ตะปูกับสกรูต่างกันยังไง งานไหนใช้ตอก งานไหนใช้ขัน

ตะปูกับสกรูต่างกันที่วิธียึด ตะปูถูกตอกให้แทรกเนื้อไม้ แล้วอาศัยแรงเสียดทานของไม้ที่บีบรอบก้านไว้ ส่วนสกรูมีเกลียวที่กัดเข้าไปในเนื้อไม้ จึงต้านแรงดึงให้หลุดได้ดีกว่า ดึงชิ้นงานให้แนบกันได้แน่นกว่า และถอดออกได้โดยไม่ทำลายชิ้นงาน ส่วนตะปูทำงานได้เร็วกว่า ราคาต่อตัวถูกกว่า และงอตัวรับแรงเฉือนได้โดยไม่หักทันที งานไหนควรใช้อะไรจึงขึ้นกับว่าแรงจะมาจากทางไหน และวันหนึ่งต้องถอดออกหรือไม่

งานซ่อมในบ้านส่วนใหญ่เป็นงานไม้เล็กๆ เฟอร์นิเจอร์ประกอบ และการยึดของเข้าผนัง ด้านล่างใช้ข้อมูลจากคู่มือไม้ของห้องปฏิบัติการผลิตภัณฑ์ป่าไม้ของ USDA (Wood handbook) เป็นหลัก เพราะมีตัวเลขเรื่องแรงยึดที่วัดจริง

สองวิธียึดที่ต่างกันตั้งแต่พื้นฐาน

ลองนึกภาพตะปูที่ตอกลงไปในไม้ ก้านตะปูดันเนื้อไม้ให้แยกออก เนื้อไม้รอบๆ ก็พยายามดีดกลับและบีบก้านไว้ แรงบีบนี้คือสิ่งที่ทำให้ตะปูอยู่ได้ ถ้าเนื้อไม้หดหรือคลายตัว แรงบีบลดลง ตะปูก็หลวม

สกรูทำงานอีกแบบ เกลียวสกรูตัดร่องในเนื้อไม้แล้วล็อกตัวเองไว้ เวลาขัน หัวสกรูกดชิ้นบนลงมา ส่วนเกลียวดึงชิ้นล่างขึ้นไป สองชิ้นจึงถูกบีบเข้าหากัน เป็นเหตุผลที่บานพับ มือจับ และชั้นวางที่ต้องรับน้ำหนักนิยมใช้สกรู

ข้อเสียของสกรูคือก้านเปราะกว่าตะปูในแง่การงอ ถ้าชิ้นงานโดนแรงเฉือนแรงๆ ไปมา ตะปูจะงอแต่ยังจับชิ้นงานไว้ ส่วนสกรูบางชนิดหักได้ งานโครงไม้ใหญ่จึงใช้ตะปูหรือสกรูชนิดที่ออกแบบมาเพื่องานโครงสร้างโดยเฉพาะ ซึ่งเป็นงานที่ต้องให้ช่างและวิศวกรกำหนด

เทียบกันทีละเรื่อง

เรื่อง	ตะปู	สกรู
วิธียึด	แรงเสียดทานของไม้รอบก้าน	เกลียวกัดเนื้อไม้
แรงต้านการดึงถอน	น้อยกว่า และลดลงเมื่อไม้หดตัว	มากกว่า
การดึงชิ้นงานให้แนบ	ทำได้น้อย	ทำได้ดี
การถอดออก	ถอนแล้วเนื้อไม้เสีย	ขันออกได้ ใช้ซ้ำได้บางกรณี
ความเร็วในการทำงาน	เร็ว โดยเฉพาะกับปืนยิงตะปู	ช้ากว่า มักต้องเจาะรูนำ
เครื่องมือ	ค้อน หรือปืนยิงตะปู	ไขควง หรือสว่านไขควง
เหมาะกับ	งานที่ไม่ต้องถอด งานบัว งานปิดผิว	บานพับ ชั้นวาง เฟอร์นิเจอร์ งานที่ต้องถอดซ่อม

ถ้ายังไม่มีเครื่องมือพื้นฐานสำหรับงานเหล่านี้ ดูรายการที่ควรมีได้ที่ เครื่องมือช่างพื้นฐาน

