ถังน้ำดื่ม ควรล้างบ่อยแค่ไหน ตู้กดน้ำ ถังมีก๊อก และถาดรองน้ำ

ถังที่คว่ำบนตู้กดน้ำ ส่วนที่เราต้องล้างคือตัวตู้ ไม่ใช่ตัวถัง และหน่วยงานสาธารณสุขของแคนาดาแนะนำให้ทำทุกครั้งที่เปลี่ยนถัง ส่วนถังน้ำดื่มแบบมีก๊อกที่เติมน้ำเอง ล้างด้วยสบู่ทุกครั้งที่น้ำหมด และฆ่าเชื้อด้วยน้ำยาฟอกขาวเจือจางเป็นรอบ ถาดรองน้ำใต้ก๊อกล้างบ่อยที่สุด เพราะเป็นจุดที่เมือกขึ้นก่อน

ทำไมน้ำสะอาดถึงทำให้ถังสกปรกได้

น้ำดื่มบรรจุขวดและน้ำกรองจากเครื่องไม่มีคลอรีนเหลืออยู่เหมือนน้ำประปา ข้อนี้ทำให้น้ำรสดี แต่ก็แปลว่าเมื่อเชื้อหลุดเข้าไปในถัง ไม่มีอะไรคอยยับยั้ง เอกสารของ Northern Health หน่วยงานสาธารณสุขในบริติชโคลัมเบีย อธิบายไว้ตรงๆ ว่าน้ำดื่มบรรจุขวดไม่มีสารฆ่าเชื้อตกค้างปกป้องคุณภาพน้ำ และถือเป็นอาหารชนิดหนึ่งที่ต้องเก็บและจ่ายอย่างสะอาด

เชื้อเข้าถังได้หลายทาง มือที่จับคอถังตอนเปลี่ยน อากาศที่ไหลเข้าตู้ทุกครั้งที่กดน้ำ ก๊อกที่ปากแก้วหรือขวดไปแตะ และถาดรองที่มีน้ำขังทั้งวัน บ้านในไทยอากาศร้อน ตู้กดน้ำที่ตั้งริมหน้าต่างโดนแดด ถังพลาสติกใสก็เจอตะไคร่เขียวได้ในไม่กี่สัปดาห์

รอบการล้างแยกตามชนิดถัง

ชนิด	ล้างด้วยสบู่	ฆ่าเชื้อ	หมายเหตุ
ตู้กดน้ำแบบคว่ำถังด้านบน (ถังพักในตู้)	ทุกครั้งที่เปลี่ยนถัง	ทุกครั้งที่เปลี่ยนถัง ตามคำแนะนำ Health Canada	ถ้าทำไม่ไหวทุกครั้ง อย่างน้อยเดือนละครั้ง และทุกครั้งที่ถังว่างค้าง
ตู้กดน้ำแบบวางถังด้านล่าง	ทุกครั้งที่เปลี่ยนถัง ส่วนหัวดูดและท่อ	ตามคู่มือ	ท่อดูดถอดล้างได้ในหลายรุ่น
ถังน้ำดื่มมีก๊อกที่เติมเอง	ทุกครั้งที่น้ำหมด	สัปดาห์ละครั้ง หรือเมื่อเห็นเมือก	ฝาต้องปิดเสมอ
ถาดรองน้ำใต้ก๊อก	ทุก 2 ถึง 3 วัน	ไม่จำเป็นถ้าล้างบ่อย	ถอดตะแกรงล้างด้วย
ขวดน้ำส่วนตัวที่เติมจากตู้	ทุกวัน	เมื่อมีกลิ่น	ดูวิธีล้างกระบอกน้ำแยกต่างหาก

รอบที่เราเขียนไว้สำหรับถังมีก๊อกและถาดรองเป็นรอบที่ใช้จริงในบ้าน ไม่ได้มาจากเอกสารทางการ CDC เขียนไว้เพียงว่าให้ล้างภาชนะเก็บน้ำเป็นประจำ ถ้าบ้านมีเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หรือคนที่ภูมิคุ้มกันต่ำ ให้ขยับขึ้นมาถี่กว่าตาราง

ล้างตู้กดน้ำแบบคว่ำถัง ทำตามนี้

ใช้เวลารวมประมาณ 30 ถึง 40 นาที ถ้าตู้มีหม้อน้ำร้อนให้ถอดปลั๊กรอให้น้ำเย็นก่อนอย่างน้อยครึ่งชั่วโมง

