เครื่องล้างผักผลไม้ ใช้ได้ผลไหม เทียบอัลตราโซนิก โอโซน และน้ำไหล

ได้ผลจริง แต่ได้ผลแค่บางเรื่อง เครื่องล้างผักระบบอัลตราโซนิกช่วยลดสารเคมีตกค้างบนผิวผักได้มากกว่าการแช่น้ำเปล่าในงานทดลอง ส่วนเครื่องโอโซนช่วยได้น้อยกว่าและมีเรื่องอากาศในครัวให้ระวัง ที่เครื่องทุกแบบทำไม่ได้คือทำให้ผักปลอดเชื้อร้อยเปอร์เซ็นต์ และทำแทนการถูผักใต้น้ำไหลไม่ได้ เราจะไล่ดูว่าแต่ละระบบทำอะไร ตัวเลขจากงานวิจัยว่าอย่างไร แล้วจบที่ว่าบ้านแบบไหนซื้อแล้วคุ้ม

เครื่องที่ขายกันอยู่มีสามแบบ และทำงานคนละหลัก

ป้ายสินค้ามักเขียนรวมกันหลายคำ ทั้งโอโซน อัลตราโซนิก ไฮดรอกซิล ไอออน ถ้าแกะดูจริงๆ จะเหลือหลักการทำงานแค่สามแบบ

ระบบ	ทำงานอย่างไร	ช่วยเรื่องไหน	จุดอ่อน
อัลตราโซนิก	หัวสั่นความถี่สูงใต้อ่าง ทำให้เกิดฟองอากาศเล็กมากที่แตกตัวบนผิวผัก	ดึงคราบ ฝุ่น และสารที่เกาะผิวออก	ต้องแช่ผักให้จมและไม่แน่นเกิน คลื่นถึงผักที่ซ้อนกันได้ไม่ทั่ว
โอโซน	ปั๊มอากาศผ่านตัวผลิตโอโซน แล้วเป่าเป็นฟองลงในน้ำ	โอโซนในน้ำทำปฏิกิริยากับสารบางชนิดและเชื้อบางส่วน	ปริมาณโอโซนในเครื่องบ้านต่ำและไม่ได้บอกค่า กลิ่นที่ลอยออกมาระคายจมูก
อ่างหมุนหรือหัวพ่นน้ำ	น้ำวนหรือฉีดแรง ใช้แรงกลไกล้วนๆ	ล้างดินและเศษใบได้เร็ว	ไม่ต่างจากการเขย่าผักในน้ำไหลมากนัก

หลายรุ่นรวมสองระบบในเครื่องเดียว เช่น อัลตราโซนิกบวกโอโซน เวลาเทียบรุ่นให้ดูว่าระบบไหนเป็นตัวหลัก โดยเปิดสเปกหาค่าความถี่ (อัลตราโซนิกมักเขียนเป็นกิโลเฮิรตซ์) และกำลังไฟของหัวสั่น ถ้าสเปกพูดแต่คำว่าฆ่าเชื้อโดยไม่มีตัวเลขอะไรเลย ให้ถือว่าเป็นอ่างเป่าฟองธรรมดาไว้ก่อน

ตัวเลขจากงานวิจัย ล้างน้ำเปล่ากับอัลตราโซนิกต่างกันแค่ไหน

งานที่อ้างถึงกันบ่อยเป็นการทดลองของสถาบันอารักขาพืชในโปแลนด์ ตีพิมพ์ในวารสาร Environmental Monitoring and Assessment ทีมวิจัยพ่นสารป้องกันกำจัดศัตรูพืช 16 ชนิดบนสตรอว์เบอร์รี แล้วลองล้างหลายวิธี ที่เวลา 1, 2 และ 5 นาที ผลที่ได้เป็นช่วงกว้างเพราะสารแต่ละตัวหลุดไม่เท่ากัน

