กุญแจประตูมีกี่ประเภท เลือกให้ตรงกับประตูแต่ละบานในบ้าน

ปัญหาเรื่องกุญแจมักมาจากสองสถานการณ์ แบบแรกคือลืมกุญแจไว้ในบ้าน แบบที่สองคือบ้านที่โดนงัดแล้วเพิ่งมานึกว่าไม่รู้ว่าประตูตัวเองใช้ล็อกแบบไหน คำถามว่ากุญแจประตูมีกี่ประเภทจึงไม่ใช่เรื่องชื่อเรียก มันคือการรู้ว่าประตูแต่ละบานต้องการอะไร แล้วเลือกให้ตรง ซึ่งช่วยทั้งเรื่องความปลอดภัยและการใช้งานทุกวัน

แยกตัวล็อกกับกระบอกกุญแจออกจากกัน

ชุดกุญแจประตูมีสองส่วนที่คนมักเรียกรวมกัน

ส่วนแรกคือตัวล็อก ได้แก่กลไกที่มีลิ้นยื่นเข้าไปในวงกบ ลิ้นมีสองชนิด ลิ้นสปริงปลายเฉียงจะหดเข้าเองเมื่อปิดประตู ทำให้ประตูปิดได้โดยไม่ต้องบิด ส่วนลิ้นตายเป็นแท่งตรงที่ต้องหมุนกุญแจหรือปุ่มให้ยื่นออก และดันกลับจากด้านนอกไม่ได้

ส่วนที่สองคือกระบอกกุญแจ คือส่วนที่เสียบลูกกุญแจ ข้างในมีชุดสลักที่เรียงตามรอยฟันลูกกุญแจ ความยากในการไขโดยไม่มีลูกกุญแจขึ้นกับกระบอกส่วนนี้เป็นหลัก

ที่ต้องแยกเพราะหลายระบบเปลี่ยนแค่กระบอกได้ เช่น มอร์ทิสล็อกและล็อกหลายจุดแบบยุโรป การเปลี่ยนกระบอกเมื่อย้ายเข้าบ้านใหม่ใช้เวลาไม่กี่นาทีและถูกกว่าเปลี่ยนทั้งชุดมาก

ประเภทที่เจอในบ้านไทย

ประเภท	ลักษณะ	ลิ้น	ใช้ที่ไหน
ลูกบิด	หัวกลม กุญแจอยู่ที่หัวด้านนอก ปุ่มล็อกด้านใน	สปริงปลายเฉียง	ห้องนอน ห้องทำงาน ห้องน้ำ
มือจับก้านโยก (เลเวอร์)	กดก้านลงเพื่อเปิด จับง่ายเมื่อมือเปียกหรือถือของ	สปริง บางรุ่นมีลิ้นตายแยก	ประตูภายใน บ้านที่มีผู้สูงอายุ
เดดโบลต์	ตัวล็อกเสริมแยกจากมือจับ หมุนกุญแจหรือปุ่มให้ลิ้นตายยื่น	ลิ้นตาย	ประตูภายนอก ใช้คู่กับลูกบิดหรือเลเวอร์
มอร์ทิสล็อก	ตัวล็อกเป็นกล่องฝังในเนื้อบาน มีทั้งลิ้นสปริงและลิ้นตายในตัวเดียว	ทั้งสองแบบ	ประตูหน้าบ้าน ประตูไม้จริงหนา
ล็อกหลายจุด	ยกมือจับขึ้นแล้วตะขอหรือหมุดหลายจุดตลอดความสูงบานล็อกเข้ากรอบ	ลิ้นตายและตะขอ	ประตู uPVC ประตูอลูมิเนียมระบบ ประตูบานใหญ่
ล็อกบานเลื่อน	ตะขอหรือกลอนที่เกี่ยวเข้ากับวงกบข้าง	ตะขอ	ประตูและหน้าต่างบานเลื่อน
ดิจิทัลล็อก	เปิดด้วยรหัส บัตร ลายนิ้วมือ หรือแอป กลไกด้านในเป็นมอร์ทิสหรือเดดโบลต์	ขึ้นกับรุ่น	ประตูหน้าบ้าน คอนโด
กุญแจคล้องกับสายยู	ห่วงกุญแจคล้องกับสายยูที่ยึดบานกับวงกบ	ห่วงคล้อง	ประตูเหล็กยืด ประตูรั้ว ห้องเก็บของ

