เครื่องกรองน้ำยี่ห้อไหนดี เริ่มจากปัญหาน้ำที่บ้าน แล้วค่อยเทียบรุ่น

ก่อนดูยี่ห้อ ให้รู้ก่อนว่าน้ำที่บ้านมีปัญหาอะไร เครื่องกรองแต่ละแบบแก้ปัญหาคนละอย่าง ซื้อผิดแบบต่อให้ยี่ห้อดังก็ไม่ช่วย ถ้าปัญหาคือตะกอนกับกลิ่นคลอรีนจากท่อ ไส้กรองคาร์บอนแบบใต้ซิงค์ราคาไม่กี่พันบาทก็พอ ถ้าปัญหาคือน้ำบาดาลกร่อยหรือมีสารละลายสูง ต้องใช้ระบบที่ต่างออกไปอย่างสิ้นเชิง และราคาเครื่องไม่ได้บอกว่าเหมาะกับน้ำของคุณ

ตรวจน้ำก่อนซื้อ เพราะบางบ้านไม่ต้องมีเครื่องกรอง

ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคของสหรัฐฯ (CDC) แนะนำให้ตรวจน้ำก่อนซื้อ เพราะถ้าน้ำสะอาดอยู่แล้ว เครื่องกรองอาจไม่จำเป็น และบางเครื่องยังกรองคลอรีนกับฟลูออไรด์ออกด้วย ซึ่งเป็นข้อเสียถ้าน้ำปลอดภัยอยู่ก่อน

ในไทย กรมอนามัยมีเกณฑ์คุณภาพน้ำประปาดื่มได้ พ.ศ. 2563 ให้การประปาใช้เทียบ ตัวเกณฑ์ใช้กับน้ำที่ผลิตและส่งผ่านระบบสาธารณะ ไม่ได้ตรวจน้ำที่ออกก๊อกบ้านคุณ ท่อเก่าในบ้าน ถังเก็บน้ำบนหลังคาที่ไม่เคยล้าง และปั๊มน้ำที่ตะกอนสะสมเป็นจุดที่ทำให้น้ำเสียได้ระหว่างทาง

ที่มาของน้ำ	ปัญหาที่พบบ่อย	ควรตรวจก่อนซื้ออะไร
ประปาในเมือง ผ่านถังใต้ดินหรือบนหลังคา	ตะกอน สนิม กลิ่นคลอรีน กลิ่นอับจากถัง	ดูสีและตะกอนที่ก้นขวด ล้างถังเก็บน้ำก่อน
ประปาหมู่บ้านหรือประปาท้องถิ่น	คุณภาพไม่คงที่ ตะกอนหรือกลิ่นเปลี่ยนตามฤดู	ส่งตรวจคุณภาพน้ำที่ห้องปฏิบัติการ
น้ำบาดาลหรือบ่อตื้น	เหล็ก แมงกานีส ความกระด้าง กลิ่นไข่เน่า บางพื้นที่มีสารหนูหรือไนเตรต	ส่งตรวจโลหะหนัก ไนเตรต และเชื้อโคลิฟอร์ม
น้ำฝนเก็บใช้	ตะกอน สิ่งสกปรกจากหลังคา	กรองหยาบ ต้มหรือฆ่าเชื้อก่อนดื่ม

ศูนย์อนามัยและห้องปฏิบัติการของมหาวิทยาลัยหลายแห่งรับตรวจน้ำ ผลที่ได้บอกค่าชัดเจน เช่น ความขุ่น ความเป็นกรดด่าง โลหะหนัก และจุลินทรีย์ แทนการเดาจากกลิ่นหรือสี ซึ่งหลายสารที่เป็นอันตรายไม่มีกลิ่นและไม่มีรส ตามที่แนวทางของ EPA ระบุ

จับคู่ปัญหากับเทคโนโลยีให้ตรงก่อน

EPA สหรัฐฯ สรุปว่าไม่มีระบบเดียวที่ลดสิ่งปนเปื้อนได้ทุกชนิด หลายระบบจึงรวมเทคโนโลยีเข้าด้วยกัน ตารางนี้สรุปแบบที่ใช้ในบ้านได้ตรงตัวที่สุด

