เครื่องมือช่างพื้นฐาน 12 ชิ้นแรก ใช้ทำอะไร เลือกสเปกยังไง

เปิดกล่องเครื่องมือของช่างที่ทำงานซ่อมบ้านมาสิบปี คุณจะเจอของไม่มากอย่างที่คิด ช่างซ่อมบ้านที่ทำงานเป็นประจำมักพกกล่องพลาสติกใบเดียว ข้างในมีเครื่องมือมือเท่าที่จำเป็นกับสว่านหนึ่งตัว ทุกชิ้นสภาพดี ด้ามสะอาด ไม่มีชิ้นไหนวางทิ้งไว้เพราะซื้อมาแล้วไม่ได้ใช้

รายการด้านล่างคือสิบสองชิ้นที่ช่างมักหยิบใช้บ่อยที่สุดในงานซ่อมบ้าน เรียงจากชิ้นที่ใช้บ่อยไปน้อย พร้อมบอกว่าแต่ละชิ้นควรดูสเปกอะไร ถ้าคุณยังไม่แน่ใจว่าบ้านตัวเองต้องมีครบทุกชิ้นหรือไม่ ลองเริ่มจากการไล่ดูงานซ่อมที่เคยเจอใน อุปกรณ์ซ่อมบ้านเอง ก่อน

สิบสองชิ้นในหน้าเดียว

ลำดับ	เครื่องมือ	งานหลัก	สเปกที่ควรมอง	ราคาโดยประมาณ
1	ไขควงชุดหัวแฉกและแบน	ขันสกรูทุกงาน	ปลาย CR-V หรือ S2 อย่างน้อย PH1 PH2 และแบน 5-6 มม.	200-600 บาท
2	ประแจเลื่อน	น็อตประปา น็อตเฟอร์นิเจอร์	ยาว 8 หรือ 10 นิ้ว ปากเลื่อนไม่คลอน	200-500 บาท
3	คีมปากจิ้งจก (คีมรวม)	จับ ดัด ตัดลวด	ยาว 7-8 นิ้ว คมตัดชิดโคน	150-400 บาท
4	คีมคอม้า	จับท่อ ข้อต่อ สายน้ำดี	ปรับปากได้หลายระดับ 10 นิ้ว	200-500 บาท
5	ค้อนหงอน	ตอก ถอนตะปู	หัว 13-16 ออนซ์ ด้ามไฟเบอร์หรือเหล็ก	150-450 บาท
6	ตลับเมตร	วัดทุกงาน	5 เมตร ใบกว้าง 19-25 มม. ล็อกได้	100-300 บาท
7	ระดับน้ำ	แขวนชั้น ภาพ ราว	ยาว 40-60 ซม. มีแม่เหล็กยิ่งดี	150-500 บาท
8	คัตเตอร์	ตัดเทป ซิลิโคน ยิปซัม	ใบ 18 มม. มีล็อกใบ ใบสำรอง	60-200 บาท
9	ประแจหกเหลี่ยมชุด	เฟอร์นิเจอร์ประกอบ ก๊อก มือจับ	ชุด 1.5-10 มม. ปลายหัวบอล	100-350 บาท
10	เลื่อยตัดเหล็ก (โครงเลื่อย)	ตัดท่อ PVC น็อตยาว ราง	โครงปรับได้ ใบ 12 นิ้ว 24 ฟัน	150-400 บาท
11	ไขควงวัดไฟ	เช็กไฟรั่วเบื้องต้น	ระบุช่วงแรงดัน มีหลอดชัด	50-200 บาท
12	แคลมป์ตัว C หรือแคลมป์บีบเร็ว	ยึดชิ้นงานระหว่างกาว เจาะ ตัด	ปากกว้าง 4-6 นิ้ว สองตัว	150-500 บาท

ราคาในตารางเป็นช่วงที่เห็นในร้านวัสดุก่อสร้างทั่วไปในไทย ใช้เป็นกรอบงบเท่านั้น รวมทั้งสิบสองชิ้นในเกรดกลางจะอยู่ราว 2,000-4,500 บาท

กลุ่มขันและหมุน

ไขควง

ไขควงเป็นเครื่องมือที่เสียบ่อยที่สุดเพราะคนใช้ผิดบ่อยที่สุด คู่มือเครื่องมือมือของ OSHA ยกตัวอย่างไว้ตรงๆ ว่าการใช้สกัดแทนไขควงทำให้ปลายเครื่องมือหักกระเด็นได้ กลับกันก็เหมือนกัน ไขควงที่เอาไปงัดฝาถังสีหรือสกัดปูน ปลายจะบิด แล้วครั้งต่อไปที่ขันสกรู หัวสกรูก็จะรูดตาม

