ช่องรอบท่อแอร์ที่เจาะผนัง ช่องลมเหนือประตูที่บ้านเก่ามักมี และร่องระหว่างรางมุ้งจีบกับพื้นที่ไม่เรียบ ลองปิดไฟในห้องตอนกลางวันแล้วดูว่ามีแสงลอดเป็นเส้นตรงไหน ตรงนั้นยุงก็ลอดได้

อีกด้านคือแหล่งเพาะพันธุ์ในบ้านเอง ถ้ามียุงเกิดในบ้าน มุ้งดีแค่ไหนก็ไม่ช่วย CDC แนะนำให้เทน้ำในภาชนะที่ขังน้ำทิ้งหรือขัดทำความสะอาดสัปดาห์ละครั้ง และใช้ตาข่ายละเอียดปิดภาชนะที่ไม่มีฝา องค์การอนามัยโลกก็แนะนำให้ปิด เท และล้างภาชนะเก็บน้ำในบ้านทุกสัปดาห์ จุดที่ยุงมักเกิดในบ้านคือจานรองกระถางต้นไม้ ถาดรองน้ำใต้ตู้เย็น แจกันพระ และรางน้ำฝนที่อุดตัน

ดูแลมุ้งแต่ละแบบให้ใช้ได้นาน

มุ้งที่เสียเร็วส่วนใหญ่ไม่ได้เสียเพราะวัสดุ เสียเพราะไม่มีใครล้างเลยตั้งแต่วันติดตั้ง ฝุ่นที่จับตาข่ายทำให้ลมผ่านได้น้อยลงจนห้องอับ และฝุ่นที่ลงไปอยู่ในรางทำให้บานฝืดจนคนในบ้านออกแรงดึงแรงขึ้นทุกวัน

มุ้งบานเลื่อนกับมุ้งติดตาย ถอดออกมาล้างด้วยน้ำเปล่าและแปรงขนนุ่มปีละสองครั้งก็พอ ให้แปรงไปทางเดียวกับเส้นตาข่าย อย่าใช้เครื่องฉีดน้ำแรงดันสูงจ่อใกล้ เพราะตาข่ายไฟเบอร์กลาสหลุดจากร่องยางได้ ระหว่างที่ถอดบานออก ให้ดูดฝุ่นในรางและเช็กขนแปรงรอบขอบบาน ถ้าขนแปรงแบนหรือหลุดเป็นช่วง เปลี่ยนแค่ขนแปรงก็ปิดร่องได้เหมือนเดิม

มุ้งจีบใช้แปรงปัดฝุ่นหรือหัวแปรงของเครื่องดูดฝุ่นไล่ตามจีบ ห้ามดึงตาข่ายให้ตึงแล้วถู เพราะจีบจะเสียรูป ส่วนมุ้งม้วน ให้ดึงออกมาจนสุดแล้วเช็ดเบาๆ ตอนปล่อยกลับเข้ากล่อง ให้ประคองมือไปด้วย อย่าปล่อยให้สปริงดีดกลับเอง เพราะการดีดแรงทุกวันทำให้สปริงล้าเร็วและตาข่ายบิดในกล่อง

รูขาดเล็กกว่าเหรียญสิบ ใช้แผ่นปะตาข่ายแบบมีกาวในตัวปิดทั้งสองด้าน รูที่ใหญ่กว่านั้นหรือตาข่ายที่กรอบเริ่มกรอบแตก ให้เปลี่ยนตาข่ายทั้งบาน ร้านส่วนใหญ่รับเปลี่ยนเฉพาะตาข่ายโดยใช้กรอบเดิม

ราคาโดยประมาณ

ราคามุ้งลวดคิดเป็นตารางฟุตหรือต่อบาน ช่วงด้านล่างเป็นราคาโดยประมาณรวมติดตั้งในบ้านพักอาศัย ราคาจริงต่างกันตามขนาด วัสดุกรอบ ชนิดตาข่าย และพื้นที่

แบบ	ช่วงราคาโดยประมาณ
มุ้งแม่เหล็กหรือตีนตุ๊กแก ติดเอง	ประมาณ 150 ถึง 600 บาทต่อช่อง
มุ้งติดตาย กรอบอลูมิเนียม ตาข่ายไฟเบอร์กลาส	ประมาณ 25 ถึง 50 บาทต่อตร.ฟุต
มุ้งบานเลื่อน กรอบอลูมิเนียม	ประมาณ 35 ถึง 70 บาทต่อตร.ฟุต
มุ้งบานเปิด	ประมาณ 45 ถึง 90 บาทต่อตร.ฟุต
มุ้งจีบ	ประมาณ 1,500 ถึง 5,000 บาทต่อช่อง ขึ้นกับความกว้าง
มุ้งม้วน	ประมาณ 1,500 ถึง 4,500 บาทต่อช่อง
เปลี่ยนตาข่ายเป็นแบบกันสัตว์เลี้ยง	บวกเพิ่มจากตาข่ายธรรมดาราว 30 ถึง 80%

ร้านส่วนใหญ่มีค่าขั้นต่ำต่อการออกงาน การทำทีเดียวทั้งบ้านจึงถูกกว่าทยอยทำทีละห้อง ส่วนการเปลี่ยนเฉพาะตาข่ายในกรอบเดิมถูกกว่าทำกรอบใหม่มาก ถ้ากรอบยังตรงและรางยังดี

ก่อนสั่ง ให้เดินสำรวจบ้านตามนี้

1. นับช่องทั้งหมดที่ต้องการมุ้ง แยกเป็นหน้าต่างบานเลื่อน บานเปิด บานติดตาย และประตู
2. ดูวงกบบานเลื่อนว่าเป็นสองรางหรือสามราง
3. ดูว่าหน้าต่างบานเปิดเปิดออกนอกหรือเข้าใน และมือจับอยู่ตรงไหน
4. ระบุบานที่สัตว์เลี้ยงชอบปีนหรือข่วน
5. สำรวจช่องอื่นที่ยุงเข้าได้ ช่องลม ท่อแอร์ ใต้ประตู
6. ประตูที่ใช้บ่อย เลือกแบบที่ไม่ต้องเปิดปิดด้วยมือทุกครั้ง หรือแบบที่รางล่างไม่สะดุด

ถ้าเลือกแบบได้แล้ว เรื่องการวัดขนาดและการตรวจรับงานติดตั้ง ผมเขียนแยกไว้ใน ติดมุ้งลวดหน้าต่าง