ม่านม้วน เลือกผ้า ระบบดึง และวิธีติดตั้งยังไงให้ใช้ได้นาน

ม่านม้วนกลายเป็นตัวเลือกหลักของคอนโดและบ้านทาวน์โฮมรุ่นใหม่ เพราะใช้พื้นที่น้อย ไม่มีผ้ากองข้างหน้าต่าง และดูเรียบร้อยกับบ้านโทนมินิมอล แต่ม่านม้วนที่ใช้แล้วผิดหวังก็มีเยอะ บางผืนแสงเช้าลอดขอบจนตื่นทุกวัน บางผืนสปริงเสียภายในปีแรก บางผืนผ้าบางจนห้องฝั่งตะวันตกยังร้อนเท่าเดิม ปัญหาทั้งหมดนี้ตัดสินกันตั้งแต่ตอนเลือกผ้า ระบบดึง และวิธีติดตั้ง ซึ่งร้านม่านมักถามเราแค่เรื่องสี

ผ้าสามกลุ่มที่ทำงานต่างกัน

ผ้าม่านม้วนที่ร้านมีให้เลือกเป็นร้อยลาย แบ่งตามการทำงานได้สามกลุ่ม

กลุ่มผ้า	การทำงาน	มองออกไปข้างนอกได้ไหม	เหมาะกับ
ผ้ากันแสง (Blackout)	ทอหนาหรือเคลือบด้านหลัง แสงผ่านเนื้อผ้าแทบไม่ได้	ไม่ได้	ห้องนอน ห้องดูหนัง ห้องของคนทำงานกะดึก
ผ้ากรองแสง (Dim out หรือ Light filtering)	ให้แสงนวลผ่าน ไม่เห็นเงาคนชัด	ไม่ชัด	ห้องนั่งเล่น ห้องทำงาน ห้องที่อยากได้ความเป็นส่วนตัวกลางวัน
ผ้าซันสกรีน	ทอโปร่งเป็นรูเล็ก บอกค่าความโปร่งเป็นเปอร์เซ็นต์ เช่น 1%, 3%, 5%	ได้ ตอนกลางวัน	ห้องที่มีวิว ห้องที่โดนแดดจ้าแต่ไม่อยากปิดมืด

ผ้าซันสกรีนมีจุดที่คนมักไม่รู้ ตอนกลางวันข้างนอกสว่างกว่า เรามองออกไปเห็นวิว แต่คนข้างนอกมองเข้ามาไม่ค่อยเห็น พอตกค่ำเปิดไฟในห้อง คนข้างนอกจะมองเข้ามาเห็นชัด ห้องนอนหรือห้องที่ติดทางเดินคอนโดจึงต้องมีผ้าทึบอีกชั้น หรือใช้ม่านม้วนสองชั้นในรางเดียว

สีด้านหลังผ้าก็มีผล ผ้าที่ด้านหันออกกระจกเป็นสีขาวหรือสีอ่อนสะท้อนความร้อนกลับออกไปได้มากกว่าผ้าสีเข้ม ข้อนี้จะกลับมาพูดอีกครั้งในหัวข้อเรื่องความร้อน

ระบบดึง โซ่ สปริง หรือมอเตอร์

ระบบ	การใช้งาน	จุดแข็ง	จุดอ่อน
โซ่ลูกปัด	ดึงโซ่ข้างม่าน ม่านหยุดได้ทุกระดับ	ทน ซ่อมง่าย รองรับบานใหญ่	มีโซ่ห้อย ต้องยึดตัวจับโซ่กับผนังเพื่อความปลอดภัย
สปริง	ดึงขอบล่างลงแล้วปล่อย ม่านค้างหรือม้วนกลับ	ไม่มีสายห้อย ดูเรียบ	บานกว้างมากหรือผ้าหนักใช้ไม่ได้ สปริงเสื่อมตามเวลา
มอเตอร์	สวิตช์ รีโมต หรือแอป ตั้งเวลาได้	สะดวกกับบานสูง บานกว้าง	ราคาสูง ต้องเดินไฟหรือดูแลแบตเตอรี่ ซ่อมแพง

