ฉลากเบอร์ 5 คืออะไร อ่านดาว ค่าไฟต่อปี และหน่วยต่อปีให้เป็น

ฉลากเบอร์ 5 คือฉลากที่การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) ติดบนเครื่องใช้ไฟฟ้าที่ผ่านเกณฑ์ประสิทธิภาพพลังงาน เพื่อบอกว่าเครื่องนั้นใช้ไฟคุ้มแค่ไหนเมื่อเทียบกับรุ่นอื่นประเภทเดียวกัน ระดับต่ำสุดของฉลากคือเบอร์ 5 และระดับสูงสุดตอนนี้คือเบอร์ 5 ห้าดาว ยิ่งดาวมาก ยิ่งประหยัดไฟ

สิ่งที่มีประโยชน์ที่สุดบนฉลากคือตัวเลขสองตัว ค่าไฟบาทต่อปี และหน่วยต่อปี เราจะอธิบายว่าแต่ละส่วนบนฉลากหมายถึงอะไร แล้วใช้ตัวเลขเทียบสองรุ่นให้ดู

ที่มาของฉลากเบอร์ 5 โดยย่อ

ข้อกำหนดโครงการฉลากตู้เย็นฉบับปี 2569 ของ กฟผ. เล่าประวัติไว้ดังนี้

ปี	เหตุการณ์
3 ธันวาคม 2534	คณะรัฐมนตรีอนุมัติโครงการการจัดการด้านการใช้ไฟฟ้า
20 กันยายน 2536	เปิดตัวโครงการประชาร่วมใจ ประหยัดไฟฟ้า ซึ่งต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็นโครงการฉลากประหยัดไฟฟ้าเบอร์ 5
2538	รับรองฉลากผลิตภัณฑ์แรก แล้วขยายไปผลิตภัณฑ์อื่นต่อเนื่อง
2562	เปลี่ยนจากเบอร์ 1 ถึงเบอร์ 5 เป็นเบอร์ 5 ถึงเบอร์ 5 สามดาว
2567	ฉลากรูปแบบใหม่ ระดับสูงสุดเป็นเบอร์ 5 ห้าดาว และเพิ่ม QR Code
16 มกราคม 2569	รวมกับฉลากประหยัดพลังงานประสิทธิภาพสูงของกรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน (พพ.) เป็นฉลากประหยัดพลังงาน เบอร์ 5

เอกสารเดียวกันระบุว่าโครงการเป็นภาคสมัครใจ ผู้ผลิตเลือกเข้าร่วมเอง เครื่องที่ไม่มีฉลากจึงไม่ได้แปลว่าผิดกฎหมาย แค่ไม่มีตัวเลขรับรองจากโครงการนี้ให้เทียบ

ในร้านช่วงนี้จะเห็นทั้งฉลากแบบเดิมและแบบใหม่ปนกัน เพราะสินค้าที่ผลิตก่อนวันเปลี่ยนรูปแบบยังวางขายอยู่ อ่านได้ด้วยหลักเดียวกัน

ฉลากมีกับเครื่องอะไรบ้าง

หน้าข้อกำหนดโครงการบนเว็บไซต์ฉลากของ กฟผ. แยกเอกสารตามผลิตภัณฑ์ ในกลุ่มของใช้ในบ้านมีตู้เย็น เครื่องปรับอากาศ พัดลมไฟฟ้า เครื่องทำน้ำอุ่น เครื่องซักผ้า เตารีด ไมโครเวฟ หม้อหุงข้าว กระติกน้ำร้อน หลอด LED เตาไฟฟ้าแบบเหนี่ยวนำ กาต้มน้ำ โทรทัศน์ กระทะไฟฟ้า ปั๊มน้ำอัตโนมัติ ตู้น้ำร้อนน้ำเย็น เครื่องฟอกอากาศ และเครื่องอบผ้า นอกจากนี้ยังมีรายการวัสดุบ้าน เช่น กระจก ฉนวนใยแก้ว ฟิล์มติดกระจก สีทาผนัง และหลังคากระเบื้อง

แต่ละผลิตภัณฑ์มีเกณฑ์ของตัวเอง ดาวของพัดลมกับดาวของตู้เย็นจึงเทียบกันข้ามประเภทไม่ได้ เทียบได้เฉพาะเครื่องประเภทเดียวกันและขนาดใกล้กัน