1. ถอดปลั๊กตู้ ยกถังเปล่าออก (1 นาที)
2. ปล่อยน้ำที่ค้างในถังพักออกทางก๊อกทุกก๊อกจนหมด รองด้วยถังหรือกะละมัง (3 ถึง 5 นาที)
3. ถ้ามีคราบตะกรันขาวในถังพัก ใช้น้ำส้มสายชู 1 ส่วนผสมน้ำ 3 ส่วน เทลงถังพัก ใช้แปรงด้ามยาวขนนุ่มขัด แล้วปล่อยออกทางก๊อก ล้างน้ำสะอาดให้หมดกลิ่นเปรี้ยว (10 นาที) บางยี่ห้อแนะนำให้ทำขั้นนี้ บางยี่ห้อไม่ได้พูดถึง ให้ดูคู่มือ
4. ผสมน้ำยาฟอกขาวชนิดไม่มีกลิ่น 5 มิลลิลิตร (1 ช้อนชา) ต่อน้ำ 1 ลิตร เทลงถังพัก ขัดผนังด้านใน (2 นาที)
5. ทิ้งไว้ไม่น้อยกว่า 2 นาทีและไม่เกิน 5 นาที ตามคำแนะนำของ Northern Health ถ้านานกว่านั้นถังสแตนเลสเสี่ยงกัดกร่อน (2 ถึง 5 นาที)
6. ปล่อยน้ำยาออกทางทุกก๊อก (3 นาที)
7. เทน้ำสะอาดลงถังพักแล้วปล่อยออกทางก๊อก ทำซ้ำจนไม่มีกลิ่นคลอรีน (5 ถึง 10 นาที)
8. ถอดถาดรองน้ำและตะแกรง ล้างด้วยน้ำยาล้างจานอ่อนๆ ล้างน้ำสะอาดแล้วใส่กลับ (3 นาที)

ทำไมต้อง 5 มิลลิลิตรต่อลิตร สัดส่วนนี้ทำให้น้ำยามีคลอรีนเกิน 100 ส่วนในล้านส่วน (ppm) ตามที่เอกสารระบุ ซึ่งพอฆ่าเชื้อบนผิวที่ล้างสะอาดแล้ว ใส่มากกว่านี้ไม่ได้สะอาดขึ้น แต่ล้างออกยากขึ้นและกัดโลหะเร็วขึ้น ถ้าน้ำยาฟอกขาวที่บ้านมีความเข้มข้นต่างจาก 5 ถึง 9 เปอร์เซ็นต์ หรือเป็นชนิดผสมน้ำหอมหรือสารขจัดคราบ อย่าใช้กับภาชนะใส่น้ำดื่ม ซื้อขวดเล็กชนิดไม่มีกลิ่นแยกไว้ใช้งานนี้โดยเฉพาะ

ตู้ที่ไม่ได้ล้างนานมาก Northern Health ระบุว่าต้องแช่น้ำยาฆ่าเชื้อนานขึ้น กรณีนี้ถังพักที่เป็นพลาสติกทนได้มากกว่าสแตนเลส แต่ถ้าไม่แน่ใจวัสดุ ให้ทำซ้ำสองรอบสั้นๆ ดีกว่าแช่นานรอบเดียว

ตอนเปลี่ยนถังใหม่ จุดที่คนข้าม

ถังใหม่ที่มาส่งผ่านมือคนขนส่งมาหลายทอด คอถังกับฝาคือจุดที่สัมผัสน้ำในตู้โดยตรง

1. ล้างมือด้วยสบู่ก่อนจับถัง
2. ผสมน้ำยาฟอกขาวเจือจางประมาณ 1 มิลลิลิตร (ราว 20 หยด) ต่อน้ำ 250 มิลลิลิตร ชุบกระดาษทิชชูหรือผ้าสะอาด เช็ดคอถังและรอบฝา Northern Health ระบุว่าใช้แอลกอฮอล์เช็ดแทนได้ แต่ต้องรอให้ระเหยหมดก่อนคว่ำถัง
3. แกะฝาหรือซีล แล้วคว่ำลงตู้ทันที อย่าวางถังเปิดฝาทิ้งไว้

