โต๊ะกินข้าวเลือกขนาดตามห้อง ระยะเก้าอี้ ทางเดิน และวัสดุหน้าโต๊ะ

โต๊ะกินข้าวที่พอดีห้อง คิดเป็นสองขั้นตอน ขั้นแรกหาขนาดหน้าโต๊ะจากจำนวนคนที่นั่งประจำ ขั้นที่สองถอยออกมาวัดว่าห้องเหลือที่ให้เข็นเก้าอี้และเดินผ่านหรือไม่ บ้านที่ซื้อโต๊ะ 6 ที่นั่งเพราะดูสวยในร้านมักต้องเข้าไปนั่งแบบตะแคงเพราะเก้าอี้ชนผนัง ขนาดที่ใช้ได้จริงของโต๊ะแต่ละแบบอยู่ในตารางด้านล่าง

ที่นั่งละเท่าไร ความกว้างและความลึกที่หลีกเลี่ยงไม่ได้

คนหนึ่งคนต้องมีหน้าโต๊ะกว้างประมาณ 60-65 ซม. เพื่อวางจานและขยับศอกโดยไม่ชนคนข้างๆ ถ้าลดเหลือ 50 ซม. คุณจะนั่งได้แต่ศอกชนกัน แนวปฏิบัติของ NKBA (National Kitchen & Bath Association) ในส่วนที่นั่งรับประทานอาหาร ระบุพื้นที่เข่าต่อคนอย่างน้อยกว้าง 24 นิ้ว (ประมาณ 61 ซม.) ลึก 18 นิ้ว (ประมาณ 46 ซม.) สำหรับโต๊ะสูง 30 นิ้ว (ประมาณ 76 ซม.) ส่วนเคาน์เตอร์สูง 36 นิ้วใช้ลึก 15 นิ้ว และเคาน์เตอร์สูง 42 นิ้วใช้ลึก 12 นิ้ว

ถ้าบ้านมีผู้สูงอายุหรือผู้ใช้อุปกรณ์ช่วยเดิน NKBA แนะนำช่องใต้โต๊ะสูง 28-34 นิ้ว (ประมาณ 71-86 ซม.) กว้าง 30-36 นิ้ว (ประมาณ 76-91 ซม.) ลึก 17-25 นิ้ว (ประมาณ 43-64 ซม.) ขนาดเข่าต่ำสุดที่แนะนำคือกว้าง 36 นิ้ว สูง 27 นิ้ว ลึก 17 นิ้ว นั่นหมายความว่าโต๊ะที่มีคานเหล็กขวางขอบล่าง หรือขาตรงมุมที่ใหญ่มาก ใช้กับกรณีนี้ไม่ได้

จำนวนที่นั่ง	โต๊ะสี่เหลี่ยม (กว้าง x ลึก)	โต๊ะกลม (เส้นผ่านศูนย์กลาง)	พื้นที่ห้องขั้นต่ำเมื่อรวมเก้าอี้
2	70 x 70 ซม.	70-80 ซม.	ราว 2.3 x 2.3 ม.
4	120-140 x 80 ซม.	90-110 ซม.	ราว 2.4 x 2.8 ม.
6	160-180 x 90 ซม.	120-135 ซม.	ราว 2.5 x 3.4 ม.
8	200-240 x 90-100 ซม.	150 ซม.	ราว 2.6 x 3.8 ม.
10 ขึ้นไป	260-300 x 100 ซม.	ไม่แนะนำ ใช้โต๊ะวงรีหรือสี่เหลี่ยม	ราว 2.7 x 4.5 ม.

ตัวเลขพื้นที่ห้องคิดจากขอบโต๊ะ บวกระยะเข็นเก้าอี้ออกรอบด้าน ข้างละประมาณ 80 ซม. ที่ NKBA ระบุ ตัวเลขนี้เป็นค่าประมาณจากการคำนวณของผมสำหรับห้องที่ไม่มีคนเดินผ่านรอบโต๊ะ ใช้วางแผนเบื้องต้น แล้วค่อยวัดจริงกับของในห้อง

ความลึกหน้าโต๊ะเป็นเรื่องของอาหารที่วางกลางโต๊ะ ครอบครัวไทยกินแบบแบ่งกับข้าวหลายจาน ต้องมีที่วางชามต้มยำ ปลา ผัด ให้เอื้อมถึงทั้งสองฝั่ง ความลึก 80 ซม. เป็นขั้นต่ำสำหรับกินแบบแบ่ง ความลึก 90 ซม. กำลังดี ถ้าลึกเกิน 100 ซม. คนนั่งไกลกับข้าวกลางโต๊ะจนต้องลุกยืนเอื้อม