สำหรับหน้าต่างบ้านทั่วไปที่เอื้อมถึง ระบบโซ่เหมาะกับบ้านส่วนใหญ่ เพราะใช้ได้นานที่สุดและอะไหล่หาง่าย ระบบสปริงเหมาะกับห้องเด็กเพราะไม่มีสาย แต่ต้องถามร้านว่าขนาดบานของเราอยู่ในช่วงที่สปริงรุ่นนั้นรองรับหรือไม่ ระบบมอเตอร์เหมาะกับหน้าต่างช่องแสงสูงในบ้านเพดานสูง และกับบานกว้างกว่าสองเมตรที่ดึงโซ่แล้วหนักมือ

ถ้าเลือกมอเตอร์แบบเดินไฟ ให้ช่างไฟเดินสายและติดจุดจ่ายไฟตอนก่อนทาสีหรือก่อนติดฝ้า การเดินไฟทีหลังต้องใช้รางครอบที่ดูไม่เรียบร้อย ส่วนแบบแบตเตอรี่ ถามว่าชาร์จหรือเปลี่ยนแบตยังไงเมื่อม่านอยู่สูง

ติดในวงกบ หรือนอกวงกบ

การติดตั้งมีสองแบบ แต่ละแบบให้ผลต่างกันชัดเจน

ติดในวงกบ คือยึดราวม่านไว้ด้านในช่องหน้าต่าง ม่านอยู่ในกรอบพอดี ดูเรียบร้อยและเห็นขอบหน้าต่างสวย แต่ผ้าต้องแคบกว่าช่องเล็กน้อยเพื่อไม่ให้เสียดขอบ จึงมีแสงลอดสองข้างเสมอ และต้องมีความลึกของช่องพอให้กล่องม่านหรือม้วนผ้าไม่ชนมือจับหน้าต่าง

ติดนอกวงกบ คือยึดราวที่ผนังเหนือช่อง ผ้าคลุมเลยขอบหน้าต่างออกไป แสงลอดน้อยกว่ามาก และไม่ต้องห่วงเรื่องมือจับหน้าต่าง แลกกับการที่ม่านยื่นออกจากผนัง

สิ่งที่ต้องการ	วิธีติดที่ผมแนะนำ
ห้องนอนมืดสนิท	นอกวงกบ เผื่อขอบข้างละ 5 ถึง 10 ซม. และเหนือขอบบนราว 10 ซม.
ห้องนั่งเล่น ดูเรียบ	ในวงกบ ถ้าช่องลึกพอ
หน้าต่างบานเปิดเข้าใน	นอกวงกบ และสูงพ้นบานเมื่อเปิด
หน้าต่างที่มีมือจับยื่น	นอกวงกบ หรือวัดระยะให้ม้วนผ้าพ้นมือจับ

การวัดสำหรับติดในวงกบ ให้วัดความกว้างภายในช่องสามจุด บน กลาง และล่าง ใช้ค่าที่แคบที่สุด เพราะช่องหน้าต่างปูนในบ้านเราไม่ค่อยตรงเป๊ะ แล้วให้ร้านเป็นคนหักระยะเผื่อของระบบเอง อย่าหักเองแล้วร้านหักซ้ำ ม่านจะแคบเกินจนแสงลอดเป็นแนวกว้าง

ม่านม้วนช่วยลดความร้อนได้แค่ไหน

ม่านที่ติดด้านในห้องทำงานตอนที่แสงผ่านกระจกเข้ามาแล้ว ผ้าดูดความร้อนไว้ส่วนหนึ่ง สะท้อนกลับออกไปทางกระจกส่วนหนึ่ง และปล่อยผ่านส่วนหนึ่ง ม่านจึงช่วยได้ แต่ได้ผลน้อยกว่าการกันแดดก่อนถึงกระจก

