บ้านร้อนแก้ยังไง จับความร้อนให้ได้ก่อนว่าเข้าทางหลังคา ผนัง หรือกระจก

ก่อนซื้อฉนวน ม่าน หรือสีกันร้อนสักอย่าง ให้หาก่อนว่าความร้อนในบ้านคุณเข้าทางไหนมากที่สุด เพราะบ้านแต่ละหลังมีทางเข้าหลักต่างกัน บ้านที่ห้องร้อนจนดึกมักมีปัญหาที่หลังคาและฝ้า บ้านที่ห้องเริ่มร้อนตั้งแต่บ่ายสองมักมีปัญหาที่ผนังและกระจกทิศตะวันตก ใครที่ลงเงินกับม่านราคาแพงแล้วห้องยังร้อน ส่วนใหญ่ลงผิดทาง ไม่ใช่ซื้อของแพงไม่พอ

จดเวลาร้อนของแต่ละห้อง สามวันก็รู้ต้นทาง

ก่อนเรียกช่างให้ทำอย่างนี้ คือเอากระดาษหนึ่งแผ่นมาจดอุณหภูมิห้องที่เป็นปัญหา สี่ช่วงเวลา เช้า 9 โมง บ่าย 3 โมง หัวค่ำ 2 ทุ่ม และก่อนนอน ทำสามวันที่แดดจัด ปิดแอร์ในช่วงที่วัด ถ้ามีเครื่องวัดอุณหภูมิแบบอินฟราเรด (ราคาประมาณหลักร้อยถึงพันกว่าบาท) ให้เล็งวัดผิวฝ้า ผิวผนังด้านใน และผิวกระจก จดเทียบกับอุณหภูมิอากาศในห้อง

ที่เห็น	ต้นเหตุที่น่าสงสัยที่สุด	งานที่ควรตามไปดู
ห้องชั้นบนยังร้อนหลังสี่ทุ่ม ผิวฝ้าอุ่นกว่าอากาศในห้องมาก	ความร้อนสะสมในโพรงหลังคาแผ่ลงฝ้า	ฉนวนบนฝ้า ช่องลมชายคา และรอยรั่วที่ฝ้า
ห้องเริ่มร้อนตั้งแต่บ่ายสอง ผนังด้านในอุ่นมือ ด้านนอกรับแดดเต็ม	ผนังทิศตะวันตกหรือใต้ดูดความร้อนแล้วปล่อยเข้าห้อง	แผงบังแดดนอกผนัง ต้นไม้ ผนังสองชั้น หรือสีอ่อน
ห้องร้อนทันทีที่แดดตกกระจก ผิวกระจกอุ่นมือ	แสงอาทิตย์ผ่านกระจกโดยตรง	ชายคาหรือกันสาด ม่านซันสกรีน ฟิล์มกรองแสง
อากาศนิ่ง ลมไม่เคลื่อน แม้อุณหภูมิไม่ถึงกับสูง	บ้านไม่มีทางให้ลมเข้าออกสองด้าน	เปิดช่องลมตรงข้ามกัน พัดลมช่วยพา
ร้อนทุกห้อง แม้เปิดแอร์ก็ไม่เย็น	รอยรั่วของอากาศ ประตูหน้าต่างไม่แนบ ขนาดแอร์ไม่พอ	ปิดช่องรั่ว ล้างแอร์ ตรวจขนาดตามห้อง

ตัวอย่างสมมติ ห้องนอนชั้นสองทิศตะวันตก วัดได้ผิวฝ้า 36 องศา ตอนสี่ทุ่ม ขณะอากาศในห้อง 32 องศา ผนังด้านในอุ่นกว่าอากาศอีกสองสามองศา แปลว่ามีสองทางพร้อมกัน แต่ฝ้าที่ร้อนกว่าอากาศหลายองศาตอนดึกเป็นสัญญาณชัดว่าหลังคาคือก้อนความร้อนใหญ่ ควรจัดการหลังคาก่อนเรื่องผนัง