ตารางนี้ดูเหมือนยาว แต่ประตูบ้านหนึ่งหลังใช้อยู่ไม่เกินสามสี่แบบ ประเด็นคือจับคู่ให้ถูก

ประตูแต่ละบาน ควรใช้อะไร

ประตู	สิ่งที่ต้องการ	ล็อกที่ผมเลือก
ประตูหน้าบ้าน ไม้หรือเหล็ก	กันงัด เปิดจากในได้เร็ว	มอร์ทิสล็อกที่มีลิ้นตาย หรือเลเวอร์คู่เดดโบลต์
ประตูหลังบ้าน ประตูครัว	มักถูกลืมล็อก และเป็นทางที่ขโมยชอบ	เดดโบลต์ที่ล็อกจากด้านในด้วยปุ่มหมุน
ประตู uPVC หรือประตูระบบยุโรป	บานใหญ่ ต้องกดบานเข้ายางให้แน่น	ล็อกหลายจุดพร้อมกระบอกกุญแจกันหักงัด
ประตูบานเลื่อนกระจกออกสวน	บานยกออกจากรางได้	ล็อกตะขอ บวกตัวกันยกบานที่รางบน
ห้องนอน	ล็อกจากในได้ เปิดจากนอกได้ยามฉุกเฉิน	ลูกบิดหรือเลเวอร์แบบมีกุญแจ
ห้องน้ำ	ล็อกจากใน เปิดจากนอกด้วยเหรียญหรือไขควง	ลูกบิดหรือเลเวอร์ห้องน้ำ ไม่ต้องมีลูกกุญแจ
ประตูรั้ว ประตูเหล็กยืด	ทนแดดฝน	กุญแจคล้องคอยาวหรือกุญแจล็อกประตูรั้วที่ทำจากวัสดุทนสนิม

เรื่องห้องน้ำมีผลกับความปลอดภัยของคนในบ้านมากกว่าที่คิด ล็อกห้องน้ำควรเปิดจากด้านนอกได้โดยไม่ต้องหาลูกกุญแจ เผื่อมีคนล้มอยู่ข้างใน รุ่นที่เปิดด้วยเหรียญหรือไขควงปากแบนตอบโจทย์นี้ การเลือกบานประตูห้องน้ำให้เข้ากับล็อกดูได้ใน ประตูห้องน้ำวัสดุไหนดี และห้องนอนดูได้ใน ประตูห้องนอน

เกรดของอุปกรณ์ บอกอะไรเรา

ในสหรัฐฯ สมาคม BHMA กำหนดมาตรฐานอุปกรณ์ประตูร่วมกับ ANSI และแบ่งเกรดเป็นสามระดับ คือเกรด 1 เกรด 2 และเกรด 3 โดยเกรด 1 สูงที่สุด BHMA อธิบายว่าเกรดของสินค้าแต่ละชิ้นแสดงอยู่ในหมายเลขผลิตภัณฑ์ BHMA และเกณฑ์ของแต่ละเกรดเฉพาะเจาะจงตามชนิดสินค้า ล็อกทรงกระบอก มอร์ทิส และบานพับ ต่างก็มีมาตรฐานของตัวเอง

ในตลาดบ้านเรา ล็อกส่วนใหญ่ไม่ได้แสดงเกรด BHMA ถ้ากล่องสินค้าเขียนว่าผ่าน ANSI/BHMA เกรดไหน ให้ถือเป็นข้อมูลที่ดี เพราะหมายถึงผ่านการทดสอบรอบการใช้งานและแรงกระทำตามมาตรฐานนั้น ถ้าไม่มีข้อมูลนี้ ผมดูจากสามอย่างแทน น้ำหนักตัวล็อกเมื่อยกในมือ วัสดุของลิ้นว่าเป็นทองเหลืองหรือเหล็กกล้า และความยาวของลิ้นตายที่ยื่นเข้าวงกบ

จุดที่ขโมยใช้ ไม่ได้อยู่ที่ตัวล็อกอย่างเดียว

ตำรวจ Avon and Somerset ในอังกฤษมีหน้าคำแนะนำเรื่องความปลอดภัยประตูที่ละเอียดมาก หลายข้อใช้กับบ้านเราได้ตรงๆ

