สัตว์เลี้ยง

ต้นไม้ที่เป็นพิษต่อหมาและแมว มีอะไรบ้าง ลิลลี่ ปรง ยี่โถ พลูด่าง

| อ่าน 10 นาที

ต้นไม้ที่เป็นพิษต่อหมาและแมว มีอะไรบ้าง ลิลลี่ ปรง ยี่โถ พลูด่าง

ประเด็นสำคัญ

  • ลิลลี่แท้ (Lilium) และเดย์ลิลลี่ (Hemerocallis) ทำให้แมวไตวายได้ ตำรา MSD ระบุว่ารักษาทันเวลาผลดี แต่ถ้ารอจนปัสสาวะลดแล้วผลจะแย่ลง
  • ปรงญี่ปุ่น (sago palm) เป็นพิษต่อหมาและแมว ทำให้ตับเสียหาย ยี่โถเป็นพิษต่อหัวใจ ทั้งสองต้องรีบพาไปหาสัตวแพทย์
  • พลูด่าง เดฟฟินบาเกีย ทำให้ปากระคายเคืองรุนแรงแต่ไม่ทำให้ไตเสียหาย ส่วนสไปเดอร์แพลนต์ ASPCA จัดว่าไม่เป็นพิษกับทั้งหมาและแมว
  • ชื่อเรียกต้นไม้ซ้ำกันได้ง่าย ก่อนโทรหาสัตวแพทย์ควรรู้ชื่อวิทยาศาสตร์หรือถ่ายรูปต้นไว้

ต้นไม้ในบ้านที่อันตรายที่สุดกับน้องหมาและน้องแมวมีไม่กี่ชนิด คือลิลลี่แท้ที่ทำให้แมวไตวาย ปรงญี่ปุ่นที่ทำลายตับ และยี่โถที่กระทบหัวใจ ส่วนต้นไม้ยอดนิยมอย่างพลูด่างหรือว่านหางจระเข้เป็นพิษเหมือนกัน แต่อาการส่วนใหญ่อยู่ที่ปากและท้อง ลองเริ่มจากตรวจว่าที่บ้านมีต้นไหนอยู่ในกลุ่มแรกก่อน

ลิลลี่แท้: ต้นเล็กที่ทำให้แมวไตวาย

ตำรา MSD Veterinary Manual ระบุว่ามีเพียงลิลลี่แท้ (Lilium) และเดย์ลิลลี่ (Hemerocallis) ที่ถือว่าเป็นพิษ พืชอื่นที่มีคำว่า "lily" ในชื่อโดยทั่วไปไม่ใช่ ASPCA เองก็ระบุว่าลิลลี่อีสเตอร์ (Easter Lily) เป็นพิษต่อแมว โดยแมวเป็นสัตว์ชนิดเดียวที่ทราบว่าได้รับผลกระทบ ส่วนหมาไม่เป็นพิษ ตัวสารพิษที่แท้จริงยังไม่ทราบ

ลำดับเวลาที่ตำรา MSD เล่าไว้ช่วยให้เห็นว่าทำไมต้องรีบ

  • 1 ถึง 3 ชั่วโมงแรก: น้ำลายไหล เบื่ออาหาร ซึม อาเจียน
  • ภายใน 12 ถึง 30 ชั่วโมง: ปัสสาวะมากผิดปกติ ขาดน้ำ ซึ่งเป็นสัญญาณไตเริ่มเสียหาย
  • ภายใน 3 ถึง 7 วัน: เสียชีวิตได้ถ้าไม่ได้รับการรักษา

ตำรา MSD ระบุว่าถ้าเริ่มรักษาเร็ว การพยากรณ์โรคอยู่ในเกณฑ์ดีมาก แต่ถ้ารอจนปัสสาวะออกน้อยลง ผลจะเปลี่ยนเป็นระวังหรือไม่ดี บ้านที่เลี้ยงแมวจึงไม่ควรมีลิลลี่ในแจกันหรือกระถางเลย ไม่ว่าจะเป็นช่อดอกไม้ที่ได้รับมาหรือกระถางที่ซื้อมาประดับ

แมวดมดอกลิลลี่สีขาวในแจกัน

ปรงญี่ปุ่น (sago palm): ตัวต้นไม้ที่ทำลายตับ

ASPCA จัดปรงญี่ปุ่นหรือ sago palm (Cycas revoluta และสกุล Zamia) เป็นพิษต่อทั้งหมา แมว และม้า สารพิษคือไซคาซิน (cycasin) และอาการที่ระบุได้แก่ อาเจียน อุจจาระดำเป็นยางมะตอย ตัวหรือตาเหลือง กระหายน้ำ เลือดออกในกระเพาะและลำไส้ มีรอยช้ำ เลือดแข็งตัวผิดปกติ และตับเสียหายจนถึงตับวาย