ส่วนต่าง ๆ บนฉลาก อ่านทีละช่อง

ข้อกำหนดของ กฟผ. แบ่งฉลากตู้เย็นขนาด 80 x 80 มิลลิเมตรออกเป็น 8 ตำแหน่ง เครื่องอื่นใช้โครงคล้ายกัน แต่ตัวเลขในช่องต่างกันตามประเภท

ตำแหน่ง	แสดงอะไร	ใช้ทำอะไร
1	ระดับประสิทธิภาพ เบอร์ 5 ถึงเบอร์ 5 ห้าดาว พื้นสีเขียวเพิ่มตามระดับ	ดูภาพรวมเร็ว ๆ
2	ประเภทผลิตภัณฑ์	ยืนยันว่าเทียบของประเภทเดียวกัน
3	ยี่ห้อ รุ่น และขนาด เช่น ลิตรหรือคิวบิกฟุต	เช็กว่าฉลากตรงกับรุ่นที่จะซื้อ
4	ค่าไฟฟ้าบาทต่อปี	ประมาณค่าไฟต่อปี เทียบกับรุ่นขนาดใกล้กัน
5	ค่าประสิทธิภาพ หน่วยต่อปี	ตัวเลขหลักในการเทียบรุ่น
6	การลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์	ข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อม
7	QR Code	สแกนดูข้อมูลเพิ่มเติมของรุ่นนั้น
8	สัญลักษณ์ผลิตภัณฑ์เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม (Circular Economy)	ข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อม

ขั้นตอนที่เราใช้ในร้าน (ราว 3 นาทีต่อรุ่น)

1. เช็กช่อง 3 ว่ารุ่นบนฉลากตรงกับป้ายรุ่นบนตัวเครื่อง
2. จดตัวเลขช่อง 5 หน่วยต่อปีของรุ่นที่สนใจ
3. สแกน QR Code ในช่อง 7 ดูข้อมูลเพิ่มเติม
4. ถ่ายรูปฉลากไว้เทียบกับรุ่นอื่นตอนกลับบ้าน

ตัวเลขบาทต่อปีคิดมาจากอะไร

ข้อกำหนดฉลากตู้เย็นให้สูตรไว้ตรง ๆ

ค่าไฟฟ้าต่อปี = พลังงานไฟฟ้าที่ใช้ (หน่วยต่อปี) x อัตราค่าไฟฟ้าเฉลี่ย

และกำหนดอัตราค่าไฟฟ้าสมมติไว้ที่ 5.00 บาทต่อหน่วย ณ ปี 2566 ตัวเลขบาทต่อปีบนฉลากจึงไม่ได้คิดจากค่าไฟของบ้านเรา เป็นค่ากลางเพื่อให้ทุกรุ่นเทียบกันด้วยเกณฑ์เดียว

ถ้าบ้านเราจ่ายค่าไฟต่อหน่วยต่างจาก 5.00 บาท ให้เอาหน่วยต่อปีบนฉลากคูณค่าไฟของบ้านเองจะใกล้ความจริงกว่า ส่วนค่าไฟจริงของตู้เย็นในบ้านยังขึ้นกับอุณหภูมิห้อง การเปิดปิดประตู และปริมาณของในตู้

ข้อกำหนดของ กฟผ. ยอมให้ผลสุ่มทดสอบค่าหน่วยต่อปีของเครื่องที่วางขายสูงกว่าค่าที่รับรองได้ไม่เกินร้อยละ 5 ถ้าสองรุ่นห่างกันแค่ไม่กี่หน่วยต่อปี ถือว่าใกล้เคียงกัน ให้ไปตัดสินด้วยเรื่องอื่นแทน

เทียบสองรุ่นด้วยหน่วยต่อปี

สมมติเราเลือกตู้เย็นขนาดใกล้กันสองรุ่น ตัวเลขทั้งหมดในตัวอย่างนี้เป็นตัวเลขสมมติ

	รุ่น ก	รุ่น ข
ระดับฉลาก	เบอร์ 5 สามดาว	เบอร์ 5 หนึ่งดาว
หน่วยต่อปีบนฉลาก	250	320
ค่าไฟบนฉลาก (5.00 บาทต่อหน่วย)	1,250 บาทต่อปี	1,600 บาทต่อปี
ราคาเครื่อง (สมมติ)	14,000 บาท	12,500 บาท