ข้อแรก ประตู uPVC ที่ใช้ล็อกหลายจุดแบบตะขอ ต้องยกมือจับขึ้นแล้วหมุนกุญแจและดึงลูกกุญแจออก ประตูจึงล็อกครบทุกจุด หลายบ้านปิดประตูแล้วหมุนกุญแจเฉยๆ โดยไม่ยกมือจับ ตะขอทั้งหมดไม่ได้ทำงาน เหลือแค่ลิ้นสปริงตัวเดียว รายละเอียดของประตูประเภทนี้อยู่ใน ประตู uPVC

ข้อสอง ประตูไม้ ทางตำรวจแนะนำให้ใช้มอร์ทิสเดดล็อกตามมาตรฐานอังกฤษคู่กับล็อกแบบติดหน้าบานที่ล็อกลิ้นตายอัตโนมัติ และล็อกทั้งสองตัวทุกครั้งที่ออกจากบ้าน

ข้อสาม ประตูบานเลื่อนและประตูกระจกออกสวน ควรมีตัวกันยกบาน เพราะบานเลื่อนหลายรุ่นยกออกจากรางได้ทั้งบานโดยไม่ต้องแตะตัวล็อกเลย ดูโครงสร้างรางเพิ่มเติมได้ใน ประตูบานเลื่อน

ข้อสี่ กระบอกกุญแจที่ยื่นเกินหน้าบานหรือหน้ามือจับ เปิดโอกาสให้ใช้เครื่องมือจับแล้วหักงัด ช่างกุญแจเปลี่ยนเป็นกระบอกที่สั้นลงและออกแบบให้ทนการหักได้

ข้อห้า ช่างกุญแจตรวจล็อกและบานพับได้ และเสริมความแข็งแรงของวงกบได้ ข้อนี้คือส่วนที่บ้านเรามักมองข้าม ล็อกราคาหลายพันบาทที่ตัวรับลิ้นยึดด้วยสกรูสั้นสองตัวเข้าวงกบไม้บาง ถีบทีเดียววงกบแตกออก

ดิจิทัลล็อก เลือกยังไงให้ไม่เป็นภาระ

ดิจิทัลล็อกเป็นที่นิยมในคอนโดและบ้านทาวน์โฮม เพราะไม่ต้องพกกุญแจ และให้รหัสชั่วคราวกับแม่บ้านหรือช่างได้ ก่อนซื้อผมให้ถามเรื่องเหล่านี้

• กลไกด้านในเป็นมอร์ทิสหรือเดดโบลต์ และลิ้นตายยื่นยาวเท่าไร
• แบตเตอรี่ใช้ได้นานประมาณเท่าไร และเตือนก่อนหมดอย่างไร
• เปิดฉุกเฉินจากด้านนอกด้วยวิธีไหน มีจุดจ่ายไฟหรือรูกุญแจสำรองหรือไม่
• เปิดจากด้านในได้ด้วยการกดก้านครั้งเดียวหรือไม่ เรื่องนี้สำคัญเวลาเกิดไฟไหม้
• รองรับความหนาบานและระยะจากขอบบานถึงศูนย์กลางกุญแจของประตูเราหรือไม่
• ทนแดดและฝนแค่ไหน ถ้าติดประตูที่ไม่มีหลังคาคลุม

ประตูหน้าบ้านที่เป็นบานคู่ บานกระจก หรือบานบาง ติดดิจิทัลล็อกได้ยากกว่าประตูทึบหนา ตอนเลือกแบบประตูหน้าบ้านจึงควรคิดเรื่องล็อกไปพร้อมกัน ดูตัวอย่างแบบประตูได้ใน ประตูหน้าบ้าน

ดูแลล็อกให้ไขลื่นทุกวัน

ล็อกที่เริ่มไขฝืดมักส่งสัญญาณก่อนเสียหลายเดือน อาการที่เจอบ่อยคือต้องดึงบานเข้าหาตัวก่อนถึงจะหมุนกุญแจได้ แบบนี้ส่วนใหญ่เป็นเพราะบานตกหรือวงกบเคลื่อน ทำให้ลิ้นไม่ตรงกับรูตัวรับลิ้น ให้แก้ที่บานพับหรือขยับตัวรับลิ้นก่อน การฝืนบิดกุญแจทุกวันทำให้ลูกกุญแจหักคารูได้ อาการบานฝืดดูวิธีแก้ได้ใน ประตูฝืด แก้ยังไง