วิธีจัดการ	ลดสารตกค้างได้ (ช่วงที่รายงาน)
ล้างด้วยน้ำประปา	ประมาณ 19.8 ถึง 68.1%
ล้างด้วยน้ำโอโซน	ประมาณ 36.1 ถึง 75.1%
อัลตราโซนิก	ลดได้ทุกสาร สูงสุดราว 91.2%
ต้ม	ประมาณ 42.8 ถึง 92.9%

อ่านตารางนี้ให้ถูก มีสามเรื่องที่ต้องรู้

1. นี่คือสตรอว์เบอร์รีในห้องแล็บ ใช้เครื่องมือวิจัย ไม่ได้ใช้เครื่องล้างผักยี่ห้อใดยี่ห้อหนึ่ง เครื่องที่บ้านมีกำลังและความถี่ต่างกันไป
2. สารที่ละลายน้ำได้ดีหลุดง่ายทุกวิธี สารที่ซึมเข้าเนื้อพืช (ประเภทดูดซึม) ล้างผิวแค่ไหนก็เอาออกได้จำกัด
3. น้ำประปาเปล่าก็ลดได้หลายสิบเปอร์เซ็นต์แล้ว เครื่องให้ส่วนเพิ่ม ไม่ได้เปลี่ยนผักสกปรกให้สะอาดจากศูนย์

สรุปจากงานนี้คือ อัลตราโซนิกมีหลักฐานว่าช่วยได้จริงเรื่องสารตกค้างที่ผิว และช่วยมากกว่าโอโซนในการทดลองเดียวกัน แต่ไม่มีตัวเลขไหนบอกว่าผักจะปลอดสารร้อยเปอร์เซ็นต์

โอโซนในเครื่องล้างผัก กับกลิ่นฉุนที่ลอยออกมา

เปิดเครื่องโอโซนแล้วได้กลิ่นคล้ายอากาศหลังฟ้าผ่า นั่นคือโอโซนที่ไม่ได้ละลายในน้ำแล้วลอยขึ้นมาในครัว สำนักงานปกป้องสิ่งแวดล้อมสหรัฐ (EPA) อธิบายไว้ว่า โอโซนที่สูดเข้าไปทำลายปอดได้ และแม้ปริมาณค่อนข้างน้อยก็ทำให้เจ็บหน้าอก ไอ หายใจไม่อิ่ม และระคายคอ คนที่เป็นหอบหืดอาการแย่ลงได้

หน้าเดียวกันของ EPA พูดถึงเครื่องผลิตโอโซนสำหรับฟอกอากาศ ว่าที่ระดับไม่เกินมาตรฐานสุขภาพ โอโซนแทบไม่ได้ช่วยกำจัดสารปนเปื้อนในอากาศ ข้อนี้เป็นเรื่องอากาศ ไม่ใช่น้ำ แต่ให้ภาพเดียวกันว่า โอโซนปริมาณที่ปลอดภัยต่อคนมีแรงทำความสะอาดจำกัด

ผักแบบไหนเครื่องช่วยได้มาก แบบไหนช่วยได้น้อย

คลื่นอัลตราโซนิกทำงานที่ผิวที่น้ำสัมผัสได้ ผักที่ผิวเรียบและแยกเป็นชิ้นจึงได้ผลดีที่สุด ผักที่ซ้อนแน่นหรือผิวขรุขระ น้ำเข้าไม่ถึงชั้นใน