ถ้าห้องร้อนตอนดึก เริ่มที่โพรงหลังคา

โพรงหลังคาของบ้านที่ใช้กระเบื้องหรือเมทัลชีทตากแดดทั้งวันร้อนกว่าอากาศข้างนอกมาก (วัดเองได้ด้วยเครื่องอินฟราเรดตอนบ่าย) และความร้อนนั้นจะไหลลงมาทางฝ้าทั้งคืนแม้แดดตกแล้ว ทางแก้อยู่ที่สามอย่างที่ทำพร้อมกัน

1. วางฉนวนหนาบนฝ้า ใยแก้วหนา 4 ถึง 6 นิ้วเป็นจุดเริ่มต้นทั่วไปสำหรับบ้านที่ยังไม่มีฉนวนเลย อ่านวิธีเลือกความหนาและตำแหน่งวางที่ ฉนวนกันความร้อนหลังคา
2. เปิดช่องลมเข้าที่ชายคาและช่องลมออกที่จั่วหรือสันหลังคา ให้ลมไหลผ่านโพรงได้
3. ปิดรอยรั่วที่ฝ้า เช่นช่องโคมไฟ ช่องท่อ และช่องขึ้นโพรง ไม่อย่างนั้นอากาศร้อนรั่วลงห้อง

ENERGY STAR เตือนไว้ตรงๆ ว่าห้ามเอาฉนวนไปปิดช่องลมใต้ชายคา (soffit vent) เพราะเป็นข้อผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดในการติดตั้ง คำแนะนำของเขาคือใช้แผ่นบังฉนวนระหว่างจันทัน (rafter vent) ให้ช่องลมเปิดอยู่เสมอ และถ้าช่องลมชายคาถูกปิดหรือฝ้าไม่ได้ปิดรอยรั่ว พัดลมดูดอากาศในโพรงจะดึงลมเย็นจากห้องที่ปรับอากาศขึ้นไปข้างบน ทำให้แอร์ทำงานหนักขึ้น

บ้านที่ไม่มีฝ้า เช่นโรงรถ โรงเก็บของ หรือห้องใต้หลังคาเพดานลาด ใช้ฉนวนใต้แผ่นหลังคาหรือเปลี่ยนเป็นแผ่นหลังคาชนิดมีฉนวนในตัว และต้องเว้นช่องอากาศให้ฟอยล์ทำงาน ถ้าจะทาสีสะท้อนความร้อนบนหลังคา ความคาดหวังที่เหมาะคือช่วยลดความร้อนผิวหลังคา ไม่ใช่แทนฉนวน ดูตัวเลขและวิธีทาใน สีกันร้อน

ถ้าร้อนตอนบ่าย ดูผนังทิศตะวันตกและกระจก

บ้านไทยส่วนใหญ่ได้รับแดดแรงที่สุดจากทิศตะวันตกช่วงบ่าย แนวทางของ Building America Solution Center (กระทรวงพลังงานสหรัฐฯ) บอกว่าการบังแดดหรือสะท้อนแสงให้หลังคาและผนังด้านตะวันออก ตะวันตก เป็นหนึ่งในกลยุทธ์ที่ได้ผลที่สุดในการลดความร้อนเข้าบ้าน และให้ลดพื้นที่กระจกด้านตะวันออกกับตะวันตก เลือกกระจกที่ค่า SHGC ต่ำ และเสริมที่บังแดดภายนอก ฝั่ง กฟผ. ผ่านแนวคิด 4E ระบุไว้สอดคล้องกันว่า ชายคาหรือแผงบังแดดควรยื่นจากตัวบ้านอย่างน้อย 1 เมตร ผนังด้านที่โดนแดดมากควรใช้วัสดุกันความร้อน เช่นอิฐมวลเบาหรือฉนวน และทาสีโทนอ่อนอย่างขาวหรือครีม

