เครื่องกรองน้ำ UF กับ RO ต่างกันอย่างไร เลือกแบบไหนให้ตรงกับน้ำที่บ้าน

ป้ายหน้าร้านเขียนว่า UF อีกป้ายเขียนว่า RO ราคาห่างกันสองสามเท่า เซลส์พูดแค่ว่า "RO สะอาดกว่า" ซึ่งไม่ผิดทั้งหมด แต่ก็ไม่ได้ตอบคำถามจริงว่าบ้านคุณต้องใช้อะไร สองระบบนี้ไม่เหมือนรุ่นถูกกับรุ่นแพงของเทคโนโลยีเดียวกัน มันกรองสิ่งต่างกัน ใช้แรงดันต่างกัน ทิ้งน้ำต่างกัน และใช้แก้ปัญหาน้ำคนละชนิด

ต่างกันที่ขนาดรู และสิ่งที่ถูกกันไว้

UF คือ Ultrafiltration เป็นเยื่อกรองแบบเส้นใยกลวง (hollow fiber) น้ำไหลผ่านรูเล็กๆ ของเส้นใยโดยใช้แรงดันประปาที่มีอยู่ สิ่งที่ใหญ่กว่ารูถูกกันไว้ เช่น ตะกอนละเอียด สาหร่าย โปรโตซัว และแบคทีเรียส่วนใหญ่ ส่วน RO คือ Reverse Osmosis เยื่อกรองแบบแผ่นม้วน (spiral wound) ที่แน่นกว่ามาก ต้องใช้แรงดันสูงกว่าจึงดันน้ำผ่านได้ และกันได้ถึงระดับไอออนของเกลือที่ละลาย

CDC สหรัฐฯ ให้หลักไว้ว่า ถ้าต้องการลดแบคทีเรีย ให้หาตัวกรองที่ขนาดรูสัมบูรณ์ (absolute pore size) ไม่เกิน 0.3 ไมครอน หรือเป็น ultrafiltration, nanofiltration หรือ reverse osmosis ส่วนไวรัสต้องใช้ nanofiltration หรือ reverse osmosis CDC ยังเตือนว่า "ขนาดรูสัมบูรณ์" ไม่ใช่ตัวเลขเดียวกับ "ขนาดรูเฉลี่ย" (mean pore size) ที่ผู้ผลิตบางรายโชว์ เพราะรูเฉลี่ยยังปล่อยอนุภาคที่ใหญ่กว่าผ่านได้บางส่วน

ประเด็น	UF	RO
รูปแบบเยื่อ	เส้นใยกลวง	แผ่นม้วน
แรงดันที่ใช้	แรงดันประปาปกติ	ต้องสูงกว่า มักมีปั๊มเสริม
ใช้ไฟฟ้า	ส่วนใหญ่ไม่ใช้	รุ่นมีปั๊มใช้ไฟ
ตะกอนและขุ่น	กันได้	กันได้ (แต่ควรมีไส้ตะกอนนำหน้า)
ปรสิตและแบคทีเรีย	UF ที่รูสัมบูรณ์ไม่เกิน 0.3 ไมครอน ลดแบคทีเรียได้ตาม CDC	ลดได้
ไวรัส	ไม่พอ ตามที่ CDC ระบุ ต้อง NF หรือ RO	ลดได้
เกลือและโลหะที่ละลาย	ลดไม่ได้	ลดตะกั่ว ทองแดง โครเมียม คลอไรด์ โซเดียมได้ชัด
น้ำทิ้ง	น้อยหรือไม่มีในรุ่นไหลผ่านตรง	อย่างน้อย 5 ส่วนต่อ 1 ส่วนตาม EPA (ฉลาก WaterSense ไม่เกิน 2.3)
แร่ธาตุในน้ำ	คงไว้	ถูกตัดออกด้วย
ค่า TDS	แทบไม่เปลี่ยน	ลดลงมาก

ทำไม TDS ไม่ลดหลังผ่าน UF และนั่นปกติ

คนซื้อ UF แล้วเอาเครื่องวัด TDS มาจุ่ม เห็นเลขเท่าเดิมก็คิดว่าไส้เสีย ความจริงคือ UF กันอนุภาคที่ลอยอยู่ แต่เกลือแร่ที่ละลายแล้วเล็กกว่ารูของ UF มาก ผ่านไปได้หมด เครื่องวัด TDS วัดสารละลายจากความนำไฟฟ้าของน้ำ จึงเห็นเท่าเดิม