คู่มือประหยัดพลังงานของกระทรวงพลังงานสหรัฐฯ ให้คำแนะนำที่ใช้กับบ้านเราได้ ช่วงหน้าร้อนให้ปิดม่านที่หน้าต่างซึ่งโดนแดดตรงตอนกลางวัน และม่านสีกลางๆ ที่มีวัสดุรองด้านหลังเป็นพลาสติกสีขาวช่วยลดความร้อนที่เข้าบ้านได้ คู่มือยังพูดถึงม่านรังผึ้งที่มีชั้นอากาศ และแนะนำให้ดูระดับการจัดอันดับของ AERC

AERC หรือ Attachments Energy Rating Council เป็นองค์กรที่จัดระดับประสิทธิภาพพลังงานของอุปกรณ์ติดหน้าต่าง ทั้งมู่ลี่ ม่านรังผึ้ง ม่านม้วน มุ้งกันแดด และหน้าต่างชั้นนอก ม่านที่ขายในบ้านเราส่วนใหญ่ไม่มีฉลากนี้ แต่ถ้าเจอยี่ห้อที่มี ก็ใช้เทียบได้ดีกว่าคำโฆษณาว่ากันร้อน

สิ่งที่ผมให้ทำในห้องที่ร้อนจริงคือ เลือกผ้าที่ด้านหลังเป็นสีขาวหรือเคลือบสะท้อนแสง ติดให้ใกล้กระจกเท่าที่ระบบอนุญาต และปิดม่านก่อนแดดเข้า ไม่ใช่รอให้ห้องร้อนแล้วค่อยปิด ถ้าต้องการลดความร้อนมากกว่านั้น ให้ใช้ร่วมกับ ฟิล์มกรองแสง หรือดูวิธีอื่นใน วิธีแก้บ้านร้อน

สายดึงกับเด็กเล็ก

สายม่านที่เป็นห่วงหรือห้อยยาวเป็นอันตรายต่อเด็กเล็กที่อาจเอาคอเข้าไปพัน หลายประเทศจึงออกกฎหมายควบคุม ตัวอย่างที่ชัดเจนคือกฎหมาย Corded Window Coverings Regulations ของแคนาดา ซึ่งใช้กับม่านภายในบ้านที่มีสาย

กฎหมายนี้กำหนดว่าสายที่เด็กเอื้อมถึงและมีปลายอิสระ เมื่อดึงด้วยแรงไม่เกิน 35 นิวตัน ต้องยาวไม่เกิน 22 ซม. และห่วงที่สายสร้างขึ้นต้องมีเส้นรอบวงไม่เกิน 44 ซม. ส่วนสายที่อยู่พ้นมือเด็กต้องอยู่พ้นมือตลอดอายุการใช้งาน ไม่ว่าม่านจะเปิดหรือปิด และต้องมีคำเตือนให้เลิกใช้ม่านทันทีถ้าสายยาวกว่า 22 ซม. หรือห่วงใหญ่กว่า 44 ซม. เข้าถึงได้

นี่เป็นกฎหมายของแคนาดา แต่ตัวเลขเหล่านี้ใช้เป็นเกณฑ์ตรวจม่านในบ้านเราได้ดี ม่านม้วนระบบโซ่ลูกปัดสร้างห่วงยาวเกิน 44 ซม. ได้ง่ายมาก