ส่วนต่างการใช้ไฟคือ 70 หน่วยต่อปี ถ้าคิดด้วยค่าพลังงานไฟฟ้าช่วงหน่วยที่ 201 ถึง 400 ของการไฟฟ้านครหลวง ที่ 4.1584 บาทต่อหน่วยตั้งแต่บิลเดือนกันยายน 2569 (ยังไม่รวม Ft และ VAT) ส่วนต่างอยู่ที่ราว 291 บาทต่อปี ราคาเครื่องต่างกัน 1,500 บาท ต้องใช้ราว 5 ปีกว่าจะคืน

ตัวเลขชุดนี้บอกว่า ดาวมากกว่าไม่ได้คุ้มเสมอ ต้องดูว่าส่วนต่างราคาคืนทุนได้ในช่วงที่เราตั้งใจใช้เครื่องหรือไม่ สำหรับตู้เย็นที่ใช้กันนานหลายปี ส่วนต่างนี้มักคุ้ม สำหรับเครื่องที่ใช้น้อย ส่วนต่างเล็กจนไม่คุ้ม

ส่วนคำถามว่าตู้เย็นอินเวอร์เตอร์ประหยัดกว่าตู้ธรรมดาจริงไหม และฉลากวัดอะไรบ้างในกรณีตู้เย็น เราแยกไว้ที่ตู้เย็นอินเวอร์เตอร์ประหยัดไฟจริงไหม

ตัวอย่างดาวในเครื่องอื่น

พัดลม

กฟผ. เทียบค่าไฟพัดลมตามระดับดาวไว้ดังนี้

ระดับ	ค่าไฟต่อเดือน (บาท)
เบอร์ 5	45.33
เบอร์ 5 หนึ่งดาว	42.09
เบอร์ 5 สองดาว	39.28
เบอร์ 5 สามดาว	36.83

ส่วนต่างระหว่างระดับพื้นฐานกับสามดาวราว 8.50 บาทต่อเดือน หรือราว 102 บาทต่อปีต่อเครื่อง บ้านที่เปิดพัดลมหลายตัวทั้งวัน ตัวเลขนี้คูณเพิ่มตามจำนวนเครื่อง วิธีเลือกพัดลมด้านอื่นอยู่ในพัดลมยี่ห้อไหนดี

เตาไฟฟ้าแบบเหนี่ยวนำ

เอกสารสรุปเกณฑ์เตาแม่เหล็กไฟฟ้าของ กฟผ. ใช้ค่าประสิทธิภาพเป็นร้อยละแทนหน่วยต่อปี ระดับเบอร์ 5 เริ่มที่ร้อยละ 85.00 และระดับห้าดาวต้องได้ตั้งแต่ร้อยละ 91.00 ขึ้นไป ตัวเลขนี้บอกว่าไฟที่จ่ายเข้าเครื่องกลายเป็นความร้อนที่ภาชนะได้มากแค่ไหน ถ้ากำลังเลือกเตา ดูเรื่องขนาดวัตต์และภาชนะที่ใช้ได้ต่อที่เตาแม่เหล็กไฟฟ้ายี่ห้อไหนดี

เจอฉลากแบบเก่า หรือเครื่องมือสอง อ่านยังไง

เครื่องที่ผลิตก่อนปี 2562 ใช้ฉลากที่แบ่งระดับตั้งแต่เบอร์ 1 ถึงเบอร์ 5 ส่วนเครื่องรุ่นหลังจากนั้นเริ่มที่เบอร์ 5 แล้วเพิ่มดาว ถ้าซื้อเครื่องมือสองหรือรับเครื่องเก่าต่อจากญาติ จะเห็นทั้งสองแบบ