ที่หน้างานผมแยกเป็นสองกรณี

• กระจก แดดผ่านกระจกเข้าห้องโดยตรง ลำดับประสิทธิภาพคือบังข้างนอกก่อน (กันสาด ระแนง ซันสกรีนด้านนอก) แล้วค่อยบังข้างใน ม่านด้านในหยุดแสงได้แต่ความร้อนเข้ากระจกไปแล้ว อ่านการเลือกผ้าม่านใน ม่านกันแดดแบบไหนดี
• ผนังทึบ: ผนังก่ออิฐฉาบปูนสะสมความร้อนช้าแต่ปล่อยเข้าห้องตอนค่ำ ถ้าห้องร้อนจนดึกแม้ไม่มีกระจกหันตะวันตก ให้ตรวจผนังด้วยเครื่องวัดอินฟราเรดตอนหัวค่ำ ถ้าผิวด้านในอุ่นมือ การทาสีเปลี่ยนสีไม่พอ ควรมีช่องว่างอากาศหรือแผงบังแดดตั้งแยกจากผนังด้านนอก เช่นระแนงไม้เทียมหรือแผงอลูมิเนียมเจาะรู เว้นช่องห่างผนัง ให้ลมระบายความร้อนที่ผิวผนัง

บานหน้าต่างเก่าที่ปิดไม่สนิทเป็นอีกทางหนึ่ง ถ้าห้องปรับอากาศ กฟผ. แนะนำให้ใช้ประตูหน้าต่างชนิดมีการบังใบวงกบ เพื่อลดอากาศรั่ว ดูตัวเลือกกรอบบานใน หน้าต่าง uPVC

ต้นไม้ พื้นรอบบ้าน และรั้ว ช่วยลดความร้อนก่อนถึงตัวบ้าน

ความร้อนที่เข้าบ้านไม่ได้มาจากแสงแดดตรงอย่างเดียว พื้นคอนกรีตรอบบ้านรับแดดแล้วแผ่ความร้อนกลับเข้าผนัง กฟผ. แนะนำไม่ปูพื้นแข็งอย่างคอนกรีตในด้านทิศใต้และทิศตะวันตก ให้ปลูกหญ้าหรือต้นไม้แทน และปลูกไม้ยืนต้นใบหนาทรงพุ่มทึบให้ร่มเงา

ข้อควรคิดเมื่อปลูกต้นไม้ใกล้บ้าน

• ปลูกให้เงาตกผนังทิศตะวันตกช่วงบ่าย ต้นไม้ใหญ่ต้องเว้นจากผนังและฐานรากพอสมควร รากไม้บางชนิดดันพื้นและท่อ ถามนักจัดสวนหรือดูชนิดรากก่อนซื้อ
• ต้นไม้ทรงสูงทิศใต้ช่วยบังหลังคา แต่ต้องไม่ปิดทางลมเข้าบ้านจนอากาศนิ่ง
• ไม้เลื้อยบนระแนงที่ตั้งห่างผนัง 20 ถึง 30 ซม. ได้ผลคล้ายแผงบังแดด แต่ระแนงต้องแข็งแรงและต้องเปิดรอบให้ลมผ่าน
• ไม้ใหญ่ต้องดูแลกิ่งไม่ให้ทับหลังคาและรางน้ำ ใบไม้อุดรางทำให้หลังคารั่วได้

ถ้าคิดจัดสวนหน้าบ้านอยู่แล้ว ดูแนวทางเลือกพืชและวัสดุพื้นใน จัดสวนหน้าบ้าน ส่วนรั้ว กฟผ. แนะนำให้ทำรั้วโปร่ง มีช่องว่างหรือระแนงให้ลมผ่านสะดวก ถ้ารั้วทึบสูงปิดทิศทางลมหลักของบ้าน ห้องใกล้รั้วจะอับกว่าเดิม ดูแบบรั้วใน แบบรั้วบ้าน