บางตู้มีไส้กรองอากาศเล็กๆ ตรงจุดที่อากาศไหลเข้าแทนน้ำ ไส้กรองนี้ต้องเปลี่ยนตามรอบในคู่มือด้วย หลายบ้านไม่รู้ว่ามี

ตู้น้ำร้อนน้ำเย็น ส่วนที่มองไม่เห็นจากด้านบน

ตู้กดน้ำที่มีทั้งก๊อกร้อนและก๊อกเย็นมีถังพักสองใบ ใบน้ำเย็นอยู่ใต้จุดที่คว่ำถัง มองเห็นและล้างได้จากด้านบน ส่วนหม้อน้ำร้อนอยู่ลึกลงไปในตัวตู้ น้ำจะไหลลงไปเติมเองจากถังน้ำเย็น

หลายรุ่นมีจุกหรือวาล์วระบายน้ำอยู่หลังตู้ด้านล่าง ใช้ปล่อยน้ำที่ค้างในหม้อน้ำร้อนออกตอนล้างใหญ่ ก่อนเปิดวาล์วต้องถอดปลั๊กและรอให้น้ำในหม้อเย็นลงก่อน ไม่อย่างนั้นน้ำร้อนจะพุ่งใส่มือ รองด้วยถังใบใหญ่เพราะน้ำออกมาหลายลิตร

ถ้าตู้ไม่มีวาล์วระบาย ให้ปล่อยน้ำผ่านก๊อกร้อนจนหมดแทน ตอนล้างด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อแล้วก็ต้องปล่อยน้ำสะอาดผ่านก๊อกร้อนหลายรอบเหมือนกัน เพราะน้ำยาไหลลงไปค้างในหม้อน้ำร้อนด้วย

เรื่องปุ่มล็อกก๊อกร้อนอย่าปลดทิ้งเพราะรำคาญ บ้านที่มีเด็กเล็ก น้ำร้อนจากตู้ลวกมือเด็กได้ในไม่กี่วินาที

ตั้งตู้ตรงไหน ช่วยให้ล้างห่างขึ้น

ที่ตั้งของตู้มีผลกับความเร็วที่ถังสกปรก

• อย่าตั้งตู้หรือถังใสในที่แดดส่อง แสงทำให้ตะไคร่โตเร็ว ถังน้ำที่ตั้งริมหน้าต่างทิศตะวันตกเจอคราบเขียวก่อนถังในมุมร่ม
• เว้นระยะด้านหลังตู้จากผนังให้คอยล์ระบายความร้อนของตู้น้ำเย็นมีลมผ่าน คอยล์ที่ร้อนเกินทำให้ตู้ทำงานหนักและกินไฟ
• ห่างจากถังขยะ ซิงก์ล้างจาน และกระบะทรายแมว เพราะอากาศรอบตู้คืออากาศที่ไหลเข้าถังทุกครั้งที่กดน้ำ
• ถังน้ำสำรองที่ยังไม่ได้ใช้ เก็บในที่ร่ม ไม่วางกองตากแดดหน้าบ้าน และไม่วางใกล้น้ำมันหรือสารเคมี เพราะถังพลาสติกรับกลิ่นได้

ถังน้ำดื่มแบบมีก๊อกที่เติมเอง

ถังแบบนี้พบมากในบ้านที่ซื้อน้ำจากตู้หยอดเหรียญหรือรองน้ำจากเครื่องกรอง CDC มีคำแนะนำเรื่องภาชนะเก็บน้ำดื่มที่ใช้กับถังแบบนี้ได้ตรงๆ

1. ล้างถังด้วยน้ำสบู่ ขัดผนังและก้นถัง ล้างน้ำสะอาด (5 นาที)
2. ฆ่าเชื้อด้วยน้ำยาฟอกขาวชนิดไม่มีกลิ่นที่มีโซเดียมไฮโปคลอไรต์ 5 ถึง 9 เปอร์เซ็นต์ ใช้ 5 มิลลิลิตรต่อน้ำ 1 ลิตร ดูเปอร์เซ็นต์บนฉลากก่อนใช้ (1 นาที)
3. ปิดฝาแล้วเขย่าให้น้ำยาโดนผิวด้านในทั้งหมด รวมถึงตัวก๊อก ทิ้งไว้อย่างน้อย 30 วินาที (1 นาที)
4. เทน้ำยาออก ปล่อยส่วนหนึ่งผ่านก๊อก แล้วผึ่งให้แห้ง หรือล้างด้วยน้ำดื่มสะอาด (5 นาที)
5. เขียนวันที่ล้างติดข้างถัง เป็นคำแนะนำจาก CDC ที่ช่วยให้รู้ว่าครั้งล่าสุดคือเมื่อไร (30 วินาที)