ปัญหา	เทคโนโลยีที่ตรง	ลดไม่ได้
ตะกอน ทราย สนิมเป็นผง	ไส้กรองตะกอน (sediment) ขนาดไมครอนต่ำลงตามลำดับ	กลิ่น รส สารละลาย
กลิ่นคลอรีน รสแปลก สารอินทรีย์บางชนิด	ไส้กรองคาร์บอนกัมมันต์ (มาตรฐาน NSF/ANSI 42)	ไนเตรต เชื้อโรค แร่ธาตุที่ละลายอยู่
ตะกั่ว ปรสิตบางกลุ่ม	ไส้กรองที่ผ่านมาตรฐาน NSF/ANSI 53	ต้องดูใบรับรองของรุ่นว่าลดอะไรบ้าง
แบคทีเรีย	ไส้กรองเยื่อบางรูพรุนสัมบูรณ์ไม่เกิน 0.3 ไมครอน อัลตราฟิลเตรชัน นาโนฟิลเตรชัน หรือ RO	คาร์บอนอย่างเดียวไม่พอ
ไวรัส	นาโนฟิลเตรชัน หรือ RO ตามที่ CDC ระบุ	ไส้กรองหยาบ
สารละลาย เช่น โซเดียม คลอไรด์ ตะกั่ว ทองแดง	RO (มาตรฐาน NSF/ANSI 58)	ไม่ลดทุกสาร ตรวจใบรับรอง
เชื้อจุลินทรีย์ในน้ำที่ใสอยู่แล้ว	หลอดอัลตราไวโอเลต (มาตรฐาน NSF/ANSI 55)	สารเคมีและโลหะ
ความกระด้าง ตะกรัน	เครื่องปรับสภาพน้ำ (water softener)	ไม่ใช่เครื่องกรองน้ำดื่ม

อ่านตารางนี้ให้เห็นสองข้อ ข้อแรก ไส้กรองคาร์บอนอย่างเดียวไม่ได้กำจัดเชื้อโรค ตามที่ CDC ระบุว่าเหยือกกรองและตัวกรองในตู้เย็นส่วนใหญ่ปรับรสและกลิ่น ไม่ได้ออกแบบเพื่อกำจัดเชื้อโรค ข้อสอง RO ลดสารละลายได้มาก แต่ก็ตัดแร่ธาตุที่ดีออกไปด้วย รายละเอียดมีอยู่ในเรื่องเครื่องกรองน้ำระบบ RO คืออะไร และเรื่องเครื่องกรองน้ำ UF กับ RO ต่างกันอย่างไร

ติดตั้งตรงไหน ราคาต่างกันตามจุดติดตั้ง

EPA จัดระบบเป็นสองกลุ่มใหญ่ ระบบกรอง ณ จุดใช้น้ำ (point-of-use) ซึ่งกรองเฉพาะน้ำดื่มและน้ำปรุงอาหาร และระบบกรองทั้งบ้าน (point-of-entry) ซึ่งกรองน้ำทุกก๊อก

แบบ	ติดตั้งอย่างไร	เหมาะกับ	ข้อสังเกต
เหยือกกรอง	เติมน้ำเอง วางในตู้เย็น	คนเดียว ใช้น้ำดื่มน้อย	ปรับรสได้ ไม่เหมาะกรองเชื้อ ต้องเปลี่ยนไส้ตามกำหนด
กรองติดก๊อก	ติดหัวก๊อกเดิม	อพาร์ตเมนต์ที่ห้ามดัดแปลงท่อ	อัตราไหลต่ำ ไส้เล็ก เปลี่ยนบ่อย
เครื่องวางบนเคาน์เตอร์	เติมถังเองหรือต่อท่อ	เช่าห้อง ไม่อยากเจาะ	กินพื้นที่ ต้องล้างถัง
ติดใต้ซิงค์	ต่อท่อน้ำเข้า ก๊อกแยกบนซิงค์	บ้านที่ใช้ดื่มปรุงอาหารทุกวัน	ตู้ใต้ซิงค์ต้องเหลือที่ว่างและมีท่อทิ้ง ถ้าเป็นระบบ RO
กรองทั้งบ้าน	ติดที่ท่อเมนก่อนเข้าบ้าน	น้ำมีตะกอนหนักหรือเหล็ก ใช้ทั้งบ้านได้ประโยชน์	EPA ระบุว่าราคามักหลักหลายพันดอลลาร์ และต้องใช้ช่างติดตั้ง

