กระจกเทมเปอร์ ต่างจากกระจกธรรมดาตรงไหน และควรใช้จุดใดในบ้าน

คำถามที่คนมักถามเรื่องกระจกคือ "ใช้เทมเปอร์ดีไหม" ซึ่งเป็นคำถามที่ตอบแบบเหมาเข่งไม่ได้ ปัญหาคือคำถามนั้นตอบแบบเหมาเข่งไม่ได้ เพราะกระจกเทมเปอร์ดีมากในบางตำแหน่ง และเกินจำเป็นในอีกหลายตำแหน่ง ส่วนในบางจุด เช่น กระจกเหนือหัว มันกลับไม่ใช่ตัวเลือกที่ดีที่สุดด้วยซ้ำ เรามาแยกให้ชัดว่ามันคืออะไร มาตรฐานไทยกำหนดอะไรไว้บ้าง และควรจ่ายเพิ่มตรงไหนของบ้าน

กระจกแผ่นเดิม แต่ผ่านเตาอบอีกรอบ

กระจกเทมเปอร์เริ่มจากกระจกโฟลตธรรมดาที่ตัดขนาด เจาะรู และเจียรขอบเรียบร้อยแล้ว จากนั้นนำเข้าเตาให้ร้อนจนเกือบอ่อนตัว แล้วเป่าลมเย็นใส่ทั้งสองหน้าอย่างรวดเร็ว ผิวด้านนอกเย็นและแข็งตัวก่อน ส่วนเนื้อด้านในยังร้อนอยู่ เมื่อเนื้อในเย็นตามมาก็หดตัวดึงผิวนอกเข้าหาตัว ผลลัพธ์คือผิวกระจกอยู่ในสภาพถูกอัด และเนื้อกลางอยู่ในสภาพถูกดึง

มอก. 965-2560 นิยามไว้ตรงตามนี้ คือเป็นกระจกชั้นเดียวที่ผ่านกรรมวิธีทางความร้อนจนเกิดความเค้นอัดที่ผิวและความเค้นดึงภายใน เมื่อแตกจะแตกเป็นเม็ดหรือชิ้นเล็ก ผิวที่ถูกอัดไว้คือเหตุผลที่มันทนแรงกระแทกและแรงดัดได้ดีกว่ากระจกธรรมดาความหนาเท่ากัน เพราะรอยร้าวต้องเอาชนะแรงอัดนั้นก่อนจึงจะเริ่มลามได้

ข้อดีที่สองคือรูปแบบการแตก กระจกธรรมดาแตกเป็นเศษยาวปลายแหลมที่ตัดเนื้อคนได้ลึก ส่วนเทมเปอร์เมื่อแตกจะปล่อยแรงที่เก็บไว้ทั้งแผ่นพร้อมกัน แผ่นทั้งแผ่นจึงร่วงเป็นเม็ดเล็กขอบค่อนข้างทู่ เอกสารทางเทคนิคของ Pilkington อธิบายว่าเทมเปอร์แตกทั้งแผ่นเป็นอนุภาคเล็กคล้ายลูกเต๋า เม็ดเหล่านี้ยังบาดได้ แต่โอกาสได้แผลลึกน้อยกว่าเศษกระจกธรรมดามาก

ราคาที่ต้องจ่ายสำหรับข้อดีสองข้อนี้คือ เมื่ออบเสร็จแล้วจะตัด เจาะ หรือเจียรเพิ่มไม่ได้อีก ใครพยายามเจาะรูเพิ่มหน้างาน กระจกจะระเบิดเป็นเม็ดทันที ทุกอย่างต้องจบตั้งแต่แบบ

ตัวเลขใน มอก. 965-2560 ที่เจ้าของบ้านเอาไปใช้ได้

มาตรฐานฉบับนี้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อปี 2560 เนื้อหาส่วนใหญ่เป็นวิธีทดสอบสำหรับโรงงาน แต่มีหลายข้อที่เจ้าของบ้านใช้ตรวจของได้จริง