ไม้ที่ยืดหดตามความชื้น ตะปูหลวมได้

ข้อนี้สำคัญมากกับบ้านในเมืองไทยที่ความชื้นเปลี่ยนตามฤดู คู่มือไม้ของ USDA ระบุว่าตะปูก้านเรียบที่ตอกในไม้สด แล้วไม้แห้งตัวภายหลัง หรือตอกในไม้ที่เปียกสลับแห้งเป็นรอบๆ จะเสียแรงต้านการดึงถอนไปมาก บางกรณีเหลือเพียงราว 25% ของค่าตอนตอกใหม่

นี่คือเหตุผลที่ระแนงไม้ภายนอก รั้วไม้ และพื้นระเบียงที่ตอกตะปูธรรมดา มักมีตะปูโผล่หัวขึ้นมาหลังผ่านหน้าฝนไปสองสามรอบ ทางเลือกที่ช่วยได้คือ

• ใช้สกรูหรือตะปูก้านเกลียวหรือก้านมีครีบกับไม้ที่อยู่กลางแจ้ง
• ใช้ไม้ที่แห้งได้ที่ก่อนประกอบ อย่าตอกไม้ที่ยังเปียกจากโรงเลื่อยหรือโดนฝนมา
• เลือกวัสดุยึดที่กันสนิม เช่น ชุบกัลวาไนซ์หรือสแตนเลส สนิมทำให้ไม้รอบรูเสียและเกิดคราบดำ

ถ้าพื้นไม้ในบ้านมีเสียงเอี๊ยดเพราะตะปูหลวม การเปลี่ยนเป็นสกรูตรงจุดนั้นมักได้ผลดีกว่าการตอกตะปูซ้ำ

ตอกหรือขันเข้าหัวไม้ แรงยึดหายไปเยอะ

หัวไม้คือด้านที่เห็นวงปีหรือปลายเสี้ยนไม้ เวลาตอกตะปูเข้าหัวไม้ ก้านตะปูจะวิ่งขนานไปกับเสี้ยน ไม่ได้ตัดขวางเสี้ยน คู่มือของ USDA ระบุว่าตะปูที่ตอกเข้าหัวไม้มีแรงต้านการดึงถอนเพียง 50-75% ของการตอกเข้าด้านข้าง ส่วนสกรูที่ขันเข้าหัวไม้ได้เฉลี่ยราว 75% ของด้านข้าง ถ้าไม่ทำให้ไม้แตก

ในงานซ่อมบ้าน เรื่องนี้เกิดบ่อยกับขาเก้าอี้ ขาโต๊ะ และกรอบประตูที่ต้องยึดเข้าหัวไม้ ถ้าเลี่ยงได้ ให้ออกแบบการยึดให้วัสดุยึดตัดขวางเสี้ยน เช่น ใช้ฉากเหล็กยึดด้านข้าง หรือเปลี่ยนเป็นเดือยไม้กับกาว ถ้าเลี่ยงไม่ได้ สกรูเข้าหัวไม้ยังดีกว่าตะปู แต่ไม่ควรให้รับน้ำหนักหลัก

รูนำ ช่วยกันไม้แตกและช่วยให้ยึดแน่น

หลายคนข้ามขั้นตอนเจาะรูนำ แล้วเจอปัญหาไม้แตกตามเสี้ยน โดยเฉพาะใกล้ปลายไม้และในไม้เนื้อแข็ง คู่มือ USDA ให้ตัวเลขไว้ดังนี้

วัสดุยึด	ขนาดรูนำที่แนะนำ	หมายเหตุ
ตะปู	ราว 90% ของเส้นผ่านศูนย์กลางตะปู	ช่วยลดการแตก โดยเฉพาะไม้เนื้อแน่น และเพิ่มแรงยึดได้เล็กน้อย
สกรูไม้ ในไม้เนื้ออ่อน	ราว 70% ของเส้นผ่านศูนย์กลางแกนเกลียว	แกนเกลียวมักราว 2/3 ของขนาดก้าน
สกรูไม้ ในไม้เนื้อแข็ง	ราว 90% ของเส้นผ่านศูนย์กลางแกนเกลียว	ไม้แข็งแตกง่ายกว่าถ้ารูเล็กเกิน
สกรูตัวใหญ่แบบ lag screw	รูส่วนก้านเท่าขนาดก้าน ส่วนเกลียว 40-70% ในไม้เนื้ออ่อนเบา และ 65-85% ในไม้เนื้อแข็งหนัก	ใช้สบู่หล่อลื่นช่วยให้ขันง่ายขึ้น