ระยะรอบโต๊ะ: ตัวเลขที่ทำให้เก้าอี้เข็นออกได้จริง

NKBA แบ่งสถานการณ์ไว้ชัดเจนตามว่าด้านหลังคนที่นั่งมีคนเดินผ่านหรือไม่ ดูจากแนวปฏิบัติข้อ 8 (Traffic Clearance at Seating)

กรณี	ระยะจากขอบโต๊ะถึงผนังหรือสิ่งกีดขวาง
ไม่มีคนเดินผ่านหลังคนนั่ง	32 นิ้ว (ประมาณ 81 ซม.) เป็นค่าที่แนะนำ
ไม่มีคนเดินผ่านหลังคนนั่ง (มาตรฐานเข้าถึงได้)	36 นิ้ว (ประมาณ 91 ซม.)
มีคนเดินแทรกผ่านหลังคนนั่ง	อย่างน้อย 36 นิ้ว (ประมาณ 91 ซม.)
มีคนเดินผ่านปกติ	อย่างน้อย 44 นิ้ว (ประมาณ 112 ซม.)
ผู้ใช้รถเข็นผ่านหลังคนนั่ง	อย่างน้อย 60 นิ้ว (ประมาณ 152 ซม.)
ทางเดินอย่างเดียว (walkway)	อย่างน้อย 36 นิ้ว (ประมาณ 91 ซม.)

เอาตัวเลขนี้ไปใช้กับห้องจริงเป็นขั้นตอนนี้

1. วัดความกว้างและยาวของห้องที่โต๊ะจะตั้ง หักตู้เย็น ตู้โชว์ หรือชั้นวางของที่ยื่นออกมา
2. ลบขนาดหน้าโต๊ะที่ต้องการออกจากกว้างและยาวของห้อง ได้ตัวเลขที่เหลือสองด้าน
3. หารด้วยสอง ได้ระยะรอบโต๊ะ ถ้าได้น้อยกว่า 81 ซม. ตรงด้านที่มีที่นั่ง ต้องเลือกโต๊ะเล็กลงหรือเปลี่ยนรูปทรง
4. ด้านที่เป็นทางเดินหลักให้เผื่อ 112 ซม. เช่นด้านที่ติดประตูครัว

ตัวอย่างห้องกินข้าว 3.0 x 3.6 ม. ตั้งโต๊ะ 160 x 90 ซม. ระยะที่เหลือด้านกว้างคือ (300 - 90) / 2 = 105 ซม. ด้านยาวคือ (360 - 160) / 2 = 100 ซม. ทั้งสองมากกว่า 81 ซม. เข็นเก้าอี้ออกได้สบาย แต่ยังไม่ถึง 112 ซม. จึงเดินผ่านหลังคนนั่งได้แบบตะแคงเท่านั้น ถ้าด้านหนึ่งต้องเป็นทางเดินเข้าครัว ควรย้ายโต๊ะไปชิดผนังฝั่งตรงข้าม

รูปทรงโต๊ะ: สี่เหลี่ยม กลม วงรี ต่างกันที่การนั่งและการเดิน

รูปทรง	เหมาะกับ	ข้อเสียที่ต้องรับ
สี่เหลี่ยมผืนผ้า	ห้องแคบยาว ชิดผนังด้านยาวได้ นั่งได้มากต่อความยาว	มุมโต๊ะชนเข่าและเด็กเล็ก ทางเดินรอบโต๊ะต้องมากกว่า
กลม	ห้องจัตุรัส ครอบครัว 4-6 คน ต้องคุยกันทุกคน	ขยายที่นั่งไม่ได้ ถ้าเกิน 130 ซม. เอื้อมกลางโต๊ะไม่ถึง
วงรี	ห้องที่ต้องมีทางเดินรอบ 6-8 ที่นั่ง	หน้าโต๊ะวงรีกว้างปลายเรียวนั่งได้น้อยกว่าสี่เหลี่ยมความยาวเท่ากัน
สี่เหลี่ยมจัตุรัส	4 คน ห้องแคบ ไม่ชอบมุมยาว	ที่นั่งผูกกับ 4 ด้าน ต่อขยายไม่ได้
ต่อขยายได้	ห้องเล็กที่รับแขกบางครั้ง	กลไกรางเสื่อมได้ ต้องเลือกแบบที่ไม่เหลือรอยต่อผิวหน้า

ห้องคอนโดและทาวน์โฮมที่ส่วนกินข้าวเป็นทางเดินจากห้องนั่งเล่นไปครัว โต๊ะกลมเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยกว่า เพราะรอบโต๊ะไม่มีมุมให้ชนและเดินอ้อมได้จากทุกด้าน ส่วนบ้านที่ครอบครัวนั่งโต๊ะเดียวกันหกคนทุกวัน ผมเลือกสี่เหลี่ยมผืนผ้า 160-180 ซม. มากกว่า เพราะวางจานกลางโต๊ะเป็นแถวได้เป็นระเบียบกว่า