หัวข้อใน มอก. 965-2560	สิ่งที่กำหนด	ใช้ประโยชน์ยังไง
ประเภท	แผ่นเรียบประเภท 1 (T I) แผ่นเรียบประเภท 2 (T II) และแผ่นโค้ง (cT I)	ถามร้านว่าส่งประเภทไหน จุดเสี่ยงคนชนควรขอประเภท 2
ความหนา	ตารางเกณฑ์คลาดเคลื่อนครอบคลุม 2 ถึง 25 มม. เช่น 3 ถึง 6 มม. คลาดได้ ±0.3 มม. และ 8 ถึง 10 มม. คลาดได้ ±0.6 มม.	วัดด้วยเวอร์เนียร์ที่ขอบกระจกได้ ถ้าสั่ง 10 มม. แล้ววัดได้ 8.5 มม. ถือว่าไม่ตรง
การทดสอบลูกเหล็ก	ปล่อยลูกเหล็กหนัก 1,040 กรัม จากความสูง 1,000 มม. ลงบนชิ้นทดสอบขนาดราว 610 มม. ต้องไม่แตก	เป็นหลักฐานว่าผ่านการอบจริง ขอผลทดสอบหรือใบรับรองจากผู้ผลิตได้
การแตกเป็นเม็ด	นับเม็ดในกรอบ 50 x 50 มม. หนาไม่เกิน 4 มม. ต้องได้อย่างน้อย 30 เม็ด หนาเกิน 4 มม. ต้องได้อย่างน้อย 40 เม็ด	อธิบายว่าทำไมเทมเปอร์แตกแล้วร่วงเป็นเม็ดเล็ก
การทดสอบถุงกระแทก (เฉพาะประเภท 2)	ปล่อยถุงกระแทกจากความสูง 300, 750 และ 1,200 มม. เศษ 10 ชิ้นที่ใหญ่ที่สุดต้องหนักไม่เกินมวลของกระจก 6,500 ตร.มม.	จำลองคนวิ่งชนบาน เหมาะกับประตูและฉากกั้น
เครื่องหมาย	ทุกแผ่นต้องแสดงสัญลักษณ์ประเภท ความหนา และชื่อผู้ทำหรือเครื่องหมายการค้า	ตรวจที่มุมกระจกวันส่งของ

ประเภท 1 กับประเภท 2 ต่างกันที่การทดสอบถุงกระแทก ซึ่งจำลองร่างกายคนกระแทกเข้าที่บาน ประเภท 2 ต้องผ่านทั้งการแตกเป็นเม็ดและถุงกระแทกที่ระดับความสูงต่างกัน ถ้าเป็นกระจกหน้าต่างระดับสูงที่คนไม่น่าจะชน ประเภท 1 ก็พอ ส่วนประตูบานเลื่อนกระจกเต็มบานที่เด็กวิ่งผ่านทุกวัน ผมจะเขียนลงในใบสั่งงานว่าขอประเภท 2

จุดไหนในบ้านที่ควรจ่ายเพิ่ม และจุดไหนไม่ต้อง

หลักคือดูสองเรื่อง ข้อแรก ตำแหน่งนั้นมีคนเดิน ยืน หรือเอื้อมมือผ่านในระยะที่ชนกระจกได้หรือไม่ ข้อสอง ถ้ากระจกแตกแล้ว เศษจะร่วงลงใส่ใครหรือเปล่า สองคำถามนี้แยกกระจกในบ้านออกเป็นสามกลุ่มได้ค่อนข้างชัด

ตำแหน่ง	ความเสี่ยงหลัก	กระจกที่ผมแนะนำ
ฉากกั้นอาบน้ำ	พื้นเปียก ลื่นแล้วล้มชน ขอบบานโดนกระแทกบ่อย	เทมเปอร์ 8 ถึง 10 มม. แบบไม่มีกรอบ หรือ 6 มม. แบบมีกรอบ
ประตูกระจกบานเลื่อน บานสวิง	คนวิ่งชน เด็กเล่น สัตว์เลี้ยงกระโจน	เทมเปอร์ประเภท 2 หรือลามิเนต
หน้าต่างที่ขอบล่างต่ำใกล้พื้น	เดินชน ล้มทับ	เทมเปอร์ หรือลามิเนต
ราวกันตกกระจก ระเบียงชั้นบน	คนพิงหรือชน ถ้าแตกแล้วคนตกได้	ลามิเนตจากเทมเปอร์ เพื่อให้แผ่นยังค้างอยู่หลังแตก
หลังคากระจก กันสาดกระจก สกายไลต์	เศษร่วงใส่คนข้างล่าง	ลามิเนต หรือลามิเนตจากเทมเปอร์ ไม่ใช้เทมเปอร์ชั้นเดียว
ท็อปโต๊ะ ชั้นวางกระจก	วางของหนัก ของร้อน ขอบกระแทก	เทมเปอร์
หน้าต่างบานสูงที่คนเอื้อมไม่ถึง	ความเสี่ยงต่ำ	กระจกธรรมดาหรือกระจกตัดแสงก็พอ