วิธีวัดง่ายๆ คือถือดอกสว่านทาบด้านหลังสกรู ดอกที่ใช้ควรบังแกนกลางของสกรูได้ แต่ยังเห็นเกลียวโผล่ออกมาทั้งสองข้าง ถ้าดอกบังเกลียวด้วย แปลว่าใหญ่เกิน

คู่มือยังระบุว่าแรงยึดของสกรูแปรผันตามกำลังสองของความถ่วงจำเพาะของไม้ แปลเป็นภาษาบ้านคือไม้ที่หนักแน่นขึ้นเล็กน้อยจะยึดสกรูได้แน่นขึ้นมาก ไม้เบาอย่างไม้ยางพาราหรือไม้สนเกรดต่ำจึงต้องใช้สกรูยาวขึ้นหรือหลายตัวขึ้น ส่วนการเลือกสว่านและดอกสว่านให้เหมาะดูได้ที่ เลือกสว่านไฟฟ้า

พับปลายตะปู และตอกเฉียง

ตะปูมีเทคนิคเพิ่มแรงยึดที่สกรูทำไม่ได้ คือการพับปลาย ถ้าตะปูยาวทะลุชิ้นงานออกมา การพับปลายที่โผล่ให้แนบกับไม้ช่วยได้มาก คู่มือ USDA ระบุว่าการพับปลายเพิ่มแรงต้านการดึงถอนได้ 45-170% หลังตอกใหม่ และในไม้สดที่แห้งตัวภายหลังเพิ่มได้ 250-460% การพับขวางเสี้ยนได้แรงยึดมากกว่าพับตามเสี้ยนราว 20%

งานที่ใช้วิธีนี้ได้ในบ้าน เช่น ลังไม้ ประตูรั้วไม้ระแนง และงานไม้ชั่วคราว ส่วนเฟอร์นิเจอร์ที่มองเห็นทั้งสองด้านไม่เหมาะ เพราะปลายพับดูไม่เรียบร้อย

อีกเทคนิคคือการตอกเฉียง ใช้เมื่อต้องยึดไม้สองชิ้นที่ตั้งฉากกันและตอกจากด้านนอกไม่ได้ คู่มือแนะนำให้ตอกทำมุมราว 30 องศากับชิ้นงาน และเริ่มตอกห่างจากปลายไม้ราวหนึ่งในสามของความยาวตะปู ถ้าเริ่มใกล้ปลายเกินไม้จะแตก

ไม้อัด MDF และปาร์ติเคิลบอร์ด

เฟอร์นิเจอร์ประกอบเองส่วนใหญ่ทำจากแผ่นไม้ประกอบ ซึ่งนิสัยต่างจากไม้จริง เนื้อแผ่นเป็นเส้นใยหรือเศษไม้อัดกาว ไม่มีเสี้ยนยาวช่วยจับเกลียว คู่มือ USDA เตือนว่ากับปาร์ติเคิลบอร์ดควรเลี่ยงการขันสกรูแน่นเกิน เพราะเกลียวในเนื้อแผ่นจะรูด

ข้อควรทำกับแผ่นเหล่านี้

• ใช้สกรูที่มากับชุดประกอบ หรือสกรูเกลียวหยาบสำหรับแผ่นไม้ประกอบ
• ถ้าใช้สว่านไขควง ตั้งคลัตช์ให้แรงบิดต่ำ แล้วขันรอบสุดท้ายด้วยมือ
• อย่าตอกตะปูเข้าขอบแผ่น ขอบปาร์ติเคิลบอร์ดแตกและบวมง่าย
• รูที่รูดแล้ว ใช้สกรูตัวใหญ่ขึ้นเล็กน้อย หรืออุดรูด้วยเดือยไม้กับกาวแล้วเจาะใหม่

ขั้นตอนการประกอบให้แน่นและไม่โยกดูได้ที่ ประกอบเฟอร์นิเจอร์เอง

ผนังปูนและผนังเบา ตะปูกับสกรูอย่างเดียวไม่พอ

ผนังก่ออิฐฉาบปูนในบ้านเราตอกตะปูคอนกรีตได้สำหรับของเบามาก เช่น กรอบรูปเล็ก แต่สำหรับชั้นวาง ตู้แขวน และทีวี ต้องเจาะรูแล้วใช้พุกกับสกรู พุกจะขยายตัวในรูและให้เกลียวสกรูมีเนื้อให้กัด ผนังเบาหรือยิปซัมต้องยึดเข้าโครง หรือใช้พุกสำหรับผนังกลวง ดูวิธีเจาะที่ถูกต้องได้ที่ เจาะผนังปูน