ก๊อกของถังคือจุดที่สกปรกที่สุด เพราะเมือกเกาะในวาล์ว ถ้าถอดก๊อกได้ ให้ถอดแช่น้ำยาฆ่าเชื้อและใช้แปรงล้างขวดเล็กแยงเข้าไป ถ้าก๊อกมีเมือกดำที่ขัดไม่ออก เปลี่ยนก๊อกหรือเปลี่ยนถังใหม่ถูกกว่าป่วย

สัญญาณว่าถังต้องล้างก่อนถึงรอบ

ไม่ต้องรอรอบถ้าเห็นสิ่งเหล่านี้

• ผนังถังลื่นเป็นเมือกเวลาเอานิ้วลูบ
• มีตะไคร่สีเขียวตามขอบถังหรือในถังพักใส
• น้ำมีกลิ่นอับ กลิ่นพลาสติก หรือรสแปลก
• ถาดรองน้ำมีคราบสีชมพูหรือดำ
• เพิ่งย้ายตู้ หรือตู้ว่างไม่มีถังค้างไว้หลายวัน

ถ้าน้ำจากเครื่องกรองที่บ้านเริ่มมีกลิ่นทั้งที่ถังสะอาด ต้นเหตุอาจอยู่ที่ไส้กรองหมดอายุ ดู รอบเปลี่ยนไส้กรองน้ำ ประกอบ

ใช้อะไร ทำยังไง ห้ามทำ

ใช้อะไร	ทำยังไง	ห้ามทำ
น้ำยาล้างจานอ่อนๆ กับแปรงขนนุ่ม	ล้างถังและถาดรองเป็นประจำ	ใช้ฝอยขัดโลหะในถังสแตนเลส
น้ำยาฟอกขาวไม่มีกลิ่น 5 มล. ต่อน้ำ 1 ลิตร	ฆ่าเชื้อ แช่ 2 ถึง 5 นาทีในถังสแตนเลส	แช่ข้ามคืน หรือใช้น้ำยาฟอกขาวชนิดมีกลิ่นหรือมีสารเติมแต่ง
น้ำส้มสายชู 1 ส่วน น้ำ 3 ส่วน	ล้างตะกรันก่อนฆ่าเชื้อ	ผสมกับน้ำยาฟอกขาว
น้ำสะอาดปริมาณมาก	ล้างจนไม่มีกลิ่นเหลือ	ดื่มน้ำที่ยังมีกลิ่นคลอรีนชัด
ปากกาเขียนวันที่	จดวันล้างข้างถัง	เดาเอาว่าล้างล่าสุดเมื่อไร

ถ้าต้องการน้ำยาล้างตะกรันแบบอื่น ดู การใช้น้ำส้มสายชูทำความสะอาด ว่าใช้กับวัสดุไหนได้บ้าง

เริ่มรอบแรกวันนี้

ถ้าจำไม่ได้ว่าล้างตู้กดน้ำครั้งสุดท้ายเมื่อไร ให้ถือว่าวันนี้คือรอบแรก ทำตามขั้นตอนข้างบนตอนถังเปล่าครั้งถัดไป แล้วเลือกรอบที่บ้านทำได้จริง เช่น ล้างและฆ่าเชื้อทุกครั้งที่เปลี่ยนถัง ล้างถาดรองทุกวันจันทร์และพฤหัส ติดกระดาษจดวันที่ข้างตู้ ถ้าตู้เป็นแบบต่อท่อหรือมีระบบฆ่าเชื้อในตัว ให้โทรถามศูนย์บริการของยี่ห้อว่ารุ่นของเราต้องล้างถังพักเองหรือมีบริการล้างให้ และถามรอบเปลี่ยนไส้กรองไปพร้อมกัน ส่วนใครยังลังเลว่าน้ำประปาบ้านดื่มได้แค่ไหน อ่าน น้ำประปาดื่มได้ไหม ก่อนตัดสินใจเลิกซื้อน้ำถัง