สิ่งที่ควรดูมีสามข้อ ปลายต้องพอดีกับร่องสกรู หัวแฉกเบอร์ PH2 ใช้กับสกรูส่วนใหญ่ในบ้าน PH1 ใช้กับสกรูเล็กในเครื่องใช้ไฟฟ้า วัสดุปลายควรระบุ CR-V (โครมวานาเดียม) หรือ S2 และด้ามจับต้องเต็มมือ ไขควงด้ามเล็กบิดแรงได้น้อย ทำให้ต้องกดแรงจนหัวสกรูพัง ไขควงสั้นหนึ่งตัวสำหรับซอกใต้อ่างล้างหน้าช่วยได้มาก

ไขควงหัวสลับแบบด้ามเดียวหลายหัวก็ใช้ได้ดี ข้อดีคือประหยัดที่ ข้อเสียคือก้านมักยาวไม่พอเข้ารูลึก และแม่เหล็กที่ปลายด้ามอ่อนลงตามเวลา

ประแจเลื่อนและประแจหกเหลี่ยม

ประแจเลื่อนทำงานแทนประแจปากตายได้แทบทุกขนาดในบ้าน แต่มันมีด้านที่ต้องรับแรง เวลาขันให้หมุนไปทางที่ดันเข้าหาปากตาย ไม่ใช่ปากเลื่อน และปรับปากให้แน่นจนไม่มีช่องว่างกับน็อต OSHA ระบุว่าประแจที่ปากถ่างแล้วจะลื่นหลุด ข้อนี้คือสาเหตุที่น็อตทองเหลืองของก๊อกน้ำเหลี่ยมมนเร็ว พอลื่นครั้งเดียวมุมน็อตก็กินเข้าไปแล้ว

วิธีเช็กก่อนซื้อคือหมุนเกลียวปรับปากไปจนสุดทั้งสองทาง ต้องลื่นแต่ไม่คลอน แล้วบีบปากเข้าหากันดูว่ามีระยะโยกไหม ประแจที่ปากโยกได้ในร้านจะโยกมากขึ้นเมื่อใช้งาน

ประแจหกเหลี่ยมหรือประแจแอลคีย์ ใช้กับเฟอร์นิเจอร์ประกอบเอง สกรูยึดมือจับก๊อก และบานพับถ้วยของตู้บางรุ่น ปลายหัวบอลช่วยให้ขันเฉียงได้ แต่รับแรงได้น้อยกว่าปลายตรง ตอนคลายสกรูที่แน่นมากให้ใช้ปลายตรง

กลุ่มจับ ตัด และตอก

คีมปากจิ้งจกและคีมคอม้า

คีมปากจิ้งจกหรือคีมรวมใช้จับ ดัด และตัดลวด แต่ไม่ใช่เครื่องมือขันน็อต ปากคีมกัดเหลี่ยมน็อตจนเสียรูป ถ้าเห็นใครใช้คีมขันน็อตก๊อกอยู่ แปลว่าเขาไม่มีประแจเลื่อน คีมที่ดีจะมีคมตัดชิดโคนปาก และตัดลวดเหล็กขนาดเล็กได้โดยไม่ต้องบิด

คีมคอม้าเป็นคีมสำหรับงานท่อโดยเฉพาะ ปากปรับได้หลายระดับเพื่อจับข้อต่อขนาดใหญ่ ใช้กับข้อต่อท่อน้ำทิ้งใต้อ่าง น็อตยึดสะดือ และวาล์วที่ประแจเลื่อนเข้าไม่ถึง ถ้าจะจับชิ้นงานชุบโครเมียมให้พันผ้าไว้ก่อน ไม่อย่างนั้นปากคีมจะทิ้งรอยฟันไว้ งานถอดก๊อกที่ต้องใช้คีมคู่นี้อธิบายไว้ใน ก๊อกน้ำรั่ว