ทำให้ลมผ่านบ้านได้จริง

หน้าต่างบานเดียวในห้องเปิดแล้วลมไม่ผ่าน อากาศไหลได้ต้องมีช่องเข้าและช่องออก กฟผ. แนะนำให้ทำช่องลมสองด้านโดยวางหน้าต่างอยู่ตรงข้ามกัน คำแนะนำทางปฏิบัติของผมคือ

1. หน้าต่างด้านรับลมเปิดกว้างพอสมควร ด้านลมออกให้เปิดใหญ่กว่า ลมจะไหลแรงขึ้น
2. เปิดประตูห้องให้ลมวิ่งตลอดแนวบ้าน อย่าปิดประตูทุกห้องตอนกลางวัน ถ้าไม่มีเหตุด้านความปลอดภัย
3. ใช้พัดลมช่วยพาอากาศ พัดลมตั้งพื้นใกล้หน้าต่างด้านลมออก ดันอากาศร้อนออก ได้ผลมากกว่าเป่าตัวคนอย่างเดียว
4. ช่วงบ่ายที่ลมร้อนกว่าห้อง ให้ปิดหน้าต่างและม่าน เปิดอีกครั้งตอนค่ำที่อากาศเย็นกว่าในห้อง

ห้องที่หน้าต่างมีมุ้งลวด ตรวจมุ้งไม่ให้ฝุ่นอุดตาข่ายจนลมผ่านน้อย เพราะมุ้งอุดทำให้ลมผ่านได้น้อยลงเท่ากับเปิดหน้าต่างครึ่งบาน เปลี่ยนมุ้งใหม่ดูใน ติดตั้งมุ้งลวดหน้าต่าง

งานไหนก่อนหลัง เรียงตามความคุ้มของบ้านทั่วไป

ตัวเลขช่วงราคาด้านล่างเป็นการประมาณจากช่วงราคาตลาดทั่วไป ราคาจริงขึ้นกับขนาดบ้าน วัสดุ และพื้นที่ ต้องให้ช่างเสนอราคาหน้างาน

งาน	ห้องที่ได้ผลชัด	ช่วงงบโดยประมาณ	หมายเหตุ
เปิดช่องลมชายคา ปิดรอยรั่วฝ้า	ชั้นบนหรือห้องใต้หลังคา	หลักพันบาท	ถูกที่สุด แต่ต้องปีนโพรงหลังคา ให้ช่างที่ชำนาญทำ
วางใยแก้วหนาบนฝ้า	ชั้นบนหรือบ้านชั้นเดียว	ประมาณ 150 ถึง 400 บาท ต่อ ตร.ม. ตามความหนาและยี่ห้อ	บ้านชั้นเดียวได้ผลมาก เพราะหลังคารับแดดตรง
กันสาดหรือแผงบังแดดนอกอาคาร	ผนังและกระจกทิศตะวันตก	หลักพันถึงหลักหมื่นบาทต่อด้าน	ได้ผลชัดสำหรับห้องที่ร้อนตอนบ่าย
ม่านซันสกรีนหรือฟิล์มกรองแสง	กระจกบานใหญ่	ประมาณ 500 ถึง 4,500 บาทต่อบาน	ลดแสง ไม่ลดความร้อนเท่าแผงบังนอก
ปลูกต้นไม้ใหญ่ทิศตะวันตก	ทั้งบ้าน	หลักพันถึงหมื่นบาท	ใช้เวลาโตหลายปี ต้องดูรากและกิ่ง
ฉนวนหรือผนังสองชั้นด้านตะวันตก	ห้องที่ผนังรับแดดเต็ม	หลักหมื่นบาทขึ้นไป	ทำเมื่อบังนอกแล้วยังร้อน
เปลี่ยนแผ่นหลังคาเป็นแบบมีฉนวนในตัว	บ้านที่เปลี่ยนหลังคาอยู่แล้ว	ตามขนาดหลังคา	ทำพร้อมงานซ่อมใหญ่ ไม่เปลี่ยนเพียงเพื่อความร้อน