ในทางกลับกัน TDS ที่ต่ำมากก็ไม่ได้การันตีว่าน้ำปลอดภัย WHO ระบุว่าไม่มีค่าแนะนำด้านสุขภาพของ TDS และในแง่รส น้ำที่ต่ำกว่า 300 มก./ลิตรถือว่าดีมาก 300 ถึง 600 ดี 600 ถึง 900 พอใช้ 900 ถึง 1,200 ไม่ดี และเกิน 1,200 รับไม่ได้ WHO เตือนด้วยว่าน้ำที่ TDS ต่ำมากรสจืดและมักกัดกร่อนท่อ ถ้าน้ำประปาของคุณวัดได้ราว 100 ถึง 200 มก./ลิตร ก็อยู่ในช่วงที่ดีมากอยู่แล้วตามเกณฑ์รส จึงไม่มีเหตุผลเรื่อง TDS ที่ต้องลดด้วย RO

วิธีใช้เครื่องวัด TDS อย่างมีประโยชน์ คือวัดน้ำเข้าและน้ำออกจาก RO เทียบกัน ถ้าน้ำออกเริ่มสูงขึ้นเรื่อยๆ ทั้งที่น้ำเข้าเท่าเดิม เยื่อเริ่มเสื่อม แต่ไม่ใช้ตัวเลขนี้ตัดสิน UF เพราะ UF ไม่ได้ออกแบบมาลด TDS

ตัดสินใจด้วยแหล่งน้ำ ไม่ใช่ด้วยชื่อเทคโนโลยี

EPA แนะนำให้เริ่มจากการรู้ว่าน้ำมีอะไร ผลตรวจจากห้องแล็บหรือรายงานคุณภาพน้ำของผู้ให้บริการประปา แล้วค่อยเลือกระบบ นี่คือแนวทางจากปัญหาไปหาเครื่อง

น้ำที่บ้านเป็นแบบไหน	ปัญหาที่เจอ	เหมาะกับ
ประปาในเมือง ใสดี กลิ่นคลอรีนเล็กน้อย	กลิ่น รส ตะกอนจากท่อ	ไส้ตะกอน คาร์บอน (NSF 42) บางบ้านเพิ่ม UF
ประปาที่ท่อภายในเก่า สีเหลืองเป็นช่วง	ตะกอน สนิม บางทีโลหะ	ไส้ตะกอนนำ UF หรือไส้ที่ผ่าน NSF 53 ถ้ากังวลตะกั่ว
น้ำบาดาลหรือบ่อ ใส แต่ไม่แน่ใจเรื่องเชื้อ	แบคทีเรีย ตะกอน	ต้องตรวจน้ำก่อน UF ที่มีใบรับรองลดแบคทีเรีย หรือต้มน้ำเสริม
น้ำบาดาลกร่อย เค็ม มี TDS สูง	เกลือและโลหะละลาย	RO (UF ลดสิ่งนี้ไม่ได้)
พบไนเตรตหรือสารหนูจากผลตรวจ	สารละลายเฉพาะ	RO ที่ใบรับรองระบุสารนั้น
น้ำฝนเก็บใช้	เชื้อโรคและฝุ่นจากหลังคา	ไม่ควรดื่มตรง ต้องตรวจและฆ่าเชื้อ

CDC ย้ำว่าน้ำที่ไม่ปลอดภัยทางจุลชีววิทยา ไม่ควรเชื่อเครื่องกรองใต้ซิงค์อย่างเดียว ให้ใช้แหล่งน้ำที่ปลอดภัยหรือฆ่าเชื้อตามคำแนะนำของหน่วยงานสาธารณสุข ดูสรุปการเลือกตามปัญหาน้ำเพิ่มเติมได้ในเครื่องกรองน้ำยี่ห้อไหนดี

