ประเด็นสำคัญ
- ลิลลี่แท้ (Lilium) และเดย์ลิลลี่ (Hemerocallis) ทำให้แมวไตวายได้ ตำรา MSD ระบุว่ารักษาทันเวลาผลดี แต่ถ้ารอจนปัสสาวะลดแล้วผลจะแย่ลง
- ปรงญี่ปุ่น (sago palm) เป็นพิษต่อหมาและแมว ทำให้ตับเสียหาย ยี่โถเป็นพิษต่อหัวใจ ทั้งสองต้องรีบพาไปหาสัตวแพทย์
- พลูด่าง เดฟฟินบาเกีย ทำให้ปากระคายเคืองรุนแรงแต่ไม่ทำให้ไตเสียหาย ส่วนสไปเดอร์แพลนต์ ASPCA จัดว่าไม่เป็นพิษกับทั้งหมาและแมว
- ชื่อเรียกต้นไม้ซ้ำกันได้ง่าย ก่อนโทรหาสัตวแพทย์ควรรู้ชื่อวิทยาศาสตร์หรือถ่ายรูปต้นไว้
ต้นไม้ในบ้านที่อันตรายที่สุดกับน้องหมาและน้องแมวมีไม่กี่ชนิด คือลิลลี่แท้ที่ทำให้แมวไตวาย ปรงญี่ปุ่นที่ทำลายตับ และยี่โถที่กระทบหัวใจ ส่วนต้นไม้ยอดนิยมอย่างพลูด่างหรือว่านหางจระเข้เป็นพิษเหมือนกัน แต่อาการส่วนใหญ่อยู่ที่ปากและท้อง ลองเริ่มจากตรวจว่าที่บ้านมีต้นไหนอยู่ในกลุ่มแรกก่อน
ลิลลี่แท้: ต้นเล็กที่ทำให้แมวไตวาย
ตำรา MSD Veterinary Manual ระบุว่ามีเพียงลิลลี่แท้ (Lilium) และเดย์ลิลลี่ (Hemerocallis) ที่ถือว่าเป็นพิษ พืชอื่นที่มีคำว่า "lily" ในชื่อโดยทั่วไปไม่ใช่ ASPCA เองก็ระบุว่าลิลลี่อีสเตอร์ (Easter Lily) เป็นพิษต่อแมว โดยแมวเป็นสัตว์ชนิดเดียวที่ทราบว่าได้รับผลกระทบ ส่วนหมาไม่เป็นพิษ ตัวสารพิษที่แท้จริงยังไม่ทราบ
ลำดับเวลาที่ตำรา MSD เล่าไว้ช่วยให้เห็นว่าทำไมต้องรีบ
- 1 ถึง 3 ชั่วโมงแรก: น้ำลายไหล เบื่ออาหาร ซึม อาเจียน
- ภายใน 12 ถึง 30 ชั่วโมง: ปัสสาวะมากผิดปกติ ขาดน้ำ ซึ่งเป็นสัญญาณไตเริ่มเสียหาย
- ภายใน 3 ถึง 7 วัน: เสียชีวิตได้ถ้าไม่ได้รับการรักษา
ตำรา MSD ระบุว่าถ้าเริ่มรักษาเร็ว การพยากรณ์โรคอยู่ในเกณฑ์ดีมาก แต่ถ้ารอจนปัสสาวะออกน้อยลง ผลจะเปลี่ยนเป็นระวังหรือไม่ดี บ้านที่เลี้ยงแมวจึงไม่ควรมีลิลลี่ในแจกันหรือกระถางเลย ไม่ว่าจะเป็นช่อดอกไม้ที่ได้รับมาหรือกระถางที่ซื้อมาประดับ

ปรงญี่ปุ่น (sago palm): ตัวต้นไม้ที่ทำลายตับ
ASPCA จัดปรงญี่ปุ่นหรือ sago palm (Cycas revoluta และสกุล Zamia) เป็นพิษต่อทั้งหมา แมว และม้า สารพิษคือไซคาซิน (cycasin) และอาการที่ระบุได้แก่ อาเจียน อุจจาระดำเป็นยางมะตอย ตัวหรือตาเหลือง กระหายน้ำ เลือดออกในกระเพาะและลำไส้ มีรอยช้ำ เลือดแข็งตัวผิดปกติ และตับเสียหายจนถึงตับวาย
ตำรา MSD ระบุว่าหมาไวต่อพืชชนิดนี้มาก อาการแรกมักมาภายใน 4 ชั่วโมง และตับอาจวายได้ใน 48 ถึง 72 ชั่วโมง ปรงญี่ปุ่นเป็นไม้ประดับที่นิยมจัดสวนหน้าบ้านและกระถางหน้าห้อง ถ้าบ้านมีสนามที่น้องวิ่งเล่น ควรสังเกตว่ามีต้นนี้ในรั้วหรือไม่