ค้อนหงอน

ค้อนหัวหนัก 13-16 ออนซ์ใช้ได้กับงานในบ้านแทบทุกอย่าง หนักกว่านั้นจะเมื่อยมือและตอกพลาดง่าย ด้ามไฟเบอร์กลาสหรือเหล็กหุ้มยางทนความชื้นกว่าด้ามไม้ ถ้าเลือกด้ามไม้ต้องตรวจทุกครั้ง OSHA เตือนว่าด้ามไม้ที่หลวม แตก หรือมีเสี้ยน ทำให้หัวค้อนหลุดออกจากด้ามกระเด็นไปโดนคนข้างๆ ได้

อย่าใช้ค้อนหงอนตอกเหล็กแข็ง เช่น หัวสกัดหรือหัวค้อนอีกอัน ผิวที่แข็งพอกันชนกันจะบิ่นเป็นเศษเหล็กเล็กๆ กระเด็นเข้าตา ถ้าต้องเคาะกระเบื้องหรือดันชิ้นไม้เข้าที่ ค้อนยางเป็นเครื่องมือที่ถูกกว่า งานเคาะกระเบื้องหลวมอยู่ใน กระเบื้องหลวมซ่อมเอง

คัตเตอร์และเลื่อยตัดเหล็ก

คัตเตอร์ใบ 18 มม. ที่มีล็อกแบบหมุนจะไม่ถอยกลับระหว่างกรีด ใบทื่อคืออันตรายกว่าใบคม เพราะต้องออกแรงกดมาก แล้วมือก็ไถลตามไป หลักเดียวกันนี้ OSHA ใช้กับเครื่องมือตัดทุกประเภท คือเครื่องมือทื่ออันตรายกว่าเครื่องมือคม หักใบทิ้งทันทีที่เริ่มต้องออกแรง และกรีดออกจากตัวเสมอ

เลื่อยตัดเหล็กแบบโครงเลื่อยใช้ได้กว้างกว่าชื่อของมัน ตัดท่อ PVC ตัดน็อตยาวเกิน ตัดรางม่าน ฟันละเอียด 24 ฟันต่อนิ้วใช้ตัดเหล็กบางและพลาสติกได้ดี ใส่ใบให้ฟันชี้ไปข้างหน้าและขึงให้ตึง ใบที่หย่อนจะบิดแล้วหัก

กลุ่มวัดและจับยึด

ตลับเมตรและระดับน้ำ

ตลับเมตรยาว 5 เมตรพอสำหรับงานในบ้าน ใบกว้าง 25 มม. ยื่นออกไปในอากาศได้ไกลกว่าใบแคบโดยไม่พับ เวลาวัดคนเดียวจะสะดวกมาก ขอเกี่ยวที่ปลายใบขยับได้นิดหน่อยโดยตั้งใจ เพื่อชดเชยความหนาของตัวขอเวลาวัดดันกับวัดเกี่ยว อย่าบีบให้แน่น

ระดับน้ำยาว 40-60 ซม. วางบนชั้นและราวผ้าม่านได้พอดี วิธีเช็กว่าระดับน้ำแม่นหรือไม่ทำได้ในร้าน วางบนพื้นผิวเรียบ อ่านฟอง แล้วกลับหัวท้ายวางที่เดิม ถ้าฟองไม่อยู่ตำแหน่งเดียวกัน ระดับน้ำตัวนั้นเพี้ยน

แคลมป์

แคลมป์เป็นชิ้นที่คนซื้อเครื่องมือครั้งแรกมักข้าม แต่เป็นชิ้นที่ทำให้งานปลอดภัยขึ้นมากที่สุด OSHA แนะนำให้ยึดชิ้นงานด้วยแคลมป์หรือปากกาจับ เพื่อให้มือทั้งสองข้างว่างควบคุมเครื่องมือ งานเจาะไม้ ตัดราง หรือรอกาวแห้ง ถ้าใช้มือจับชิ้นงานแทน ดอกสว่านที่ติดจะหมุนชิ้นงานกระแทกมือทันที สองตัวขนาด 4-6 นิ้วพอสำหรับบ้านทั่วไป

ไขควงวัดไฟ ใช้ได้แค่ไหน

ไขควงวัดไฟมีไว้เป็นตัวชี้คร่าวๆ เช่น ดูว่าโครงตู้เย็นหรือเครื่องซักผ้ามีไฟรั่วหรือไม่ ผลที่ได้ขึ้นกับรองเท้า พื้น และวิธีจับ หลอดที่ไม่ติดจึงไม่ได้แปลว่าไม่มีไฟ ไม่ควรใช้ไขควงวัดไฟยืนยันว่าวงจรตัดแล้วก่อนจับสาย ช่างไฟฟ้าควรใช้มัลติมิเตอร์หรือเครื่องวัดแรงดันที่เชื่อถือได้ ร่วมกับการปิดเบรกเกอร์และล็อกตู้