ตำรา MSD ระบุว่าหมาไวต่อพืชชนิดนี้มาก อาการแรกมักมาภายใน 4 ชั่วโมง และตับอาจวายได้ใน 48 ถึง 72 ชั่วโมง ปรงญี่ปุ่นเป็นไม้ประดับที่นิยมจัดสวนหน้าบ้านและกระถางหน้าห้อง ถ้าบ้านมีสนามที่น้องวิ่งเล่น ควรสังเกตว่ามีต้นนี้ในรั้วหรือไม่

ยี่โถ: พืชริมรั้วที่กระทบหัวใจ

ตำรา MSD จัดยี่โถเป็นหนึ่งในพืชที่มีไกลโคไซด์หัวใจ (cardiac glycoside) เป็นพิษมากที่สุด อาจทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะอันตราย อาการเริ่มราว 2 ชั่วโมงหลังกิน และอยู่ได้นาน 4 ถึง 5 วัน หน้าเดียวกันเตือนว่ามีรายงานผู้เสียชีวิตแม้รักษาอย่างเข้มข้นแล้ว ASPCA ระบุอาการว่ามีน้ำลายไหลมาก ปวดท้อง อุจจาระเหลว ซึม และเสียชีวิต

ยี่โถปลูกกันมากตามรั้วและริมถนนในบ้านเรา ถ้าน้องออกไปเดินนอกบ้านหรือเล่นในสวน อย่าปล่อยให้เคี้ยวใบที่ไม่รู้จัก

พลูด่างและเดฟฟินบาเกีย: ปากบวมแต่ไตปกติ

พืชกลุ่มนี้ที่นิยมวางในห้องมีสารแคลเซียมออกซาเลตแบบไม่ละลายน้ำ (insoluble calcium oxalate) ตำรา MSD อธิบายว่าเมื่อเคี้ยว ผลึกรูปเข็มจะแทงเนื้อเยื่อในปาก ทำให้เจ็บทันที น้ำลายไหล ขยี้ปากด้วยอุ้งเท้า และบวม ASPCA ระบุตรงกันสำหรับ

  • พลูด่าง (Devil's Ivy, Golden Pothos, Epipremnum aureum): ปากระคายเคือง ปวดและบวมที่ปาก ลิ้น ริมฝีปาก น้ำลายไหล กลืนลำบาก อาเจียน
  • เดฟฟินบาเกีย (Dieffenbachia, dumbcane): ระคายและแสบปาก ลิ้น ริมฝีปาก น้ำลายไหลมาก อาเจียน กลืนลำบาก

ข่าวดีคือตำรา MSD ระบุว่าออกซาเลตชนิดไม่ละลายน้ำไม่ก่อปัญหาไตวาย และการพยากรณ์โรคโดยทั่วไปดีถึงดีมาก สัตว์จำนวนมากหายได้เองโดยไม่ต้องรักษา ข้อควรระวังเดียวคือ ถ้าคอบวมจนกระทบการหายใจ ซึ่งเป็นเหตุให้ต้องพาไปทันที

ว่านหางจระเข้และลิ้นมังกร: เป็นพิษแต่ระดับท้อง

ว่านหางจระเข้ (Aloe vera) ASPCA จัดว่าเป็นพิษต่อหมา แมว และม้า สารที่เกี่ยวข้องคือซาโปนินและแอนทราควิโนน อาการคืออาเจียน ซึม ท้องเสีย หน้าเว็บระบุด้วยว่าเจลถือว่ากินได้ แต่ตัวใบมีสารที่ทำให้ระคายท้อง

ลิ้นมังกร (snake plant) เป็นพิษต่อหมาและแมวเช่นกัน สารที่เกี่ยวข้องคือซาโปนิน อาการเป็นคลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ไม่ใช่ระดับเดียวกับลิลลี่หรือปรง แต่ก็ไม่ควรปล่อยให้น้องแทะเล่นเพราะไม่มีเหตุผลที่จะเสี่ยง

ต้นไม้ในกระถางบนชั้นใกล้หน้าต่าง

ต้นไม้ที่ ASPCA จัดว่าไม่เป็นพิษ

สไปเดอร์แพลนต์ (Chlorophytum comosum) อยู่ในรายการที่ ASPCA จัดว่าไม่เป็นพิษต่อทั้งหมาและแมว และหน้าเว็บไม่มีอาการทางคลินิกที่ต้องเฝ้าระวัง ถ้าอยากมีต้นไม้ในบ้านที่สบายใจกว่า ลองใช้ฐานข้อมูลของ ASPCA ค้นชื่อต้นที่สนใจ ซึ่งมี 1,024 รายการและกรองตามหมา แมว ม้าได้

