กระต่ายกินอะไรได้บ้าง เช็กทีละอย่างจากผัก ผลไม้ ของในครัว

ถ้าสงสัยว่าผักหรือผลไม้ชิ้นหนึ่งให้กระต่ายได้ไหม ให้ถามสามข้อตามลำดับ คือ อยู่ในกลุ่มผักใบเขียวหรือเปล่า หวานหรือเป็นแป้งหรือเปล่า และเป็นของที่คนกินแล้วผ่านการปรุงหรือไม่ ถ้าเป็นใบเขียวสดล้างสะอาด ให้ได้เป็นประจำ ถ้าหวานหรือเป็นแป้ง ให้เป็นของว่างปริมาณน้อย ส่วนของที่ผ่านการปรุง ทอด ผสมเครื่องปรุง หรือเป็นพืชกลุ่มหอมกระเทียม ห้ามให้ทั้งหมด รายการด้านล่างเรียงให้ให้เปิดเช็กเร็ว พร้อมปริมาณที่คำนวณตามน้ำหนักตัว

ภาพรวมก่อนเช็กรายการ: หญ้าแห้งต้องอยู่ก่อนเสมอ

ผักทุกชนิดในรายการนี้เป็นส่วนเสริมของหญ้าแห้ง ไม่ใช่ตัวแทน RSPCA ระบุให้หญ้าแห้งและหญ้าสดเป็นราว 85% ของอาหาร ผักใบเขียวราว 10% และอาหารเม็ดราว 5% และให้หญ้าแห้งคุณภาพดีไม่อั้น ถ้ากระต่ายอิ่มด้วยผักหรือผลไม้จนไม่กินหญ้า ฟันและลำไส้จะเสียสมดุล

รายละเอียดการจัดสัดส่วนตามวัยและชนิดหญ้า อ่านต่อใน อาหารกระต่ายกินอะไรได้บ้าง หญ้า ผัก อาหารเม็ด ส่วนหน้านี้เน้นเรื่องของที่หยิบจากตะกร้าตลาดหรือตู้เย็น

เช็กรายการทีละอย่าง

ตารางนี้รวมรายการจาก RSPCA และ House Rabbit Society (HRS) ข้อมูลของผักไทยบางชนิดที่ไม่มีอยู่ในสองแหล่งนี้ ผมจัดตามหลักกลุ่มพืช และระบุไว้ว่าให้ถามสัตวแพทย์

อาหาร	สถานะ	หมายเหตุ
ผักกาดโรเมน กรีนโอ๊ค	ให้ได้ทุกวัน	ผักกาดโรเมนอยู่ในรายการทั้งสองแหล่ง
วอเตอร์เครส ร็อกเก็ต	ให้ได้ทุกวัน	RSPCA ระบุเป็นตัวเลือกประจำวัน
ผักชี	ให้ได้ทุกวัน	RSPCA ระบุผักชีเป็นตัวเลือกประจำวัน
โหระพา สะระแหน่	ให้ได้ทุกวัน	ทั้งสองอยู่ในรายการ RSPCA ส่วนสะระแหน่อยู่ในรายการ HRS ด้วย
ใบแดนดิไลออน	ให้ได้ทุกวัน	RSPCA ระบุ
ผักกาดแก้ว เอนไดฟ์ เอสคาโรล	ให้ได้ทุกวัน	อยู่ในรายการ HRS
ผักชีฝรั่ง ใบหัวผักกาด สวิสชาร์ด ผักกาดเขียว	จำกัด	กลุ่มออกซาเลต HRS ให้ใช้ได้เพียง 1 จาก 3 ชนิดของแต่ละวัน
ผักโขม กะหล่ำปลี คื่นฉ่าย	นานๆ ครั้ง	RSPCA ระบุว่าปลอดภัยแต่ควรเป็นครั้งคราว
แครอท	ของว่างปริมาณน้อย	น้ำตาลสูง RSPCA แนะนำใบแครอทแทนหัว
กล้วย สตรอว์เบอร์รี แอปเปิล	ของว่าง	เอาเมล็ดแอปเปิลออก RSPCA ระบุว่าเมล็ดเป็นพิษ
แตงกวา ถั่วเขียวฝัก	ของว่าง	RSPCA ระบุเป็นผักสำหรับของว่าง
ผลไม้ไทยอื่นๆ เช่น มะละกอ แตงโม	ของว่าง ใช้กติกาของผลไม้	ไม่มีชื่อในแหล่งข้อมูล ให้ใช้กติกา 1 ช้อนชาและเอาเมล็ดออก ถามสัตวแพทย์ก่อนเริ่ม
หอมใหญ่ หอมแดง ต้นหอม กระเทียม กุยช่าย	ห้าม	RSPCA ระบุหอม ลีค และกระเทียมในรายการห้าม
พริก	ห้าม	RSPCA ระบุ
อะโวคาโด ช็อกโกแลต รูบาร์บ	ห้าม	RSPCA ระบุ
ข้าวโพดหวาน ถั่วปากอ้า ถั่วแดง เห็ด ผักกาดแก้วหัวกลม	ห้าม	RSPCA ระบุ
มันฝรั่ง ข้าว ขนมปัง พาสต้า ธัญพืช	ห้าม	RSPCA ระบุว่าเป็นอาหารที่ควรหลีกเลี่ยง
เนื้อสัตว์ ไข่ นม	ห้าม	กระต่ายเป็นสัตว์กินพืช
ของที่มีสารให้ความหวานเทียม (xylitol) หรือคาเฟอีน	ห้าม	RSPCA ระบุ