ตรวจสภาพก่อนใช้ ใช้เวลาไม่ถึงนาที

คู่มือของ OSHA สรุปว่าอันตรายจากเครื่องมือมือส่วนใหญ่มาจากการใช้ผิดงานและการดูแลที่ไม่ดี ไม่ได้มาจากตัวเครื่องมือ ใช้รายการนี้ตรวจกล่องเครื่องมือในบ้านก่อนเริ่มงานทุกครั้ง

เครื่องมือ	ดูอะไร	ถ้าเจอ
ค้อน	ด้ามแตก หลวม หัวโยก	หยุดใช้ เปลี่ยนด้ามหรือเปลี่ยนค้อน
ประแจเลื่อน	ปากถ่าง เกลียวปรับคลอน	เลิกใช้กับน็อตทองเหลือง
ไขควง	ปลายบิด บิ่น ด้ามร้าว	เจียปลายแบนใหม่ หรือเปลี่ยน
สกัด เหล็กส่ง	หัวบานเป็นดอกเห็ด	เจียหัวให้เรียบก่อนใช้
คัตเตอร์	ใบทื่อ ล็อกไม่อยู่	หักใบ เปลี่ยนตัว
คีม	ปากสึก ข้อต่อฝืด	หยอดน้ำมัน หรือเปลี่ยน

ทาสีหรือพันเทปสีสดที่ด้ามเครื่องมือทุกชิ้นของบ้าน ช่วยให้รู้ว่าอันไหนเป็นของบ้านเวลาช่างมาทำงาน และหาเจอง่ายเวลาวางทิ้งไว้บนหลังคาหรือในฝ้า

บันได ชิ้นที่ไม่อยู่ในรายการแต่ต้องมี

งานซ่อมในบ้านครึ่งหนึ่งอยู่สูงกว่าศีรษะ บันไดพับอะลูมิเนียม 4-5 ขั้นจึงเป็นของที่ต้องมีคู่กับเครื่องมือทั้งสิบสองชิ้น การ์ดความปลอดภัยเรื่องบันไดของ OSHA ให้ตรวจบันไดทุกครั้งก่อนใช้ ดูขา ข้อพับ ตัวล็อก ห้ามใช้บันไดที่ชำรุด ห้ามรับน้ำหนักเกินที่ระบุ ซึ่งรวมน้ำหนักตัวกับเครื่องมือและวัสดุที่ถือขึ้นไป หันหน้าเข้าบันไดตลอด ไม่ยืนขั้นบนสุด และรักษาการสัมผัสสามจุด ถ้าต้องถือของขึ้นไปด้วย ใส่กระเป๋าคาดเอวหรือให้คนข้างล่างส่งให้

ซื้อเพิ่มเมื่อไหร่

เมื่อสิบสองชิ้นนี้เริ่มไม่พอ แปลว่างานของคุณเปลี่ยนไปแล้ว ถ้าเริ่มแขวนของบนผนังปูนบ่อย ชิ้นถัดไปคือสว่านไฟฟ้า ซึ่งต้องเลือกประเภทให้ตรงกับผนัง รายละเอียดอยู่ใน สว่านไฟฟ้าเลือกยังไง ถ้าเริ่มงานไม้ ชิ้นถัดไปคือเลื่อยลันดาและกบไส ถ้าเริ่มงานยาแนว คือปืนยิงซิลิโคนกับที่ขูดยาแนว ซื้อตามงานที่มาถึงจริง ไม่ซื้อเผื่อ แล้วกล่องเครื่องมือของคุณจะหน้าตาเหมือนกล่องของช่างที่กล่าวไว้ตอนต้น

สิ่งที่คุ้มซื้อเพิ่มคือไฟฉายคาดหัว เพราะงานใต้อ่าง ในฝ้า และหลังตู้มืดเสมอ และกล่องแบ่งช่องใส่สกรูกับพุกที่เหลือจากงานก่อน ของเล็กๆ สองอย่างนี้ทำให้งานซ่อมสั้นลงกว่าการซื้อเครื่องมือราคาแพงเพิ่มอีกชิ้น