ยี่โถ: พืชริมรั้วที่กระทบหัวใจ
ตำรา MSD จัดยี่โถเป็นหนึ่งในพืชที่มีไกลโคไซด์หัวใจ (cardiac glycoside) เป็นพิษมากที่สุด อาจทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะอันตราย อาการเริ่มราว 2 ชั่วโมงหลังกิน และอยู่ได้นาน 4 ถึง 5 วัน หน้าเดียวกันเตือนว่ามีรายงานผู้เสียชีวิตแม้รักษาอย่างเข้มข้นแล้ว ASPCA ระบุอาการว่ามีน้ำลายไหลมาก ปวดท้อง อุจจาระเหลว ซึม และเสียชีวิต
ยี่โถปลูกกันมากตามรั้วและริมถนนในบ้านเรา ถ้าน้องออกไปเดินนอกบ้านหรือเล่นในสวน อย่าปล่อยให้เคี้ยวใบที่ไม่รู้จัก
พลูด่างและเดฟฟินบาเกีย: ปากบวมแต่ไตปกติ
พืชกลุ่มนี้ที่นิยมวางในห้องมีสารแคลเซียมออกซาเลตแบบไม่ละลายน้ำ (insoluble calcium oxalate) ตำรา MSD อธิบายว่าเมื่อเคี้ยว ผลึกรูปเข็มจะแทงเนื้อเยื่อในปาก ทำให้เจ็บทันที น้ำลายไหล ขยี้ปากด้วยอุ้งเท้า และบวม ASPCA ระบุตรงกันสำหรับ
- พลูด่าง (Devil's Ivy, Golden Pothos, Epipremnum aureum): ปากระคายเคือง ปวดและบวมที่ปาก ลิ้น ริมฝีปาก น้ำลายไหล กลืนลำบาก อาเจียน
- เดฟฟินบาเกีย (Dieffenbachia, dumbcane): ระคายและแสบปาก ลิ้น ริมฝีปาก น้ำลายไหลมาก อาเจียน กลืนลำบาก
ข่าวดีคือตำรา MSD ระบุว่าออกซาเลตชนิดไม่ละลายน้ำไม่ก่อปัญหาไตวาย และการพยากรณ์โรคโดยทั่วไปดีถึงดีมาก สัตว์จำนวนมากหายได้เองโดยไม่ต้องรักษา ข้อควรระวังเดียวคือ ถ้าคอบวมจนกระทบการหายใจ ซึ่งเป็นเหตุให้ต้องพาไปทันที
ว่านหางจระเข้และลิ้นมังกร: เป็นพิษแต่ระดับท้อง
ว่านหางจระเข้ (Aloe vera) ASPCA จัดว่าเป็นพิษต่อหมา แมว และม้า สารที่เกี่ยวข้องคือซาโปนินและแอนทราควิโนน อาการคืออาเจียน ซึม ท้องเสีย หน้าเว็บระบุด้วยว่าเจลถือว่ากินได้ แต่ตัวใบมีสารที่ทำให้ระคายท้อง
ลิ้นมังกร (snake plant) เป็นพิษต่อหมาและแมวเช่นกัน สารที่เกี่ยวข้องคือซาโปนิน อาการเป็นคลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ไม่ใช่ระดับเดียวกับลิลลี่หรือปรง แต่ก็ไม่ควรปล่อยให้น้องแทะเล่นเพราะไม่มีเหตุผลที่จะเสี่ยง

ต้นไม้ที่ ASPCA จัดว่าไม่เป็นพิษ
สไปเดอร์แพลนต์ (Chlorophytum comosum) อยู่ในรายการที่ ASPCA จัดว่าไม่เป็นพิษต่อทั้งหมาและแมว และหน้าเว็บไม่มีอาการทางคลินิกที่ต้องเฝ้าระวัง ถ้าอยากมีต้นไม้ในบ้านที่สบายใจกว่า ลองใช้ฐานข้อมูลของ ASPCA ค้นชื่อต้นที่สนใจ ซึ่งมี 1,024 รายการและกรองตามหมา แมว ม้าได้