สิ่งที่เห็น	อ่านว่ายังไง	ทำอะไรต่อ
ฉลากเบอร์ 3 หรือเบอร์ 4 แบบเก่า	ผ่านเกณฑ์ระดับกลางตามมาตรฐานในปีที่ผลิต	ดูหน่วยต่อปีถ้ามี แล้วเทียบกับรุ่นใหม่ขนาดเดียวกัน
ฉลากเบอร์ 5 แบบเก่าไม่มีดาว	ผ่านเกณฑ์สูงสุดของปีที่ผลิต	เกณฑ์ปีหลังเข้มขึ้น เบอร์ 5 เก่ากับเบอร์ 5 ใหม่จึงไม่เท่ากัน
ฉลากมีดาวแต่ไม่มี QR Code	ฉลากรุ่นก่อนปี 2567	ใช้หน่วยต่อปีเทียบได้ตามเดิม
ไม่มีฉลากเลย	ฉลากหลุดหายหรือรุ่นนั้นไม่ได้เข้าร่วมโครงการ	ดูวัตต์บนป้ายเครื่อง แล้วประมาณการใช้ไฟเอง

ข้อกำหนดฉลากตู้เย็นของ กฟผ. บันทึกว่าเกณฑ์ถูกปรับให้เข้มขึ้นหลายรอบ เช่น ปี 2553 ปรับเกณฑ์ตู้เย็นหนึ่งประตูให้ใช้ไฟน้อยลงอีกร้อยละ 7.5 และปี 2554 ปรับตู้เย็นสองประตูขึ้นไปอีกร้อยละ 7.5 คำว่าเบอร์ 5 บนเครื่องอายุสิบกว่าปีจึงบอกได้แค่ว่าดีในยุคนั้น

ถ้ามีฉลากรุ่นใหม่ที่มี QR Code ให้สแกนดูว่าข้อมูลที่ขึ้นมาตรงกับยี่ห้อและรุ่นบนตัวเครื่องหรือไม่ ถ้าไม่ตรง ให้สอบถามร้านก่อนจ่ายเงิน

เรื่องที่ฉลากไม่ได้บอก

ฉลากเบอร์ 5 ตอบเรื่องการใช้ไฟได้ดี แต่ยังมีเรื่องที่ต้องดูเองตอนซื้อ

ฉลากบอก	ต้องดูเพิ่มเอง
ระดับประสิทธิภาพเมื่อเทียบกับเกณฑ์ของประเภทนั้น	ขนาดเหมาะกับห้องหรือครอบครัวไหม
หน่วยต่อปีและค่าไฟต่อปีภายใต้เงื่อนไขทดสอบ	ชั่วโมงที่บ้านเราใช้จริง
ข้อมูลรุ่นผ่าน QR Code	การรับประกันและศูนย์บริการในพื้นที่
	เสียง ความทนทาน และฟังก์ชันที่ใช้จริง

แอร์ที่ได้ห้าดาวแต่เล็กเกินห้อง จะเปิดเต็มกำลังตลอดและไม่เย็น ส่วนแอร์ที่ใหญ่เกินห้องก็ตัดต่อบ่อย ขนาดที่ถูกต้องสำคัญพอ ๆ กับดาว

ใช้ฉลากตัดสินใจซื้อ

ทำ	ห้ามทำ
เทียบหน่วยต่อปีระหว่างรุ่นประเภทเดียวกันและขนาดใกล้กัน	เทียบดาวข้ามประเภท เช่น พัดลมกับแอร์
คูณหน่วยต่อปีด้วยค่าไฟของบ้านเราเอง	ใช้ตัวเลขบาทต่อปีบนฉลากเป็นค่าไฟจริงของบ้าน
คิดว่าส่วนต่างราคาคืนทุนกี่ปี	ซื้อรุ่นดาวสูงสุดโดยไม่ดูว่าใช้เครื่องบ่อยแค่ไหน
เช็กว่ารุ่นบนฉลากตรงกับตัวเครื่อง	ดูแค่สีเขียวบนฉลากแล้วตัดสิน
ให้น้ำหนักกับเครื่องที่ใช้นานทุกวัน เช่น แอร์และตู้เย็น	เสียเวลาเทียบดาวของเครื่องที่ใช้ปีละไม่กี่ครั้ง

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าเครื่องไหนในบ้านควรเปลี่ยนก่อน ดูว่าเครื่องไหนกินไฟมากที่สุดเมื่อคูณชั่วโมงใช้แล้วที่เครื่องใช้ไฟฟ้ากินไฟที่สุด มีอะไรบ้าง แล้วเริ่มจากเครื่องนั้นก่อน