ความสูงโต๊ะกับเก้าอี้ ช่องว่างต้นขา

โต๊ะกินข้าวมาตรฐานสูง 72-76 ซม. NKBA ใช้ 30 นิ้ว (ประมาณ 76 ซม.) เป็นฐานของพื้นที่เข่า เก้าอี้ควรมีความสูงที่นั่ง 43-47 ซม. ทำให้เหลือช่องระหว่างที่นั่งกับใต้ผิวโต๊ะราว 25-30 ซม. ถ้าช่องนี้น้อยกว่า 22 ซม. ต้นขาจะติด ถ้ามากกว่า 32 ซม. ศอกต้องยกสูงเวลาตักข้าว

ปัญหาที่เจอบ่อยคือคานรอบขอบโต๊ะ (apron) หนา 8-10 ซม. ซึ่งกินช่องต้นขา เก้าอี้ที่มีท้าวแขนสูงเข้าใต้โต๊ะไม่ได้ ให้ลองนั่งจริงก่อนซื้อ หรือถามความสูงใต้คานกับความสูงท้าวแขนเก้าอี้ ถ้าท้าวแขนสูงกว่าใต้คาน เก้าอี้จะเข้าไปเก็บใต้โต๊ะไม่ได้ และกินพื้นที่ห้องเพิ่มอีก 40-45 ซม.

วัสดุหน้าโต๊ะที่ต้องรับน้ำพริก น้ำมัน และหม้อร้อน

ครัวไทยเสิร์ฟของร้อน หกน้ำแกง และมีเด็กทำของหล่น วัสดุหน้าโต๊ะแต่ละชนิดรับสิ่งเหล่านี้ได้ต่างกัน

วัสดุ	จุดแข็ง	จุดอ่อนในบ้านไทย
ไม้จริง (สัก ยางพารา ไม้เนื้อแข็ง)	ซ่อมรอยได้ด้วยการขัดใหม่ ผิวอุ่น	ขยับตามความชื้น เปื้อนน้ำมันถ้าไม่เคลือบ
ไม้อัดปิดผิววีเนียร์	ลายไม้สวย ขยับน้อยกว่าไม้จริง	ผิวบาง ขัดซ่อมได้ไม่กี่ครั้ง
ลามิเนตแรงดันสูง (HPL) บนแผ่นไม้	ราคาถูก ทนความร้อนปานกลาง เช็ดง่าย	ขอบเปิดน้ำเข้าได้ ถ้าปิดขอบไม่ดี
กระจกเทมเปอร์	เช็ดง่าย ไม่ซึมคราบ	มีรอยนิ้วมือ เสียงกระทบจานดัง ขอบแตกได้
หินธรรมชาติ หินสังเคราะห์ เซรามิก	ทนความร้อน หรูหรา	หนักมาก หินอ่อนเป็นรอยกรด ต้องเช็กโครงรับน้ำหนัก

หน้าโต๊ะไม้จริงต้องคิดเรื่องการขยับ Wood handbook บทที่ 4 ของ USDA Forest Products Laboratory ระบุว่าไม้หดและพองมากที่สุดตามแนวเส้นวงปี (ทิศ tangential) ประมาณสองเท่าของทิศตัดขวางวงปี และเปลี่ยนน้อยมากตามความยาวเสี้ยน ตารางของคู่มือให้ค่าหดจากไม้สดถึงไม้แห้งสนิทของไม้สักที่ 5.8% ตามแนววงปี (2.5% ตามรัศมี) และไม้ยางพารา 5.1% (2.3% ตามรัศมี)

เอาค่าไปคำนวณแบบประมาณ ใช้วิธีของบทที่ 13 ที่คิดการเปลี่ยนมิติในช่วงความชื้น 6-14% ด้วยสัมประสิทธิ์ ประมาณหาจากค่าหดหารด้วย (30 - 10) จุดอิ่มตัวของเส้นใยสมมติที่ 30% ตัวอย่าง หน้าโต๊ะสักประสานกว้าง 90 ซม. ที่ความชื้นไม้เปลี่ยนจาก 9% (ห้องแอร์) ไปเป็น 13% (ห้องที่ไม่เปิดแอร์ช่วงหน้าฝน) ได้ 900 x (0.058 / 20) x 4 = ประมาณ 10 มม. กรณีไม้ยางพาราใช้ 0.051 ได้ประมาณ 9 มม. ตัวเลขนี้เป็นค่าประมาณที่ผมคำนวณเอง ไม่ใช่ค่าจากข้อกำหนดผลิตภัณฑ์ใด