ผักกาดแก้วหัวกลมที่ในตารางคือ iceberg lettuce ตามที่ RSPCA ระบุ ซึ่งต่างจากผักกาดโรเมนและกรีนโอ๊คที่ให้ได้ ถ้าไม่แน่ใจว่าผักในตลาดคือชนิดไหน ให้ถามแม่ค้าหรือเลือกใบที่สีเขียวเข้มและใบบางอ่อน

ตัวอย่างปริมาณสำหรับกระต่าย 2 กก.

เจ้าของมักถามว่า "กำมือใหญ่" คือเท่าไร ตัวอย่างนี้แปลงตัวเลขของ HRS และ RSPCA เป็นหน่วยที่ตวงได้ สำหรับกระต่ายโตเต็มวัยน้ำหนัก 2 กก. (ประมาณ 4.4 ปอนด์)

อาหาร	หลักเกณฑ์ต้นฉบับ	ที่กระต่าย 2 กก.	ผู้กำหนด
ผักสดสับ	อย่างน้อย 2 ถ้วยต่อ 6 ปอนด์ต่อวัน	ประมาณ 1.5 ถ้วย	HRS
ผักใบเขียว	หนึ่งกำมือใหญ่ต่อวัน	หนึ่งกำมือใหญ่	RSPCA
ผักที่ไม่ใช่ใบ	ไม่เกิน 1 ช้อนโต๊ะต่อ 2 ปอนด์	ประมาณ 2 ช้อนโต๊ะ	HRS
ผลไม้	ไม่เกิน 1 ช้อนชาต่อ 2 ปอนด์	ประมาณ 2 ช้อนชา	HRS
อาหารเม็ด	25 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กก.	ประมาณ 50 กรัม	RSPCA

สองแหล่งใช้หน่วยต่างกัน และตัวเลขเป็นกรอบสำหรับกระต่ายผู้ใหญ่ที่สุขภาพปกติ กระต่ายอ้วน กระต่ายโตและกระต่ายท้องต้องปรับ ให้สัตวแพทย์ตัดสินปริมาณที่แน่นอน

เมื่อเทียบเป็นรายวัน กระต่าย 2 กก. ที่ได้ผลไม้ 2 ช้อนชา หมายถึงสตรอว์เบอร์รีชิ้นเล็กไม่กี่ชิ้น หรือกล้วยแผ่นบางหนึ่งหรือสองแผ่น ซึ่งน้อยกว่าที่เจ้าของส่วนมากเคยให้

หมุนเวียนผัก 3 ชนิดต่อวัน และระวังกลุ่มออกซาเลต

HRS แนะนำให้ผักใบเขียวอย่างน้อย 3 ชนิดต่อวัน และใบเขียวควรเป็นประมาณ 75% ของส่วนผักสด ข้อสำคัญคือกลุ่มผักที่มีกรดออกซาลิกสูง ได้แก่ ใบหัวผักกาดเบียร์ท ใบมัสตาร์ด ผักชีฝรั่ง ใบหัวไชเท้า ต้นอ่อน และสวิสชาร์ด ให้ได้เพียงหนึ่งจากสามชนิดในแต่ละวัน

ตัวอย่างชุดผักประจำวัน:

• วันนี้: ผักกาดโรเมน + โหระพา + ผักชีฝรั่ง (ชนิดสุดท้ายเป็นกลุ่มออกซาเลต)
• พรุ่งนี้: วอเตอร์เครส + สะระแหน่ + ผักกาดแก้ว
• วันถัดไป: ร็อกเก็ต + ผักชี + ใบแดนดิไลออน