บ้านชั้นเดียวที่ห้องร้อนตอนดึกทุกห้อง ลงที่ฉนวนบนฝ้ากับช่องลมชายคาก่อน บ้านสองชั้นที่ชั้นล่างเย็นแต่ชั้นบนร้อน เริ่มที่ชั้นบนเช่นกัน ส่วนห้องหันตะวันตกที่ร้อนตอนบ่ายแต่เย็นลงตอนค่ำ ใช้งบกับแผงบังแดดนอกก่อน แล้วค่อยพิจารณาฉนวนหลังคา

ถ้าคุณเป็นทาวน์โฮมที่ผนังข้างติดบ้านเพื่อนบ้าน ความร้อนเข้าทางหน้าบ้านและหลังบ้านเป็นหลัก ต่อเติมหลังบ้านเป็นครัวหรือห้องกระจก ต้องดูเรื่องแดดและการระบายอากาศให้ดีก่อนตัดสินใจ อ่านเรื่องข้อกำหนดการต่อเติมใน ต่อเติมทาวน์โฮม

แอร์ช่วยเมื่อห้องปิดสนิทและแอร์สะอาดพอ

กฟผ. แนะนำให้ปิดประตูหน้าต่างให้สนิทขณะเปิดเครื่องปรับอากาศ ล้างแผ่นกรองอากาศทุกเดือน ล้างใหญ่อย่างน้อยปีละสองครั้ง และตั้งอุณหภูมิที่ 26 ถึง 27 องศา ร่วมกับพัดลมเพื่อกระจายความเย็น แอร์ทำงานหนักเมื่อฝ้าร้อน เมื่อหน้าต่างรั่ว และเมื่อผนังสะสมความร้อนจากแดดบ่าย ถ้าแก้ต้นทางเหล่านี้ แอร์ขนาดเดิมมักทำงานเบาลงจนค่าไฟลดตามไปด้วย หลักคิดแบ่งค่าไฟตามเครื่องใช้อยู่ใน ค่าไฟบ้านสูง ลดยังไง

ข้อที่ควรระวัง การเพิ่มขนาดแอร์เพียงอย่างเดียวไม่ได้แก้บ้านร้อน มันแก้ห้องหนึ่งโดยเพิ่มค่าไฟ ถ้าห้องยังเสียความเย็นผ่านฝ้าและกระจก เครื่องที่ใหญ่ขึ้นเพียงเดินเครื่องหนักขึ้นในวันที่ร้อนสุด

ก่อนจ้างช่างแก้บ้านร้อน ถามสิ่งนี้

• ช่างหรือร้านวัดอะไรก่อนเสนอวิธีแก้ ถ้าไม่วัดและไม่ขึ้นดูโพรงหลังคา แสดงว่าเสนอตามสินค้าที่ขาย
• ฉนวนที่เสนอวางที่ตำแหน่งไหน หนากี่มิลลิเมตร ค่า R หรือค่าการนำความร้อนของรุ่นนั้นเท่าไร และมีเอกสารข้อมูลผลิตภัณฑ์ให้ดูหรือไม่
• งานฉนวนเปิดช่องลมชายคาไว้หรือไม่ และใช้แผ่นบังฉนวนหรือเปล่า
• ฉนวนทับกล่องสายไฟหรือโคมไฟหรือไม่ ใครเป็นคนตรวจผังก่อน
• ถ้าติดแผงบังแดดหรือกันสาดใหม่ ใครคำนวณน้ำหนักและจุดยึด และต้องขออนุญาตท้องถิ่นหรือไม่ ถามสำนักงานเขตหรือเทศบาลตามประเภทงาน
• รับประกันงานกี่ปี และมีเงื่อนไขอะไรถ้าฉนวนเปียกจากหลังคารั่ว
• ขอใบเสนอราคาเป็นรายการ แยกวัสดุและค่าแรง ไม่รับตัวเลขรวมที่ไม่ระบุความหนา