ผักผลไม้	เครื่องช่วยได้แค่ไหน	สิ่งที่ต้องทำเพิ่ม
องุ่น มะเขือเทศราชินี สตรอว์เบอร์รี	ช่วยได้มาก ผิวเรียบ ชิ้นเล็ก กระจายในน้ำได้ทั่ว	เด็ดขั้วองุ่นหลังล้าง ไม่ใช่ก่อนล้าง เพื่อไม่ให้น้ำเข้ารอยแผล
ผักใบแยกใบ เช่น ผักบุ้ง คะน้า กวางตุ้ง	ช่วยได้ดีถ้าแยกใบก่อนลงอ่าง	ตัดโคนแล้วแยกใบ ใส่ไม่เกินครึ่งอ่าง
กะหล่ำปลี ผักกาดขาว ทั้งหัว	ช่วยได้น้อย น้ำไม่เข้าชั้นใน	ลอกใบนอก 2 ถึง 3 ชั้นทิ้ง แล้วแยกใบล้าง
ถั่วฝักยาว พริก กระเจี๊ยบ	ช่วยได้ปานกลาง	ถูผิวด้วยมือใต้น้ำไหลอีกรอบ
แตงกวา แครอท มะนาว	ช่วยได้บ้าง ผิวแข็งรับแรงขัดได้	ใช้แปรงล้างผักขัดใต้น้ำไหล ได้ผลกว่า
ผักชี กะเพรา โหระพา	ช่วยได้ แต่ใบช้ำง่าย	ใช้รอบสั้นที่สุด แล้วผึ่งบนผ้าแห้ง

เรื่องผักผิวแข็ง FDA แนะนำให้ขัดด้วยแปรงสำหรับล้างผักที่สะอาด เพราะแรงขัดเอาคราบในร่องผิวออกได้มากกว่าการแช่เฉยๆ และผลไม้ที่จะปอกเปลือก เช่น แตงโม มะม่วง ก็ต้องล้างก่อนปอก เพราะมีดจะพาเชื้อจากเปลือกเข้าไปในเนื้อ

ไม่มีเครื่อง ล้างด้วยมือให้ได้ผลใกล้เคียงทำอย่างไร

บ้านที่ยังไม่ได้ตัดสินใจซื้อ ลองวิธีนี้ก่อนหนึ่งเดือน ใช้เวลาไม่เกิน 10 นาทีต่อมื้อ

1. ตัดโคน เด็ดใบเหลืองใบช้ำทิ้ง ลอกใบนอกของผักหัว (1 ถึง 2 นาที)
2. แช่ผักในน้ำสะอาดเต็มอ่าง เขย่าเบาๆ ให้ดินตกตะกอน 2 ถึง 3 นาที แล้วยกผักขึ้น อย่าเทน้ำทิ้งพร้อมผัก เพราะดินที่ก้นอ่างจะกลับมาติดใบ
3. เปิดน้ำไหลเบาๆ ล้างทีละกำ ใช้นิ้วถูโคนใบและซอกก้าน (3 ถึง 4 นาที)
4. ผักผิวแข็ง ขัดด้วยแปรงล้างผักใต้น้ำไหล ลูกละ 10 ถึง 15 วินาที
5. สะเด็ดน้ำในตะแกรง แล้วซับด้วยผ้าสะอาดหรือกระดาษ (FDA แนะนำให้ซับแห้ง เพราะช่วยลดเชื้อที่ยังติดผิวอยู่ได้อีกส่วน)

FDA บอกไว้ตรงๆ ว่าไม่แนะนำให้ล้างผักด้วยสบู่ ผงซักฟอก หรือน้ำยาล้างผักเชิงพาณิชย์ และย้ำว่าการล้างลดเชื้อได้ แต่ไม่ได้กำจัดเชื้อทั้งหมด ข้อนี้ใช้กับเครื่องล้างผักด้วยเหมือนกัน

ถ้าทำแบบนี้ครบทุกมื้อแล้วรู้สึกว่าไม่ไหว นั่นคือสัญญาณว่าเครื่องจะช่วยประหยัดแรงได้จริง ถ้าทำได้สบาย เครื่องก็จะเพิ่มแค่ส่วนต่างเรื่องสารตกค้างที่ผิว

ใช้เครื่องให้ได้ผล ทีละขั้น

ความผิดพลาดที่ทำให้เครื่องราคาไม่น้อยได้ผลเท่าอ่างธรรมดา คือใส่ผักแน่นเกินและกดปุ่มรอบเดียวจบ ลำดับที่ได้ผลกว่าคือแบบนี้