ถ้าลูกกุญแจเสียบยากหรือหมุนติด ให้ใช้ผงกราไฟต์หรือสเปรย์หล่อลื่นที่ระบุว่าใช้กับกระบอกกุญแจ ฉีดเข้ารูเล็กน้อยแล้วเสียบลูกกุญแจหมุนไปมาหลายรอบ อย่าใช้น้ำมันหรือจาระบีหนืด เพราะจับฝุ่นจนสลักในกระบอกติดหนักกว่าเดิม ล็อกที่อยู่กลางแดดฝน เช่น ประตูรั้ว ทำแบบนี้ปีละสองครั้งก็พอ

เปลี่ยนเองได้แค่ไหน

การเปลี่ยนลูกบิดหรือเลเวอร์ภายในบ้านเป็นงานที่เจ้าของบ้านทำเองได้ถ้ามีไขควงและใจเย็น ขอให้วัดสองค่าก่อนซื้อ ค่าแรกคือความหนาบาน ค่าที่สองคือระยะจากขอบบานถึงศูนย์กลางรูลูกบิด ซึ่งในตลาดมักเป็น 60 หรือ 70 มม. ถ้าซื้อผิดระยะ ลิ้นจะไม่ตรงกับรูเดิม

ส่วนมอร์ทิสล็อก ล็อกหลายจุด และดิจิทัลล็อกบนประตูหน้าบ้าน ผมให้ช่างทำ เพราะต้องเซาะเนื้อบานให้พอดี และถ้าเซาะผิดตำแหน่ง บานไม้จะเสียความแข็งแรงตรงขอบที่รับแรงมากที่สุด

ค่าใช้จ่ายโดยประมาณ ราคาจริงต่างกันตามยี่ห้อและพื้นที่

งาน	ช่วงราคาโดยประมาณ
ลูกบิดหรือเลเวอร์ภายในเกรดทั่วไป	ประมาณ 300 ถึง 1,500 บาทต่อชุด
เดดโบลต์	ประมาณ 600 ถึง 3,000 บาท
มอร์ทิสล็อกพร้อมมือจับ	ประมาณ 2,000 ถึง 8,000 บาท
เปลี่ยนกระบอกกุญแจอย่างเดียว	ประมาณ 400 ถึง 2,500 บาทต่อกระบอก
ดิจิทัลล็อกพร้อมติดตั้ง	ประมาณ 6,000 ถึง 25,000 บาท
ค่าแรงช่างกุญแจ	ประมาณ 300 ถึง 1,000 บาทต่องาน ขึ้นกับระยะทางและเวลา

สัปดาห์แรกในบ้านใหม่ ทำเรื่องกุญแจตามนี้

1. นับประตูภายนอกทุกบาน รวมประตูหลังบ้าน ประตูโรงรถ และประตูดาดฟ้า
2. เปลี่ยนกระบอกกุญแจหรือชุดล็อกของประตูภายนอกทุกบาน
3. ถอดตัวรับลิ้นดูความยาวสกรู เปลี่ยนเป็นสกรูยาวถ้าสั้น
4. ประตูบานเลื่อนทุกบานต้องมีตัวกันยก ลองยกบานดูขณะล็อกอยู่
5. ทดสอบว่าห้องน้ำทุกห้องเปิดจากด้านนอกได้โดยไม่ต้องใช้ลูกกุญแจ
6. ทำลูกกุญแจสำรองแค่จำนวนที่จำเป็น จดว่าอยู่กับใคร
7. ดิจิทัลล็อก ลบรหัสและลายนิ้วมือของเจ้าของเดิมทั้งหมด แล้วตั้งรหัสผู้ดูแลใหม่

บางบ้านลงทุนกล้องวงจรปิดหลายหมื่นบาท แต่ยังใช้กระบอกกุญแจเดิมที่ไม่รู้ว่ามีลูกกุญแจกระจายอยู่กี่ดอก งานเจ็ดข้อด้านบนใช้เงินน้อยกว่ามาก และควรทำก่อน