ตารางนี้อธิบายเหตุผลที่ผมไม่ยอมให้ใช้เทมเปอร์ชั้นเดียวทำหลังคา เมื่อมันแตก ทั้งแผ่นจะร่วงลงมาพร้อมกัน แม้จะเป็นเม็ดเล็ก แต่น้ำหนักรวมของกระจกหนา 10 มม. ขนาดหนึ่งตารางเมตรก็หนักราว 25 กิโลกรัม ร่วงจากความสูงสามเมตรลงบนคนก็อันตรายพอ กระจกเหนือศีรษะต้องเป็นแบบที่แตกแล้วยังค้างอยู่ในกรอบ

เทมเปอร์ หรือ ลามิเนต เลือกตัวไหน

คำว่า "กระจกนิรภัย" ในบ้านเรามักหมายถึงสองชนิดนี้ และหลายร้านใช้ปนกัน ทั้งที่พฤติกรรมตอนแตกต่างกันคนละขั้ว

กระจกนิรภัยหลายชั้นอยู่ใน มอก. 1222-2560 นิยามคือกระจกตั้งแต่ 2 แผ่นขึ้นไปประกบกันด้วยวัสดุคั่นกลาง ซึ่งทำหน้าที่ยึดเศษกระจกไว้เมื่อแตก มาตรฐานแบ่งเป็นประเภท L I และ L II โดย L II ต้องผ่านการทดสอบถุงกระแทกเพิ่ม และถ้าแตกจนเกิดช่อง ช่องนั้นต้องไม่ใหญ่จนลูกบอลขนาด 75 มม. ผ่านได้อย่างอิสระ

เรื่องที่เทียบ	เทมเปอร์ (มอก. 965)	ลามิเนต (มอก. 1222)
ตอนแตก	ร่วงทั้งแผ่นเป็นเม็ดเล็ก	ร้าวเป็นใยแมงมุม เศษติดกับฟิล์ม แผ่นยังอยู่ในกรอบ
ความแข็งแรงต่อแรงกระแทก	สูงกว่ากระจกธรรมดาหนาเท่ากันชัดเจน	ขึ้นกับกระจกที่ใช้ประกบ ถ้าประกบกระจกธรรมดาจะแตกง่ายกว่าเทมเปอร์
กันขโมย	ทุบแตกแล้วเปิดช่องโล่งทั้งแผ่น	ทุบแตกแล้วยังต้องเจาะฟิล์มอีกนาน
กันเสียงและยูวี	เท่ากระจกธรรมดาหนาเท่ากัน	ฟิล์มคั่นช่วยลดเสียงและกรองยูวีได้ดีกว่า
ตัด เจาะ หลังผลิต	ทำไม่ได้	ตัดได้ถ้าประกบจากกระจกธรรมดา ถ้าประกบจากเทมเปอร์ก็ตัดไม่ได้เช่นกัน
ราคาโดยประมาณ	ต่ำกว่า	สูงกว่า โดยเฉพาะแบบประกบจากเทมเปอร์

ถ้างบพอและเป็นจุดที่ต้องการทั้งความแข็งแรงและแตกแล้วไม่ร่วง ให้สั่งลามิเนตที่ประกบจากเทมเปอร์สองแผ่น ได้ข้อดีของทั้งสองชนิด ใช้กับราวกันตกและหลังคากระจก ถ้าห้องติดถนนและอยากลดเสียงด้วย ลามิเนตก็ช่วยได้มากกว่าเทมเปอร์ชั้นเดียว เรื่องนี้ผมขยายไว้ในหน้า กระจกกันเสียง

แตกเองได้จริงไหม และทำไมถึงแตก

เคยได้ยินเรื่องประตูกระจกห้องน้ำระเบิดตอนกลางดึกโดยไม่มีใครแตะไหม เรื่องนี้เกิดขึ้นจริง และเอกสาร ATS-165 ของ Pilkington อธิบายสาเหตุไว้ค่อนข้างละเอียด

การแตกที่ดูเหมือนแตกเอง ส่วนใหญ่มีจุดเริ่มต้นที่ทำไว้ก่อนหน้า สาเหตุที่เอกสารระบุมีหลายอย่าง ได้แก่ แรงกระแทกแข็ง ขอบกระจกถูกกระแทกหรือบิ่นระหว่างขนส่งและติดตั้ง สะเก็ดงานเชื่อมกระเด็นใส่ รอยขีดข่วนลึก กรอบกดทับกระจกตรงๆ โดยไม่มีวัสดุรอง และกาวที่แข็งเกินไป รอยบิ่นเล็กที่ขอบอยู่ได้หลายเดือน จนวันหนึ่งความร้อนหรือแรงบิดทำให้มันลามแล้วทั้งแผ่นปล่อยแรงออกมาพร้อมกัน