1. ล้างดินออกก่อนด้วยมือ 1 นาที เครื่องไม่ได้ออกแบบมาเพื่อแยกโคลนจากรากผัก ดินจะทำให้น้ำขุ่นและคลื่นกระจายไม่ดี
2. ใส่น้ำถึงขีดที่เครื่องกำหนด ผักต้องจมทั้งหมด ผักที่ลอยพ้นน้ำแทบไม่ได้รับผลจากอัลตราโซนิก
3. ใส่ผักไม่เกินครึ่งถึงสองในสามของอ่าง ผักซ้อนกันเป็นตั้งคือผักชั้นล่างได้ผล ชั้นบนไม่ได้
4. ตั้งเวลาตามคู่มือ ส่วนใหญ่อยู่ราว 5 ถึง 15 นาที ผักใบอ่อนใช้รอบสั้น ผลไม้ผิวเรียบใช้รอบยาวได้
5. กลับด้านผักครึ่งทาง ถ้าเครื่องไม่มีตะกร้าหมุน
6. เทน้ำทิ้ง แล้วล้างใต้น้ำไหลอีกรอบสั้นๆ เพื่อเอาสิ่งที่หลุดออกมาแล้วแต่ยังลอยค้างบนใบออก
7. สะเด็ดน้ำ ซับแห้ง แล้วเก็บหรือกินทันที

ผักที่ล้างแล้วถ้ายังไม่กินภายในวันนั้น ซับให้แห้งที่สุดก่อนเข้าตู้เย็น ผักเปียกเน่าเร็วกว่าผักที่ยังไม่ล้างเสียอีก วิธีเก็บผักแต่ละชนิดดูต่อได้ที่ วิธีเก็บผักในตู้เย็นให้สดนาน และผลไม้ที่ เก็บผลไม้ในตู้เย็นแบบไหนอยู่ได้นาน

ดูแลเครื่องไม่ให้กลายเป็นแหล่งเชื้อเสียเอง

อ่างที่ชื้นทั้งวันพร้อมเศษผักติดขอบ คือที่ที่เชื้อโตได้ดีมาก เครื่องที่ไม่ได้ล้างสัปดาห์หนึ่งอาจทำให้ผักสกปรกขึ้นแทนที่จะสะอาดขึ้น

ใช้อะไร	ทำยังไง	ห้ามทำ
ฟองน้ำนุ่มกับน้ำยาล้างจาน	ล้างอ่างทุกครั้งหลังใช้ เช็ดขอบยางและร่องท่อระบาย	ห้ามใช้ฝอยขัดเหล็ก ผิวอ่างเป็นรอย เศษติดง่ายขึ้น
ผ้าแห้ง	เช็ดแล้วเปิดฝาทิ้งไว้ให้แห้งสนิท	ห้ามปิดฝาตอนอ่างยังเปียก
น้ำส้มสายชูกลั่นผสมน้ำ 1 ต่อ 4	แช่อ่าง 15 นาทีสัปดาห์ละครั้ง ถ้าเห็นคราบหินปูนขาว	ห้ามผสมกับน้ำยาฟอกขาวหรือน้ำยาที่มีคลอรีนเด็ดขาด
แปรงขนนุ่ม	ปัดฝุ่นที่ช่องระบายอากาศด้านหลังเดือนละครั้ง	ห้ามราดน้ำที่ฐานเครื่องหรือแช่ทั้งตัว

เครื่องที่มีตัวผลิตโอโซนแยก ให้ดูท่อลมกับหัวเป่าฟองด้วย ถ้ามีคราบเขียวหรือคราบดำในท่อ ล้างตามคู่มือหรือเปลี่ยนหัว อุปกรณ์ส่วนนี้ส่วนใหญ่ถอดได้ ส่วนอ่างล้างจานที่เราใช้ล้างผักด้วยมือ ก็ต้องได้รับการดูแลแบบเดียวกัน ขั้นตอนอยู่ใน ล้างซิงก์ล้างจานให้หมดกลิ่นและคราบ