หมุนเวียนเพื่อให้ได้สารอาหารหลากหลาย และลดความเสี่ยงที่กระต่ายจะได้สารบางชนิดมากเกินไปจากพืชชนิดเดียวทุกวัน

ล้างผักอย่างไรให้พอ

HRS ระบุว่าเนื่องจากโรค RHDV2 ควรล้างผักทุกชนิดอย่างน้อย 2 นาทีในอ่างหรือชามโดยเปลี่ยนน้ำหลายรอบ และขัดผักที่แข็งก่อนให้ ผักที่ซื้อจากตลาดมักมีดินและเศษพืชติดมา การล้างแบบสะบัดใต้ก๊อกสั้นๆ จึงไม่เพียงพอ

ขั้นตอนที่ใช้ได้:

1. แช่ผักในอ่างน้ำสะอาด เปลี่ยนน้ำ 3-4 รอบ
2. ขยี้ใบเบาๆ ให้ดินหลุด รวมเวลาไม่น้อยกว่า 2 นาที
3. สะบัดหรือซับให้แห้งก่อนให้ เพราะผักเปียกชุ่มเสี่ยงท้องเสียและเน่าเร็วในคอก
4. เก็บผักที่ล้างแล้วในตู้เย็นไม่เกินสองสามวัน เก็บเศษผักที่เหลือในคอกทุกวัน

เริ่มอาหารใหม่อย่างไรไม่ให้ท้องเสีย

RSPCA แนะนำให้เปลี่ยนอาหารค่อยเป็นค่อยไป และให้ผักใหม่ในปริมาณน้อยก่อน HRS เสริมว่า ผักที่ทำให้อุจจาระนิ่มหรือท้องเสียให้เลิกให้ ตัวอย่างวิธีที่ใช้ได้จริง

วัน	ทำอะไร
วัน 1	ให้ผักใหม่เพียงหนึ่งหรือสองใบ ไม่ให้ของใหม่อื่นพร้อมกัน
วัน 2	สังเกตอุจจาระ ถ้ายังเป็นเม็ดกลมแข็งและกระต่ายกินปกติ เพิ่มเป็นสองเท่า
วัน 3-5	เพิ่มทีละน้อยจนถึงปริมาณปกติ
ถ้านิ่มหรือเหลว	หยุดผักนั้น กลับไปกินหญ้าอย่างเดียว 1-2 วัน แล้วเริ่มใหม่ด้วยผักที่เคยกินปกติ

ถ้าอุจจาระเป็นก้อนนิ่มติดกันหรือกระต่ายเริ่มกินน้อยลงหลายชั่วโมงหลังเปลี่ยนอาหาร ให้ปรึกษาสัตวแพทย์ทันที ไม่ควรรอให้เป็นวัน

ความเชื่อเรื่องอาหารกระต่ายที่ผิดและควรเลิก

• กระต่ายต้องกินแครอทเป็นอาหารหลัก: ไม่จริง น้ำตาลสูงและให้เป็นของว่างเท่านั้น
• อาหารเม็ดผสมธัญพืชหลายสีดีกว่าเม็ดธรรมดา: ตรงข้าม RSPCA เตือนว่าอาหารแบบมูสลี่ทำให้เลือกกินเฉพาะชิ้นที่ชอบ และเกี่ยวกับปัญหาฟัน ลำไส้ และน้ำหนักเกิน HRS ก็แนะนำให้เลี่ยงเม็ดที่มีผลไม้ เมล็ด ถั่ว ข้าวโพด หรือโยเกิร์ตดรอป
• หญ้าตัดจากสนามที่เพิ่งตัดดีเพราะเป็นของสด: RSPCA เตือนว่าหญ้าที่ตัดด้วยเครื่องตัดหญ้าทำให้กระต่ายป่วยได้
• กล้วยหรือแอปเปิลเป็นผักผลไม้ธรรมดา: ผลไม้ทุกชนิดน้ำตาลสูง ต้องจำกัดตามตารางข้างบน
• ผลไม้แห้งดีเพราะมีใยอาหาร: น้ำตาลเข้มข้นกว่าผลไม้สด จึงยิ่งไม่เหมาะ

เรื่องของเล่นเคี้ยวที่ใช้ทดแทนการให้ขนมเยอะ ดูใน ของเล่นกระต่ายแบบไหนดี และถ้าเพิ่งรับกระต่ายมาใหม่ อ่านภาพรวมการเตรียมที่อยู่ใน เลี้ยงกระต่ายสำหรับมือใหม่

เมนู 7 วันสำหรับกระต่ายโต 2 กก.