ผลที่ตามมาในทางปฏิบัติ

• หน้าโต๊ะประสานแผ่นกว้างมาก ๆ ที่ยึดแน่นกับโครงขาเหล็กหรือคาน จะแตกร้าวเพราะขยับไม่ได้ ช่างที่ดีใช้ตัวยึดแบบเลื่อนได้ (figure-8 หรือ Z clip) แทนสกรูตรึง
• ห้องที่เปิดแอร์ตลอดวันและวันหยุดปิดแอร์สลับ ความชื้นสลับเยอะ ควรเลือกแผ่นประสานตามเสี้ยนเรียงสลับกันเพื่อกดการโก่ง
• ทาเคลือบทั้งบนล่างและขอบ ถ้าทาด้านเดียวความชื้นจะเข้าอีกด้านและโก่งเหมือนปีกเรือ ดูชนิดเคลือบใน น้ำยาเคลือบใสทาไม้

ถ้าตั้งใจใช้หินเป็นหน้าโต๊ะ ดูตัวเลือกหินและวัสดุเคาน์เตอร์ใน ประเภทเคาน์เตอร์ครัว ซึ่งใช้เกณฑ์เรื่องคราบและความร้อนคล้ายกัน

พรมใต้โต๊ะ พื้นห้อง และโคมไฟเหนือโต๊ะ

พรมใต้โต๊ะต้องใหญ่กว่าหน้าโต๊ะรอบด้านอย่างน้อย 60-70 ซม. เพื่อให้ขาเก้าอี้ยังอยู่บนพรมเมื่อเข็นออก ถ้าเล็กกว่านั้นขาเก้าอี้จะตกขอบพรมและสะดุด พรมขนยาวเก็บเศษอาหารและเช็ดยาก ควรเลือกพรมขนสั้นหรือผ้าที่ซักได้ ดูตัวเลือกใน การเลือกพรมปูพื้น

พื้นไม้ ลามิเนต และไวนิลถลอกจากขาเก้าอี้ ให้ติดแผ่นรองขาทุกตัวตั้งแต่วันแรก และเปลี่ยนเมื่อเริ่มสึกหรือมีเศษทรายติด เทียบวัสดุพื้นก่อนจัดห้องกินข้าวได้ใน วิธีเลือกพื้นบ้าน

โคมไฟแขวนเหนือโต๊ะควรแขวนให้ส่วนล่างของโคมห่างผิวโต๊ะประมาณ 75-90 ซม. เพื่อไม่บังหน้าคนที่นั่งตรงข้ามและไม่ส่องจ้าเข้าตา การเดินสายไฟหรือย้ายจุดไฟบนฝ้าให้ช่างไฟทำ ไม่ควรลองเองเมื่อไม่ใช่ช่างไฟ

ทดสอบก่อนซื้อ: กระดาษพื้นกับเก้าอี้จริง

ก่อนจ่ายเงินหรือสั่งช่าง ให้ทำสามอย่างที่บ้าน

• ปูกระดาษหนังสือพิมพ์หรือเทปกาวบนพื้นเท่ากับหน้าโต๊ะที่เล็งไว้ แล้ววางเก้าอี้ที่มีอยู่รอบกระดาษ เข็นเก้าอี้ออกและเดินผ่านด้านหลังด้านที่ใช้เป็นทางเดิน
• วัดช่องใต้โต๊ะที่ร้านด้วยตลับเมตรว่าเก้าอี้ที่จะซื้อเข้าใต้โต๊ะได้จริง และท้าวแขนไม่ชนคาน
• ถามร้านว่าหน้าโต๊ะผลิตจากอะไร หนากี่มิลลิเมตร ปิดขอบอย่างไร รับน้ำหนักเท่าไร และมีนโยบายเปลี่ยนเมื่อหน้าโต๊ะโก่งหรือไม่ ถ้าเป็นไม้จริงถามด้วยว่ายึดกับโครงด้วยตัวยึดแบบเลื่อนหรือไม่

ถ้าห้องกินข้าวเป็นส่วนหนึ่งของครัวที่กำลังออกแบบ โต๊ะอาจกลายเป็นเคาน์เตอร์บาร์ใกล้เตา เรื่องผังครัวและระยะทางเดินดูได้ใน ผังครัวพื้นที่เล็ก และ ครัวบิวท์อิน

สำหรับห้องกว้างไม่ถึง 3 เมตร ใช้โต๊ะกลม 90-100 ซม. หรือโต๊ะสี่เหลี่ยม 120 x 80 ซม. ห้องกว้าง 3 เมตรขึ้นไปและมีครอบครัวตั้งแต่ 5 คน เลือกสี่เหลี่ยม 160-180 ซม. ถ้าเป็นไม้จริง ให้เลือกร้านที่ยอมบอกความชื้นของไม้ และตรวจตัวยึดหน้าโต๊ะก่อนจ่ายเงิน