EPA แนะนำให้กรองเฉพาะน้ำที่ใช้ดื่มและปรุงอาหาร เพราะน้ำที่ใช้ชักโครกและซักผ้าไม่ต้องกรองเพิ่ม การกรองทั้งบ้านจึงคุ้มเฉพาะเมื่อน้ำเข้าบ้านมีปัญหาตลอด เช่น เหล็กสูงจนทำให้เสื้อผ้าเป็นคราบ ถ้าใช้ระบบกรองทั้งบ้านที่ลดคลอรีน CDC เตือนว่าอาจทำให้เชื้อโรคเติบโตในท่อในบ้านมากขึ้น

อ่านใบรับรองแทนอ่านโฆษณา

คำว่า "กรองสะอาด 99.9%" บนกล่องไม่บอกว่ากรองอะไร ที่ปลอดภัยกว่าคือดูว่าเครื่องหรือไส้กรองผ่านการทดสอบตามมาตรฐานใดจากองค์กรอิสระ EPA อธิบายมาตรฐานหลักที่เกี่ยวกับน้ำดื่มไว้ดังนี้

• NSF/ANSI 42 สำหรับลดสิ่งที่กระทบรส กลิ่น เช่น คลอรีน
• NSF/ANSI 53 สำหรับผลต่อสุขภาพ เช่น ตะกั่ว และซีสต์ของปรสิตตามที่ CDC ระบุ
• NSF/ANSI 58 สำหรับระบบ RO
• NSF/ANSI 55 สำหรับหลอดอัลตราไวโอเลต
• NSF/ANSI 401 สำหรับสารปนเปื้อนที่เกิดขึ้นใหม่และสารที่ปนเปื้อนโดยไม่ตั้งใจ
• NSF/ANSI 62 สำหรับเครื่องกลั่นน้ำ

ใบรับรองไม่ได้หมายความว่ารุ่นนั้นลดทุกสาร ให้เปิดแผ่นข้อมูลประสิทธิภาพ (performance data sheet) ของรุ่น ซึ่งระบุว่าลดสารไหนเท่าไร และรับรองโดยหน่วยงานใด EPA แนะนำให้ตรวจที่เว็บไซต์ขององค์กรรับรองด้วย เพราะหลายรุ่นรับรองเฉพาะบางข้อ เช่น ได้ NSF 42 แต่ไม่มี NSF 53 แปลว่าปรับรสได้แต่ไม่ได้ทดสอบเรื่องตะกั่ว

ถ้าร้านตอบว่า "ไส้กรองของเรากรองได้หมด" ให้ถามต่อว่า "หมดคือสารอะไรบ้าง และมีแผ่นข้อมูลของรุ่นนี้ไหม" ร้านที่ตอบไม่ได้บอกอะไรกับคุณเรื่องคุณภาพ

ต้นทุนจริงอยู่ที่ไส้กรอง ไม่ใช่ราคาเครื่อง

EPA ระบุว่าเหยือกกรองและกรองติดก๊อกมักราคาไม่ถึง 100 ดอลลาร์ ส่วนระบบ RO และเครื่องกลั่นอยู่ราวไม่กี่ร้อยดอลลาร์ และต้องเปลี่ยนไส้หรือเยื่อกรองเป็นระยะ ตัวเลขนี้เป็นตัวเลขสหรัฐฯ ในไทยราคาแตกต่าง ให้คำนวณจากใบเสนอราคาจริง