หญ้าแห้งไม่อั้นและน้ำสะอาดมีทุกวัน ตารางนี้ครอบคลุมเฉพาะผักและของว่าง

วัน	ผักใบเขียว 3 ชนิด	ของว่างเล็กน้อย
จันทร์	โรเมน โหระพา ผักชี	ไม่มี
อังคาร	วอเตอร์เครส สะระแหน่ ร็อกเก็ต	สตรอว์เบอร์รีชิ้นเล็ก 1-2 ชิ้น
พุธ	โรเมน ใบแดนดิไลออน เอนไดฟ์	ไม่มี
พฤหัสบดี	กรีนโอ๊ค โหระพา ผักชีฝรั่ง (ออกซาเลต)	ไม่มี
ศุกร์	ร็อกเก็ต ผักชี วอเตอร์เครส	แอปเปิลไม่มีเมล็ด แผ่นบาง 1-2 แผ่น
เสาร์	โรเมน สะระแหน่ เอสคาโรล	ไม่มี
อาทิตย์	ให้ผักเหลือจากสัปดาห์	ใบแครอทเล็กน้อยแทนหัว

อาหารเม็ดวันละประมาณ 50 กรัมแบ่งเป็นมื้อเช้าและเย็น ไม่ต้องเติมเต็มชามทั้งวัน เพราะ RSPCA ระบุว่าการเติมเต็มชามอาจทำให้กระต่ายกินหญ้าน้อยลง

พืชที่ไม่ใช่อาหารแต่กระต่ายอาจแทะ

กระต่ายที่ปล่อยวิ่งในบ้านจะลองแทะทุกอย่าง RSPCA ยกตัวอย่างพืชอันตราย เช่น บลูเบลล์ ฟอกซ์โกลฟ ฮอลลี และทิวลิป ซึ่งส่วนมากเป็นพืชในอังกฤษ ไม่ได้ครอบคลุมไม้ประดับไทย ก่อนวางต้นไม้ในบ้านที่กระต่ายเข้าถึงได้ ควรย้ายไว้ในที่สูงเกินกว่ากระต่ายเอื้อมถึง หรือสอบถามสัตวแพทย์เป็นรายชนิด ส่วนสายไฟ ถุงพลาสติก และของเล่นชิ้นเล็กที่กระต่ายแทะเป็นเรื่องแยกต่างหาก ควรเก็บให้พ้นพื้นที่ที่กระต่ายเข้าถึง

ถ้ากระต่ายกินของที่ไม่ควรกิน

ปริมาณและชนิดสำคัญ ผลไม้ชิ้นเล็กที่เผลอให้เกินวันเดียวมักไม่เป็นอันตรายร้ายแรง แต่หอม กระเทียม ช็อกโกแลต หรืออะโวคาโดเป็นกลุ่มที่ต้องรีบถามสัตวแพทย์

• ถ่ายเม็ดเล็กลงหรือหยุดถ่ายเกินครึ่งวัน
• ท้องป่อง ขบฟัน นั่งหลังโก่ง
• ซึม ไม่ยอมกินหญ้าหรืออาหารที่ชอบ
• อุจจาระเหลวติดก้น

RSPCA แนะนำว่าถ้ากระต่ายไม่ยอมกินอาหาร ให้พาไปสัตวแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ เช่น ภาวะลำไส้หยุดทำงานหรือโรคฟัน เมื่อไปให้นำตัวอย่างอาหารที่กินหรือภาพถ่ายไปด้วย และอย่าให้ยาของคนเอง

ถ้าต้องจัดอาหารสัปดาห์นี้ ให้ทำตามนี้

1. ซื้อหญ้าแห้งทิมโมธีถุงใหญ่ก่อนซื้อผัก
2. เลือกผักใบเขียวประจำ 4-5 ชนิดจากตารางที่ให้ได้ทุกวัน
3. เลือกผลไม้ 1 ชนิดเป็นของว่างและตวงตามน้ำหนักกระต่าย
4. ล้างผักตามขั้นตอนอย่างน้อย 2 นาที
5. เพิ่มผักใหม่ทีละอย่างทุก 2-3 วัน และจดว่าอุจจาระเป็นอย่างไร
6. ตัดอาหารเม็ดสีสวยหรือขนมสำเร็จรูปออกจากตะกร้า

ถ้าต้องการภาพรวมเรื่องอาหารสัตว์เลี้ยงอื่นประกอบ ดู คู่มืออาหารสัตว์เลี้ยง ส่วนกรณีที่กระต่ายอ้วน ผอมเกินไป หรือมีโรคประจำตัว ให้สัตวแพทย์ที่ดูแลกระต่ายกำหนดสูตรอาหารเฉพาะตัว