ผู้เขียนไม่พบรายการพืชพิษสำหรับสัตว์เลี้ยงจากหน่วยงานไทยที่เปิดอ่านได้ ข้อมูลทั้งหมดในหน้านี้จึงมาจาก ASPCA และตำรา MSD ASPCA ย้ำเรื่องหนึ่งที่เจ้าของมักลืมคือ พืชทุกชนิดอาจทำให้อาเจียนและท้องปั่นป่วนได้ในหมาและแมว และพืชที่จัดว่าไม่เป็นพิษหรือเป็นพิษเล็กน้อยก็ไม่คาดว่าถึงชีวิต แต่น้องที่กินใบไม้แล้วอาเจียนซ้ำควรปรึกษาสัตวแพทย์อยู่ดี
เมื่อเห็นน้องกัดใบไม้ ทำตามลำดับนี้
ตำรา MSD ให้ขั้นแรกไว้ชัดเจนดังนี้
- ย้ายน้องออกจากต้นไม้ และเอาชิ้นส่วนพืชออกจากปากถ้าทำได้ ถ้าเป็นกลุ่มออกซาเลตอย่างพลูด่าง การล้างหรือเช็ดปากช่วยได้
- ระบุให้ได้ว่าเป็นต้นอะไร ตำรา MSD แนะนำให้ใช้ชื่อวิทยาศาสตร์ เพราะชื่อสามัญซ้ำกันได้ โดยต้นไม้ต่างชนิดอาจมีพิษต่างกันมาก ถ่ายรูปทั้งต้นและป้ายกระถางเก็บไว้
- โทรหาสัตวแพทย์หรือศูนย์พิษสัตว์ทันที การทำให้อาเจียนหรือการให้ถ่านกัมมันต์เป็นงานของสัตวแพทย์ และต้องประเมินสภาพประสาทของน้องก่อน
- ถ้าเป็นลิลลี่กับแมว หรือปรงญี่ปุ่นกับหมา อย่ารอดูอาการ ตำรา MSD ระบุว่าเวลามีผลโดยเฉพาะสองกรณีนี้
ถ้ายังไม่มีโรงพยาบาลสัตว์ประจำ บทความเลือกโรงพยาบาลสัตว์และปฐมพยาบาลสัตว์เลี้ยงเบื้องต้นช่วยเตรียมตัวก่อนวันที่เกิดเรื่อง ส่วนอาการอาเจียนที่ยังไม่ทราบสาเหตุ ดูได้ในหมาอ้วก ท้องเสียและแมวอาเจียน
ก่อนซื้อต้นไม้เข้าบ้านถามสามข้อนี้
- ชื่อวิทยาศาสตร์ของต้นนี้คืออะไร และตรงกับรายการของ ASPCA หรือไม่
- วางไว้ตรงไหนที่น้องกระโดดขึ้นไปหรือเอื้อมไม่ถึง
- ถ้าน้องเป็นแมว ต้นนี้ไม่อยู่ในกลุ่มลิลลี่แท้ใช่หรือไม่
คำถามที่พบบ่อย
น้องกัดใบไม้ในบ้านแล้วอาเจียนหนึ่งครั้ง ต้องไปหาหมอไหม
ASPCA ระบุว่าพืชทุกชนิดอาจทำให้อาเจียนและระบบทางเดินอาหารปั่นป่วนได้ในหมาและแมว แต่ถ้าเป็นพืชกลุ่มลิลลี่ ปรง หรือยี่โถ ให้ถือว่าเป็นเหตุฉุกเฉินแม้ยังดูปกติ ถ้าไม่รู้ชื่อต้นไม้ ให้ถ่ายรูปทั้งต้นและใบแล้วโทรปรึกษาสัตวแพทย์ก่อน
ต้นไม้ที่เรียกว่าลิลลี่ทุกชนิดอันตรายกับแมวไหม
ตำรา MSD ระบุว่ามีเพียงลิลลี่แท้ในสกุล Lilium และ Hemerocallis ที่ถือว่าเป็นพิษต่อแมว พืชอื่นที่มีคำว่า lily ในชื่อโดยทั่วไปไม่ใช่ แต่เนื่องจากชื่อสามัญสับสนง่าย ถ้ายังไม่แน่ใจว่าเป็นต้นไหน ให้ถือว่าเสี่ยงไว้ก่อนและถามสัตวแพทย์
แหล่งอ้างอิง
- Toxic and Non-Toxic Plants | ASPCA Animal Poison Control Center
- Houseplants and Ornamentals Toxic to Animals | MSD Veterinary Manual
- Sago Palm | ASPCA Animal Poison Control Center
- Easter Lily | ASPCA Animal Poison Control Center