สาเหตุที่ไม่มีใครผิดคือสิ่งเจือปนนิกเกิลซัลไฟด์ (NiS) ในเนื้อกระจก ขนาดราว 0.1 ถึง 0.5 มม. ตัวที่เล็กถึง 0.08 มม. ก็ทำให้แตกได้ เม็ดเหล่านี้ค่อยๆ ขยายตัวหลังอบ ถ้าบังเอิญอยู่ในโซนเนื้อกลางที่มีแรงดึง วันหนึ่งกระจกก็แตก Pilkington ระบุว่ามักเกิดหลังอบอย่างน้อยหนึ่งปี และเกิดได้แม้ผ่านไป 5 ถึง 10 ปี กระจกที่ร้อนกว่าจะเร่งกระบวนการนี้ เม็ดขนาด 0.13 มม. เล็กเกินกว่าเครื่องสแกนในสายการผลิตจะตรวจเจอ

แปลเป็นภาษาเจ้าของบ้านคือ ความเสี่ยงนี้มีน้อย แต่ไม่เป็นศูนย์ และเราลดได้สองทาง ทางแรกคือดูแลไม่ให้ขอบกระจกบิ่นตั้งแต่ขนส่งจนติดตั้ง ทางที่สองคือในจุดที่แตกแล้วอันตรายมาก เช่น เหนือหัว หรือราวกันตกชั้นสอง ให้ใช้ลามิเนตเพื่อให้แผ่นยังค้างอยู่ ผู้ผลิตบางรายมีบริการอบซ้ำแบบ heat soak เพื่อคัดแผ่นที่มี NiS ออกก่อนส่ง ถ้าจำเป็นให้ถามร้านว่ามีบริการนี้หรือไม่และคิดเพิ่มเท่าไร

วัดและสั่งให้จบก่อนเข้าเตา

เพราะแก้หลังอบไม่ได้ การวัดหน้างานคือขั้นตอนที่พลาดแล้วเสียเงินมากที่สุด งานพังมักมาจากสามเรื่องที่ควรเคลียร์กับร้านให้ชัด

เรื่องแรกคือวัดจากช่องจริงหลังงานกระเบื้องและงานผนังเสร็จ ห้องน้ำที่ยังไม่ปูกระเบื้องผนัง ขนาดช่องจะหายไปอีกราว 1 ถึง 2 ซม. เมื่อปูเสร็จ ถ้าวัดก่อนปู กระจกจะใหญ่เกินช่องและต้องสั่งใหม่ทั้งแผ่น

เรื่องที่สองคือตำแหน่งรูทุกรูต้องมาจากอุปกรณ์จริง บานพับฉากกั้นอาบน้ำ มือจับ และตัวยึดผนังของแต่ละยี่ห้อใช้ระยะรูต่างกัน ให้ร้านเลือกอุปกรณ์ก่อน แล้วค่อยเจาะตามแบบของอุปกรณ์ชุดนั้น อย่าเปลี่ยนยี่ห้ออุปกรณ์หลังสั่งกระจกไปแล้ว

เรื่องที่สามคือระยะเผื่อรอบบาน กระจกในกรอบต้องมีช่องว่างรอบขอบสำหรับยางรองและซิลิโคน กระจกที่ถูกกรอบอลูมิเนียมบีบแน่นจะมีแรงกดที่ขอบ ซึ่ง ATS-165 ระบุว่าเป็นสาเหตุหนึ่งของการแตก ขอให้ร้านใช้ยางรองหรือบล็อกรองกระจกตามความหนาแผ่น

ราคาโดยประมาณ และสิ่งที่ทำให้ใบเสนอราคาต่างกัน

ราคากระจกเทมเปอร์ในบ้านเราคิดเป็นตารางฟุตหรือตารางเมตร บวกค่าเจาะรู ค่าเจียรขอบ และค่าติดตั้ง ตัวเลขด้านล่างเป็นช่วงประมาณการสำหรับงานบ้าน ราคาจริงขึ้นกับยี่ห้อกระจก ขนาดแผ่น ระยะทางขนส่ง และราคาตลาดช่วงนั้น