ผู้เขียนไม่พบรายการพืชพิษสำหรับสัตว์เลี้ยงจากหน่วยงานไทยที่เปิดอ่านได้ ข้อมูลทั้งหมดในหน้านี้จึงมาจาก ASPCA และตำรา MSD ASPCA ย้ำเรื่องหนึ่งที่เจ้าของมักลืมคือ พืชทุกชนิดอาจทำให้อาเจียนและท้องปั่นป่วนได้ในหมาและแมว และพืชที่จัดว่าไม่เป็นพิษหรือเป็นพิษเล็กน้อยก็ไม่คาดว่าถึงชีวิต แต่น้องที่กินใบไม้แล้วอาเจียนซ้ำควรปรึกษาสัตวแพทย์อยู่ดี

เมื่อเห็นน้องกัดใบไม้ ทำตามลำดับนี้

ตำรา MSD ให้ขั้นแรกไว้ชัดเจนดังนี้

  1. ย้ายน้องออกจากต้นไม้ และเอาชิ้นส่วนพืชออกจากปากถ้าทำได้ ถ้าเป็นกลุ่มออกซาเลตอย่างพลูด่าง การล้างหรือเช็ดปากช่วยได้
  2. ระบุให้ได้ว่าเป็นต้นอะไร ตำรา MSD แนะนำให้ใช้ชื่อวิทยาศาสตร์ เพราะชื่อสามัญซ้ำกันได้ โดยต้นไม้ต่างชนิดอาจมีพิษต่างกันมาก ถ่ายรูปทั้งต้นและป้ายกระถางเก็บไว้
  3. โทรหาสัตวแพทย์หรือศูนย์พิษสัตว์ทันที การทำให้อาเจียนหรือการให้ถ่านกัมมันต์เป็นงานของสัตวแพทย์ และต้องประเมินสภาพประสาทของน้องก่อน
  4. ถ้าเป็นลิลลี่กับแมว หรือปรงญี่ปุ่นกับหมา อย่ารอดูอาการ ตำรา MSD ระบุว่าเวลามีผลโดยเฉพาะสองกรณีนี้

ถ้ายังไม่มีโรงพยาบาลสัตว์ประจำ บทความเลือกโรงพยาบาลสัตว์และปฐมพยาบาลสัตว์เลี้ยงเบื้องต้นช่วยเตรียมตัวก่อนวันที่เกิดเรื่อง ส่วนอาการอาเจียนที่ยังไม่ทราบสาเหตุ ดูได้ในหมาอ้วก ท้องเสียและแมวอาเจียน

ก่อนซื้อต้นไม้เข้าบ้านถามสามข้อนี้

  • ชื่อวิทยาศาสตร์ของต้นนี้คืออะไร และตรงกับรายการของ ASPCA หรือไม่
  • วางไว้ตรงไหนที่น้องกระโดดขึ้นไปหรือเอื้อมไม่ถึง
  • ถ้าน้องเป็นแมว ต้นนี้ไม่อยู่ในกลุ่มลิลลี่แท้ใช่หรือไม่

คำถามที่พบบ่อย

น้องกัดใบไม้ในบ้านแล้วอาเจียนหนึ่งครั้ง ต้องไปหาหมอไหม

ASPCA ระบุว่าพืชทุกชนิดอาจทำให้อาเจียนและระบบทางเดินอาหารปั่นป่วนได้ในหมาและแมว แต่ถ้าเป็นพืชกลุ่มลิลลี่ ปรง หรือยี่โถ ให้ถือว่าเป็นเหตุฉุกเฉินแม้ยังดูปกติ ถ้าไม่รู้ชื่อต้นไม้ ให้ถ่ายรูปทั้งต้นและใบแล้วโทรปรึกษาสัตวแพทย์ก่อน

ต้นไม้ที่เรียกว่าลิลลี่ทุกชนิดอันตรายกับแมวไหม

ตำรา MSD ระบุว่ามีเพียงลิลลี่แท้ในสกุล Lilium และ Hemerocallis ที่ถือว่าเป็นพิษต่อแมว พืชอื่นที่มีคำว่า lily ในชื่อโดยทั่วไปไม่ใช่ แต่เนื่องจากชื่อสามัญสับสนง่าย ถ้ายังไม่แน่ใจว่าเป็นต้นไหน ให้ถือว่าเสี่ยงไว้ก่อนและถามสัตวแพทย์

แหล่งอ้างอิง

  1. Toxic and Non-Toxic Plants | ASPCA Animal Poison Control Center
  2. Houseplants and Ornamentals Toxic to Animals | MSD Veterinary Manual
  3. Sago Palm | ASPCA Animal Poison Control Center
  4. Easter Lily | ASPCA Animal Poison Control Center

อ่านเรื่องอื่นในหมวดสัตว์เลี้ยง

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดสัตว์เลี้ยง