ห้องไหนใช้ม่านม้วนแบบไหน

ห้อง	ผ้า	ระบบ	หมายเหตุ
ห้องนอนผู้ใหญ่	กันแสง	โซ่	ติดนอกวงกบเผื่อขอบ
ห้องเด็ก	กันแสงหรือกรองแสง	สปริงหรือมอเตอร์	ห้ามมีสายห้อย
ห้องนั่งเล่นมีวิว	ซันสกรีน 3 ถึง 5%	โซ่	ถ้ามีคนเดินผ่านด้านนอก ใช้สองชั้น
ห้องทำงานฝั่งตะวันตก	ซันสกรีน 1 ถึง 3% หลังขาว	โซ่หรือมอเตอร์ตั้งเวลา	ลดแสงจ้าบนจอ
ห้องครัว	พีวีซีหรือผ้าเคลือบเช็ดได้	สปริงหรือโซ่	ห่างจากเตาแก๊ส
ห้องน้ำ	พีวีซีกันรา	สปริง	อุปกรณ์ไม่เป็นสนิม

ถ้ายังลังเลระหว่างม่านม้วนกับม่านแบบอื่น ดูการเปรียบเทียบม่านทุกแบบได้ใน ม่านมีกี่แบบ และถ้าโจทย์หลักคือห้องมืดเพื่อการนอน ดูการเลือกผ้ากันแสงเพิ่มเติมใน ม่านกันแสง

ราคาโดยประมาณ

ราคาม่านม้วนคิดตามตารางหลา ตารางเมตร หรือต่อผืน ขึ้นกับร้าน ช่วงด้านล่างเป็นราคาโดยประมาณรวมติดตั้งสำหรับหน้าต่างขนาดทั่วไป ราคาจริงขึ้นกับยี่ห้อผ้า ระบบ ขนาด และพื้นที่

รายการ	ช่วงราคาโดยประมาณ
ม่านม้วนสำเร็จรูป ผ้ากรองแสง ติดเอง	ประมาณ 500 ถึง 1,500 บาทต่อผืน
ม่านม้วนสั่งตัด ผ้ากันแสง ระบบโซ่	ประมาณ 600 ถึง 1,500 บาทต่อตร.ม.
ม่านม้วนผ้าซันสกรีน ระบบโซ่	ประมาณ 800 ถึง 2,000 บาทต่อตร.ม.
ระบบสปริงเพิ่ม	บวกประมาณ 300 ถึง 1,000 บาทต่อผืน
มอเตอร์พร้อมรีโมต	ประมาณ 4,000 ถึง 12,000 บาทต่อผืน

ร้านหลายร้านคิดพื้นที่ขั้นต่ำต่อผืน หน้าต่างบานเล็กจึงแพงกว่าที่คำนวณได้จากราคาต่อตารางเมตร ถามเรื่องขั้นต่ำก่อน

ดูแลให้ม้วนตรงไปหลายปี

ม่านม้วนที่ม้วนเบี้ยวไปข้างหนึ่งจนผ้าเสียดขอบเป็นปัญหาที่พบบ่อยที่สุดหลังใช้ไปสักพัก สาเหตุมักมาจากราวที่ติดไม่ได้ระดับ หรือผ้าม้วนไม่ตรงตั้งแต่ครั้งแรก ตอนช่างติดตั้งเสร็จ ให้ดึงลงสุดและม้วนขึ้นสุดสักสามสี่รอบ ดูว่าขอบผ้าม้วนตรงกันทั้งสองข้าง

ทำความสะอาดด้วยไม้ปัดฝุ่นหรือเครื่องดูดฝุ่นหัวแปรงขณะผ้าดึงลงสุด ผ้าเคลือบเช็ดด้วยผ้าหมาดได้ อย่าม้วนผ้าเก็บขณะยังชื้น เพราะราจะขึ้นในม้วน และอย่าปล่อยให้ผ้าม้วนกลับเองอย่างแรงในระบบสปริง เพราะสปริงและขอบผ้าเสียเร็ว

ถ้าอยู่คอนโด ก่อนเจาะผนังหรือฝ้าเพื่อติดราว ให้ดูข้อกำหนดของนิติบุคคลเรื่องการเจาะ และตำแหน่งท่อหรือสายไฟที่ฝังอยู่ ดูข้อควรรู้ทั่วไปได้ใน รีโนเวตคอนโด