ตัวอย่างการคำนวณสมมติของเครื่องใต้ซิงค์สามขั้นตอน (ตะกอน คาร์บอน คาร์บอนบล็อก) ตัวเลขด้านล่างเป็นการสมมติเพื่อให้เห็นวิธีคิด ราคาจริงขอจากร้านหรือผู้ผลิต

รายการ	จำนวน	ราคาตัวอย่าง	รวมต่อปี
ไส้กรองตะกอน เปลี่ยน 2 ครั้งต่อปี	2	150 บาท	300 บาท
ไส้กรองคาร์บอน เปลี่ยน 2 ครั้งต่อปี	2	400 บาท	800 บาท
ไส้กรองคาร์บอนบล็อก เปลี่ยน 1 ครั้งต่อปี	1	600 บาท	600 บาท
รวมค่าไส้ต่อปี			ประมาณ 1,700 บาท

ถ้าเครื่องราคา 4,000 บาท ใน 5 ปีค่าไส้กรองทั้งหมดราว 8,500 บาท คือมากกว่าราคาเครื่องสองเท่า นี่คือเหตุผลที่ต้องถามราคาไส้กรองก่อนซื้อเครื่อง และถามว่าไส้กรองรุ่นนี้ยังมีขายไหมในอีกห้าปี ถ้าเครื่องใช้ไส้ที่ไม่ใช่มาตรฐานที่หาซื้อที่อื่นได้ คุณต้องพึ่งร้านเดียวตลอด รายละเอียดว่าไส้แต่ละชั้นเปลี่ยนเมื่อไรอยู่ในเรื่องไส้กรองน้ำควรเปลี่ยนเมื่อไหร่

เทียบกับน้ำดื่มขวดหรือถัง สมมติครอบครัวสี่คนดื่มและปรุงอาหารราว 8 ลิตรต่อวัน เท่ากับราว 240 ลิตรต่อเดือน หรือราว 12 ถังขนาด 20 ลิตร ถ้าถังละ 25 ถึง 40 บาท (ประมาณ ขึ้นกับพื้นที่) จะตกเดือนละ 300 ถึง 480 บาท หรือปีละ 3,600 ถึง 5,800 บาท เครื่องกรองใต้ซิงค์ที่ต้นทุนรวมต่อปีต่ำกว่าตัวเลขนี้ก็เริ่มคุ้ม และคุ้มเร็วขึ้นถ้าเลิกแบกถัง

ระบบ RO ทิ้งน้ำ และเลือกเมื่อจำเป็นจริงเท่านั้น

EPA ประเมินว่าระบบ RO ณ จุดใช้น้ำทั่วไปทิ้งน้ำอย่างน้อย 5 แกลลอนต่อน้ำที่กรองได้ 1 แกลลอน และรุ่นที่ไม่มีประสิทธิภาพอาจสูงถึง 10 แกลลอน รุ่นที่ได้ฉลาก WaterSense ทิ้งไม่เกิน 2.3 แกลลอน ซึ่งช่วยประหยัดได้มากกว่า 3,100 แกลลอนต่อปีเมื่อเทียบกับรุ่นทั่วไป และเยื่อ RO ต้องใช้ได้อย่างน้อยหนึ่งปีตามเกณฑ์ WaterSense

แปลเป็นสัดส่วน 5 ต่อ 1 หมายความว่าทุกลิตรที่ดื่มทิ้ง 5 ลิตรลงท่อระบายน้ำ ครอบครัวที่ดื่มปรุงอาหาร 10 ลิตรต่อวันจะทิ้งน้ำ 50 ลิตรต่อวัน หรือราว 1.5 ลูกบาศก์เมตรต่อเดือน ค่าน้ำที่เพิ่มจึงไม่มาก แต่ถ้าบ้านใช้น้ำบาดาลหรือประปาหมู่บ้านที่น้ำจำกัด ตัวเลขนี้สำคัญ ข้อมูลทั้งหมดเป็นตัวเลขที่ EPA รายงานในสหรัฐฯ รุ่นที่ขายในไทยให้ถามผู้ผลิตว่าอัตราน้ำทิ้งต่อน้ำดีเท่าไร