น้ำทิ้งและค่าน้ำ ความต่างที่เห็นในใบแจ้งหนี้

RO มีท่อน้ำทิ้งเพราะเยื่อทำงานแบบกรองข้ามขวาง น้ำส่วนที่ไม่ผ่านเยื่อต้องไหลออกพาเกลือที่เข้มข้นไปด้วย EPA ระบุว่าระบบ RO จุดใช้น้ำทั่วไปทิ้งน้ำอย่างน้อย 5 แกลลอนต่อน้ำที่กรองได้ 1 แกลลอน บางรุ่นสูงถึง 10 และรุ่นที่ได้ฉลาก WaterSense ทิ้งไม่เกิน 2.3 แกลลอน

ตัวอย่างบ้านที่ใช้น้ำดื่มและปรุงอาหาร 10 ลิตรต่อวัน (ตัวเลขสมมติเพื่อคำนวณ) ใช้ RO อัตรา 5 ต่อ 1 จะทิ้งน้ำราว 50 ลิตรต่อวัน หรือ 1.5 ลูกบาศก์เมตรต่อเดือน ถ้าค่าน้ำประปาราว 15 ถึง 20 บาทต่อลูกบาศก์เมตร (ประมาณ ดูอัตราจริงที่ใบแจ้งหนี้) ส่วนต่างนี้ราว 20 ถึง 30 บาทต่อเดือน ไม่ใช่เรื่องใหญ่สำหรับประปาเมือง แต่ถ้าใช้น้ำบาดาลที่ต้องปั๊มเองหรืออยู่ในเขตขาดน้ำ ตัวเลขนี้ควรถูกนับเป็นต้นทุนจริง

UF รุ่นไหลผ่านตรงเกือบไม่มีน้ำทิ้ง รุ่นที่มีการล้างย้อน (backwash) ใช้น้ำเป็นครั้งคราว ส่วนใหญ่น้อยกว่า RO มาก ข้อนี้เป็นข้อดีจริงของ UF สำหรับบ้านที่น้ำมีจำกัด

ต้นทุนไส้กรองและช่วงเวลาที่ต้องดูแล

ราคาเครื่องไม่น่ากลัวเท่าไรนัก ตัวเลขที่บานคือไส้กรองและเยื่อที่ต้องเปลี่ยนต่อเนื่อง EPA ระบุว่าระบบกรองที่ไม่ได้บำรุงรักษาอาจทำให้น้ำแย่ลง และให้เปลี่ยนไส้ตามผู้ผลิต

ชิ้นส่วน	UF	RO
ไส้ตะกอน	ราว 3 ถึง 6 เดือน	ราว 3 ถึง 6 เดือน
ไส้คาร์บอน	ราว 6 ถึง 12 เดือน	ราว 6 ถึง 12 เดือน
เยื่อกรองหลัก	มักหลายเดือนถึงราวหนึ่งปีหรือมากกว่า ตามรุ่น	ตามเกณฑ์ WaterSense ต้องใช้ได้อย่างน้อย 1 ปี
ชิ้นส่วนไฟฟ้า	ไม่มีในส่วนใหญ่	ปั๊ม หม้อแปลง วาล์ว
ค่าไส้ต่อปี	ต่ำกว่าโดยทั่วไป	สูงกว่าเพราะมีเยื่อและชิ้นส่วนเพิ่ม

ช่วงเวลาข้างต้นเป็นค่าที่ผู้ผลิตหลายรายระบุ ใช้เป็นภาพรวม ดูรอบจริงที่คู่มือรุ่นของคุณ และเปรียบเทียบเป็นต้นทุนห้าปีรวมเครื่อง ไส้ ค่าช่าง และค่าน้ำทิ้ง วิธีดูแลรายขั้นอยู่ที่ไส้กรองน้ำควรเปลี่ยนเมื่อไหร่

ถามใบรับรองก่อนถามราคา

ทั้ง UF และ RO ไม่ได้ดีโดยอัตโนมัติ สิ่งที่ยืนยันได้คือใบรับรองจากหน่วยทดสอบอิสระ EPA ระบุมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ NSF/ANSI 42 สำหรับรสและกลิ่น 53 สำหรับสารปนเปื้อนที่มีผลต่อสุขภาพ 58 สำหรับระบบ RO และ 55 สำหรับ UV CDC เสริมว่าถ้าต้องการลดปรสิตกลุ่ม cyst ให้ดู NSF 53 หรือ 58 ที่ระบุการลด cyst หรือรูสัมบูรณ์ไม่เกิน 1 ไมครอน