รายการ	ช่วงราคาโดยประมาณ	หมายเหตุ
เทมเปอร์ใส 6 มม.	ประมาณ 1,200 ถึง 2,000 บาทต่อตร.ม.	ไม่รวมกรอบและติดตั้ง
เทมเปอร์ใส 10 มม.	ประมาณ 2,000 ถึง 3,500 บาทต่อตร.ม.	ใช้กับฉากกั้นอาบน้ำแบบไม่มีกรอบ
ฉากกั้นอาบน้ำบานเปิด พร้อมอุปกรณ์และติดตั้ง	ประมาณ 8,000 ถึง 25,000 บาทต่อชุด	อุปกรณ์สแตนเลสเกรดดีทำให้ราคาขยับมาก
ลามิเนตจากเทมเปอร์	สูงกว่าเทมเปอร์ชั้นเดียวหนาใกล้กันราว 1.5 ถึง 2 เท่า	ขึ้นกับชนิดฟิล์มคั่น

เมื่อเทียบใบเสนอราคาสองร้าน ให้ดูว่าระบุตรงกันหรือไม่ในเรื่องความหนา ประเภทตาม มอก. การเจียรขอบ จำนวนรู ยี่ห้อและเกรดอุปกรณ์ และการรับประกันหลังติดตั้ง ร้านที่ถูกกว่าหลายพันบาทมักลดที่อุปกรณ์ หรือใช้กระจกบางลงหนึ่งขนาด

ถ้ากำลังวางแผนเปลี่ยนประตูหรือหน้าต่างทั้งชุดอยู่แล้ว เรื่องกระจกควรตัดสินใจพร้อมกรอบ อ่านต่อได้ที่ หน้าต่างอลูมิเนียม และ ประตูบานเลื่อน

ตรวจรับกระจกวันส่งของและวันติดตั้ง

ผมแนะนำให้ไปยืนดูตอนส่งของเองอย่างน้อยครั้งเดียว เพราะถ้ารับแผ่นที่มีปัญหาไปแล้ว การเคลมหลังติดตั้งยุ่งกว่ามาก รายการที่ใช้เช็กมีดังนี้

1. หาเครื่องหมายที่มุมกระจกทุกแผ่น ต้องมีสัญลักษณ์ประเภท เช่น T I หรือ T II ความหนา และชื่อผู้ทำ
2. วัดความหนาที่ขอบด้วยเวอร์เนียร์อย่างน้อยสองจุด เทียบกับใบสั่ง
3. ลูบขอบทุกด้านหาจุดบิ่น ขอบควรเจียรเรียบเท่ากันตลอด
4. วัดขนาดกว้างยาวและระยะรูเทียบแบบ ก่อนช่างเริ่มยก
5. ดูว่าช่างใช้ยางรองหรือบล็อกรองกระจก ไม่ให้กระจกนั่งบนอลูมิเนียมหรือคอนกรีตตรงๆ
6. ห้ามมีงานเชื่อมเหล็กใกล้กระจกที่ติดแล้วโดยไม่มีอะไรบัง สะเก็ดไฟทำให้ผิวเป็นหลุม
7. หลังติดตั้ง ลองเปิดปิดบานช้าๆ ดูว่ากระจกไม่ชนขอบผนัง กระเบื้อง หรือก๊อกน้ำในรอบวงสวิง
8. เก็บแบบขนาด ตำแหน่งรู และชื่อร้านไว้ในแฟ้มบ้าน ถ้าวันหนึ่งต้องสั่งแผ่นใหม่จะได้ไม่ต้องวัดใหม่

ถ้าบ้านกำลังรีโนเวตห้องน้ำทั้งห้อง ลำดับงานที่ถูกคือปูกระเบื้องและติดก๊อกเสร็จก่อน แล้วค่อยวัดกระจก ดูภาพรวมลำดับงานได้ใน เช็กลิสต์ก่อนรีโนเวตบ้าน

ก่อนเซ็นใบสั่ง ผมให้ถามร้านกระจกตรงๆ สามข้อ ข้อแรก กระจกเป็นประเภทไหนตาม มอก. 965-2560 และมีใบรับรองไหม ข้อสอง ถ้าแผ่นแตกเองภายในช่วงรับประกัน ร้านรับผิดชอบค่ากระจกและค่าติดตั้งใหม่หรือไม่ ข้อสาม ใครเป็นคนวัดหน้างาน ถ้าวัดพลาดใครจ่าย คำตอบสามข้อนี้บอกได้มากกว่าราคาต่อตารางฟุตว่าร้านนั้นทำงานแบบไหน