คิดต้นทุนจริงก่อนซื้อ

ราคาเครื่องต่างกันมากตามระบบและขนาด เทียบหลายร้านเองดีกว่าเชื่อตัวเลขจากที่ใดที่หนึ่ง แต่ค่าใช้จ่ายระหว่างใช้งานคิดเองได้ง่าย

ตัวอย่างการคิดค่าไฟ สมมติป้ายใต้เครื่องเขียน 60 วัตต์ ใช้วันละ 2 รอบ รอบละ 10 นาที

• เวลาใช้ต่อวัน 20 นาที คือ 1/3 ชั่วโมง
• พลังงานต่อวัน 60 × 1/3 = 20 วัตต์ชั่วโมง หรือ 0.02 หน่วย
• ต่อเดือน 30 วัน ราว 0.6 หน่วย
• ค่าพลังงานบ้านอยู่อาศัยของการไฟฟ้านครหลวงอยู่ที่หน่วยละราว 2.35 ถึง 4.36 บาทตามขั้นการใช้ (ยังไม่รวมค่า Ft และ VAT) คิดกลมๆ หน่วยละ 4 บาท ค่าไฟเดือนละไม่ถึง 3 บาท

ค่าไฟจึงไม่ใช่ปัจจัยตัดสิน ที่ควรคิดคือน้ำ เครื่องใช้น้ำเต็มอ่างทุกรอบ ส่วนใหญ่ราว 5 ถึง 10 ลิตร เทียบกับการล้างใต้น้ำไหลแบบเปิดเบาๆ ที่ใช้พอๆ กัน และพื้นที่บนเคาน์เตอร์ เครื่องแบบอ่างมีขนาดเท่าหม้อหุงข้าวใบใหญ่ ถ้าครัวมีที่จำกัด ลองวางแผนพื้นที่กับรายการใน ของใช้ในครัวที่มือใหม่ควรมีก่อน ก่อนตัดสินใจ

บ้านแบบไหนซื้อแล้วคุ้ม บ้านแบบไหนข้ามได้

สถานการณ์ในบ้าน	คำแนะนำ
กินผักสดดิบหรือผลไม้ทั้งเปลือกทุกวัน เช่น สลัด ผักเคียงน้ำพริก องุ่น	ซื้อแล้วใช้คุ้ม เลือกระบบอัลตราโซนิกเป็นหลัก
มีเด็กเล็กหรือผู้สูงอายุที่กินผลไม้ทั้งเปลือก	คุ้ม แต่ยังต้องล้างน้ำไหลปิดท้าย
ผัด ต้ม หรือนึ่งผักเป็นส่วนใหญ่	ข้ามได้ ความร้อนจัดการเชื้อแทน ล้างมือแบบห้าขั้นตอนพอ
ครัวคอนโดเคาน์เตอร์ไม่ถึงหนึ่งเมตร	รุ่นเล็กหรือข้าม เครื่องที่เก็บไว้ใต้ตู้มักไม่ได้ใช้
มีคนเป็นหอบหืดในบ้าน	เลือกรุ่นที่ไม่มีโอโซน หรือปิดโอโซนได้
ซื้อผักจากแหล่งเดียวที่ไว้ใจ และกินปริมาณน้อย	ล้างมือก็พอ ลงทุนกับแปรงล้างผักดีๆ สักอัน

ถ้าตัดสินใจซื้อ ให้ใช้เครื่องเป็นขั้นกลางระหว่างการล้างดินด้วยมือกับการล้างใต้น้ำไหลปิดท้าย ไม่ใช่เครื่องเดียวจบ และถ้ายังลังเล ทำวิธีห้าขั้นตอนด้วยมือให้ครบหนึ่งเดือนก่อน แล้วจะรู้เองว่าเวลาที่เครื่องช่วยประหยัดได้มีค่ากับบ้านเราแค่ไหน