แคมเปญ Anchor It! ของ CPSC แนะนำให้ยึดเฟอร์นิเจอร์ที่มีลิ้นชัก บานประตู หรือชั้นวางทุกชิ้นเข้ากับผนัง โดยใช้ชุดยึดกันล้ม สว่าน ไขควง และเครื่องหาโครงผนัง แล้วลองดึงสายรัดเพื่อทดสอบหลังยึด งานนี้คืองานของสกรูกับพุก ตะปูทำแทนไม่ได้

ปืนยิงตะปู เร็วแต่ต้องระวัง

ปืนยิงตะปูทำให้ตะปูได้เปรียบเรื่องความเร็วมาก ช่างไม้และช่างฝ้าใช้กันทั่วไป แต่เป็นเครื่องมือที่ยิงตะปูออกด้วยแรงสูง ถ้ายิงพลาด ตะปูทะลุชิ้นงานบาง กระดอนจากปมไม้ หรือยิงโดนมือที่จับชิ้นงานอยู่ได้

สำหรับเจ้าของบ้านที่ทำงานซ่อมเล็กๆ ค้อนกับตะปู หรือสว่านไขควงกับสกรู เพียงพอแล้วและปลอดภัยกว่า ถ้าจำเป็นต้องใช้ปืนยิงตะปู ให้อ่านคู่มือของรุ่นนั้นให้จบ ใส่แว่นนิรภัย ถอดสายลมหรือแบตเตอรี่ทุกครั้งที่แก้ตะปูติด ไม่ชี้ไปทางคน และไม่ถือชิ้นงานไว้ในแนวยิง

เลือกให้ตรงงานซ่อมในบ้าน

ใช้ตารางนี้ตัดสินใจเร็วๆ ก่อนหยิบเครื่องมือ

งาน	ควรใช้	เหตุผล
ยึดบานพับประตูตู้หรือประตูห้อง	สกรู	ต้องรับแรงดึงและถอดเปลี่ยนได้
ติดชั้นวางหรือตู้แขวนกับผนังปูน	พุกกับสกรู	ตะปูยึดผนังปูนรับน้ำหนักไม่ได้
ยึดตู้และชั้นสูงกันล้ม	ชุดยึดกันล้มกับสกรูเข้าโครงหรือพุก	ตามคำแนะนำ Anchor It!
ติดบัวไม้หรือคิ้วไม้	ตะปูหัวเล็กหรือตะปูยิง	เร็ว หัวเล็ก ซ่อนง่าย ไม่รับแรงมาก
พื้นไม้มีเสียงเอี๊ยดเพราะตะปูหลวม	สกรูตรงจุดที่หลวม	สกรูไม่หลวมตามการหดตัวง่ายเท่าตะปู
ระแนงหรือรั้วไม้กลางแจ้ง	สกรูหรือตะปูก้านเกลียว ชนิดกันสนิม	ไม้เปียกสลับแห้งทำให้ตะปูเรียบหลวม
ซ่อมลิ้นชักปาร์ติเคิลบอร์ด	สกรูเกลียวหยาบ ขันมือรอบสุดท้าย	กันเกลียวรูด
ลังไม้หรืองานชั่วคราว	ตะปู พับปลายถ้าทะลุ	เร็ว ถูก แรงยึดพอ

ถ้างานของคุณไม่อยู่ในตาราง ให้ถามตัวเองสามข้อ แรงจะดึงวัสดุยึดออกตรงๆ หรือเฉือนด้านข้าง วันหนึ่งต้องถอดออกไหม และวัสดุที่ยึดเป็นไม้จริง แผ่นไม้ประกอบ หรือผนังปูน ถ้าคำตอบคือดึงออกตรงๆ ต้องถอด หรือเป็นแผ่นไม้ประกอบ ให้เลือกสกรู ถ้าคำตอบคือเฉือนด้านข้าง ไม่ต้องถอด และเป็นไม้จริง ตะปูก็ทำงานได้ดีและเร็วกว่า ส่วนงานที่ยึดโครงสร้างหลักของบ้าน เช่น คานไม้ ตงพื้น หรือโครงหลังคา ให้ช่างและวิศวกรเป็นคนกำหนดชนิดและระยะของวัสดุยึด