คำถามที่ควรถามร้านก่อนจ่ายเงิน

• รุ่นนี้ผ่านมาตรฐานอะไร และมีแผ่นข้อมูล (performance data sheet) ที่บอกว่าลดสารไหนเท่าไรไหม
• ขนาดรูที่ให้มาเป็นรูสัมบูรณ์หรือรูเฉลี่ย
• ต้องการแรงดันน้ำเข้าเท่าไร และต้องมีปั๊มหรือไม่
• รุ่น RO ทิ้งน้ำต่อน้ำดีกี่ส่วน
• ราคาไส้และเยื่อต่อรอบ และมีช่างเปลี่ยนในพื้นที่ไหม

ถ้าร้านตอบว่า "กรองได้ทุกอย่าง" โดยไม่ระบุสารหรือใบรับรอง ให้ถือว่ายังไม่มีคำตอบ

ใช้ UF ร่วมกับ RO ได้ไหม

บางรุ่นเรียงระบบเป็น ตะกอน คาร์บอน UF แล้ว RO หรือ UF หลังเยื่อ จุดประสงค์ของ UF นำหน้าคือกันอนุภาคและตะกอนละเอียดให้เยื่อ RO ตันช้าลง ส่วน UF ตามหลังมักเพิ่มความมั่นใจเรื่องเชื้อ แต่มีต้นทุนไส้เพิ่มและกินพื้นที่ตู้ ถ้าน้ำต้นทางไม่มีปัญหาสารละลาย ชุดแบบสองเทคโนโลยีเป็นการจ่ายเกินจำเป็น ส่วนเรื่องการทำงานของเยื่อและขั้นตอนในเครื่อง RO ดูรายละเอียดในRO คืออะไร

เวลาเลือกระบบผสม ให้เช็กสามข้อ ข้อแรก ขั้นหนึ่งมีใบรับรองเฉพาะหรือไม่ ข้อสอง ช่องว่างใต้ซิงค์พอวางไส้ทุกอัน ข้อสาม ไส้ทุกชิ้นมีขายในประเทศและมีช่างเปลี่ยน เครื่องที่หาไส้ไม่ได้ในปีที่สามคือเครื่องที่กลายเป็นของประดับ

สรุปเลือกตามสถานการณ์

สถานการณ์ของคุณ	ทำ	ไม่ต้องทำ
ประปาดี ใส มีกลิ่นคลอรีนบ้าง	ไส้ตะกอน คาร์บอน อาจเพิ่ม UF	ไม่ต้องซื้อ RO
ไม่แน่ใจคุณภาพน้ำ	ส่งตรวจน้ำก่อนซื้อ	อย่าซื้อตามรีวิว
ผลตรวจพบสารละลายเป็นปัญหา (ไนเตรต เค็ม โลหะ)	RO ที่ใบรับรองระบุสารนั้น	อย่าใช้ UF แก้ปัญหานี้
กังวลเชื้อในน้ำใส	UF ที่รูสัมบูรณ์ไม่เกิน 0.3 ไมครอน หรือ RO	อย่าดูแค่ค่า TDS
ต้องการลดไวรัส	NF หรือ RO ตาม CDC	อย่าเชื่อ UF ทุกยี่ห้อ
บ้านขาดน้ำหรือเสียค่าน้ำแพง	UF หรือ RO ฉลาก WaterSense	อย่าเลือก RO ทิ้งน้ำ 10 ต่อ 1
เช่าห้อง ย้ายบ่อย	เหยือกกรองหรือเครื่องกรองติดก๊อก	ไม่ต้องติดตั้งถาวร
ทุกกรณี	เปลี่ยนไส้ตรงเวลา	อย่าปล่อยไส้เกินกำหนด

คำตอบสั้นสำหรับเรื่องนี้คือ UF ใช้กับน้ำที่ปัญหาคือตะกอนและเชื้อ RO ใช้กับน้ำที่ปัญหาคือสารละลาย ส่วนจะเป็นอย่างไหนต้องให้ผลตรวจน้ำตอบ ไม่ใช่ใบปลิว