ใช้ RO เมื่อผลตรวจน้ำบอกว่ามีสารละลายที่ไส้คาร์บอนจัดการไม่ได้ เช่น ไนเตรต สารหนู หรือความเค็มของน้ำบาดาล ถ้าไม่มีสารพวกนี้ ระบบที่เบากว่าเหมาะกว่า

สี่ข้อที่ควรถามร้านก่อนจ่ายเงิน

1. ไส้กรองทุกชั้นผ่านใบรับรองมาตรฐานอะไร ขอดูแผ่นข้อมูลของรุ่นนั้น
2. ราคาไส้กรองแต่ละชั้นเท่าไร ใช้ได้กี่ลิตรหรือกี่เดือน อะไรถึงก่อนให้ใช้อันนั้น
3. ถ้าเป็น RO น้ำทิ้งต่อน้ำดีเท่าไร มีถังเก็บน้ำไหม ถังล้างอย่างไร
4. ใครติดตั้งและใครรับประกัน ศูนย์บริการอยู่จังหวัดไหน มีช่างออกไปเปลี่ยนไส้หรือไม่

ข้อสองสำคัญที่สุด ผู้ผลิตบางรายตั้งราคาเครื่องต่ำเพื่อขายไส้กรองแพง คำนวณต้นทุนห้าปีเทียบกันก่อนตัดสินใจ

เลือกเครื่องกรองน้ำตามสถานการณ์ของบ้าน

สถานการณ์	ทางเลือกที่ตรง	ข้อควรทำก่อน
ประปาในเมือง ใช้ดื่มน้อย อยู่คนเดียว	เหยือกกรองคาร์บอนที่มีใบรับรอง NSF 42	เปลี่ยนไส้ตามกำหนด ล้างเหยือก
ครอบครัว ประปาผ่านถังเก็บน้ำ ตะกอนและกลิ่น	เครื่องใต้ซิงค์ตะกอนและคาร์บอน	ล้างถังเก็บน้ำก่อน
บ้านเก่า ท่อภายในเก่า กังวลโลหะ	ระบบที่มีใบรับรอง NSF 53 สำหรับตะกั่ว	ส่งตรวจน้ำที่ก๊อก
น้ำบาดาลกร่อยหรือมีสารละลายสูง	RO ที่ผ่าน NSF 58 ตามผลตรวจ	ตรวจน้ำก่อน ถามอัตราน้ำทิ้ง
ตั้งใจฆ่าเชื้อ น้ำใสแต่กังวลจุลินทรีย์	กรองละเอียดหรือหลอด UV เสริมกรองตะกอน	ดูมาตรฐาน NSF 55
เช่าห้อง ย้ายบ่อย	เหยือกหรือกรองติดก๊อก	ไม่ต้องเจาะท่อ

CDC เตือนว่าผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่องควรปรึกษาแพทย์ก่อนเลือกระบบกรองน้ำ และไม่ควรเปลี่ยนไส้กรองเอง เพราะไส้ที่ใช้แล้วอาจมีเชื้อหรือสารที่กรองไว้ ส่วนคนทั่วไปควรสวมถุงมือตอนเปลี่ยนไส้และล้างมือหลังเสร็จ

ถ้าเลือกไม่ได้จริงๆ ให้เริ่มจากส่งตรวจน้ำหนึ่งครั้ง ค่าตรวจไม่กี่ร้อยบาทไปจนถึงหลักพันบาทแล้วแต่รายการ (ประมาณ) ถูกกว่าซื้อเครื่องผิดชนิดหลายเท่า ผลตรวจจะบอกเองว่าคุณต้องการระบบแบบไหน

น้ำที่กรองแล้วมักถูกใช้ต้มต่อ ถ้าอยากรู้ว่ากาต้มน้ำแบบไหนเหมาะ ดูกาต้มน้ำไฟฟ้า และถ้าตะกรันขึ้นก๊อกบ่อย ดูวิธีขจัดคราบตะกรันก๊อกน้ำ