แมวแก่ ดูแลยังไง เมื่อน้องแมวอายุเกิน 10 ปี

แมวแก่ต้องการการดูแลที่เน้นการสังเกตมากกว่าเดิม เพราะแมวเก่งเรื่องซ่อนความเจ็บปวดและอาการป่วย หลักใหญ่มีสามข้อ คือพาไปตรวจสุขภาพถี่ขึ้นพร้อมตรวจเลือดและปัสสาวะ เฝ้าดูสามเรื่องที่พบบ่อยในวัยนี้ คือข้ออักเสบ โรคไต และภาวะสมองเสื่อม และปรับบ้านให้แมวไปถึงอาหาร น้ำ กระบะทราย และที่นอนได้โดยไม่ต้องกระโดด สามข้อนี้ทำให้แมววัยเกิน 10 ปีหลายตัวยังใช้ชีวิตสบายได้อีกนาน

แมวเข้าวัยสูงอายุเมื่อไร

แนวทางช่วงวัยของแมวปี 2021 ที่สมาคมสัตวแพทย์แมวแห่งอเมริกา (AAFP) ทำร่วมกับ AAHA แบ่งแมวเป็นลูกแมว 0 ถึง 1 ปี โตเต็มวัย 1 ถึง 6 ปี วัยกลางคน 7 ถึง 10 ปี และวัยสูงอายุมากกว่า 10 ปี ส่วนระยะท้ายของชีวิตเกิดได้ทุกอายุ

ช่วงวัยกลางคนคือช่วงที่ควรเตรียมตัว แมวยังดูแข็งแรง วิ่งเล่นได้ แต่เป็นเวลาที่ดีที่สุดในการเก็บค่าเลือด ปัสสาวะ น้ำหนัก และความดันไว้เป็นค่าพื้นฐาน เมื่อแมวเข้าวัยสูงอายุ การเปรียบเทียบกับค่าของตัวเองจะเห็นความเปลี่ยนแปลงได้เร็วกว่ามาก

ถ้าอยากรู้ว่าแมวโดยเฉลี่ยอยู่ได้นานแค่ไหนและปัจจัยอะไรเกี่ยวข้อง อ่านเพิ่มได้ที่ อายุขัยของแมว

ข้ออักเสบ: โรคที่แมวซ่อนเก่งที่สุด

หมาที่ปวดข้อมักเดินกะเผลกให้เห็น แต่แมวส่วนใหญ่ไม่ทำแบบนั้น International Cat Care อธิบายว่าแมวที่เป็นข้ออักเสบจะเปลี่ยนวิถีชีวิตให้เลี่ยงการเคลื่อนไหวที่เจ็บ เจ้าของจึงมักคิดว่าแมวแค่แก่และขี้เกียจ

สังเกตอาการ ที่บอกว่าแมวอาจปวดข้อ

• ไม่กระโดดขึ้นโต๊ะ เตียง หรือขอบหน้าต่างที่เคยขึ้น หรือหยุดคิดนานก่อนกระโดด
• ลงจากที่สูงด้วยการไต่ทีละขั้นแทนการกระโดดลง
• เดินแข็ง โดยเฉพาะหลังตื่นนอน
• เลียขนน้อยลง ขนตรงหลังและสะโพกพันกันเป็นก้อน
• เล็บยาวเกินเพราะลับเล็บน้อยลง บางเล็บยาวจนจิกเนื้ออุ้งเท้า
• หงุดหงิดเมื่อถูกลูบหลังหรือสะโพก
• ขับถ่ายข้างกระบะ เพราะก้าวข้ามขอบกระบะสูงแล้วเจ็บ
• นอนมากขึ้น เล่นน้อยลง หลบตัวมากกว่าเดิม

ถ้าเห็นตั้งแต่สองข้อขึ้นไป ให้เล่าให้สัตวแพทย์ฟังพร้อมคลิปวิดีโอแมวตอนเดินและกระโดด แมวมักไม่แสดงอาการให้เห็นในห้องตรวจ คลิปจากบ้านจึงช่วยได้มาก การรักษาความเจ็บปวดเป็นเรื่องที่สัตวแพทย์ต้องประเมินและเลือกยาเอง ห้ามให้ยาแก้ปวดของคน เพราะยาแก้ปวดหลายชนิดของคนเป็นพิษต่อแมวรุนแรง

ปรับบ้านตามแนวทางของ International Cat Care

การปรับบ้านเป็นสิ่งที่เจ้าของทำได้ทันทีและเห็นผลเร็ว International Cat Care แนะนำการปรับที่สรุปเป็นตารางได้ดังนี้

จุดในบ้าน	ปัญหาของแมวแก่	สิ่งที่ปรับ
กระบะทราย	ก้าวข้ามขอบสูงไม่ไหว	ใช้กระบะขอบเตี้ยด้านหนึ่ง หรือตัดขอบให้ต่ำ ใช้ทรายเนื้อนุ่ม
ที่นอน	กระดูกและข้อกดทับพื้นแข็ง	ที่นอนนุ่มหนา วางในมุมอุ่นที่ไม่มีลมแอร์เป่าตรง
ที่สูงที่ชอบ	กระโดดขึ้นไม่ไหว	วางบันไดขั้นเตี้ย กล่อง หรือทางลาดเป็นทางขึ้น
อาหาร น้ำ กระบะ	ขึ้นลงบันไดเจ็บ	วางของจำเป็นทั้งหมดไว้ชั้นที่แมวอยู่
พื้น	ลื่น ทรงตัวยาก	ปูพรมหรือแผ่นกันลื่นในทางเดินหลัก
ประตูออกนอกบ้าน	ลอดช่องแมวลำบาก	เปิดช่องให้กว้างขึ้น หรือให้แมวอยู่ในบ้านมากขึ้น

บ้านไทยหลายหลังเป็นทาวน์เฮาส์หรือบ้านสองชั้นที่แมวนอนชั้นบนแต่กระบะอยู่ชั้นล่าง แมวแก่ที่ปวดข้ออาจเลือกกลั้นหรือขับถ่ายที่อื่นแทนการเดินลงบันได การเพิ่มกระบะอีกใบที่ชั้นบนแก้ปัญหานี้ได้ง่ายที่สุด รูปแบบกระบะและทรายที่เหมาะดูได้ที่ กระบะทรายแมว

โรคไตเรื้อรัง: ตรวจก่อนที่อาการจะชัด

ศูนย์สุขภาพแมว Cornell ระบุว่าโรคไตเรื้อรังพบได้ถึง 40% ในแมวอายุเกิน 10 ปี และ 80% ในแมวอายุเกิน 15 ปี โรคนี้จึงแทบเป็นเรื่องที่เจ้าของแมวแก่ทุกคนต้องเตรียมรับ

ปัญหาคือค่าครีเอตินินในเลือดซึ่งใช้ดูการทำงานของไตมานาน จะสูงผิดปกติก็ต่อเมื่อไตเสียการทำงานไปแล้วราว 75% Cornell ระบุว่าค่า SDMA สูงขึ้นได้เร็วกว่า และความถ่วงจำเพาะของปัสสาวะที่ต่ำลงเป็นสัญญาณต้นๆ การตรวจทั้งเลือดและปัสสาวะในแมวสูงวัยจึงจับโรคได้เร็วกว่าการรอให้แมวกินน้ำมากหรือผอมลงจนเห็นด้วยตา

เมื่อพบโรคไต การดูแลหลักคืออาหารสูตรสำหรับโรคไตและการให้แมวได้รับน้ำมากพอ ทั้งจากอาหารเปียก น้ำพุ และการวางชามน้ำหลายจุด รายละเอียดระยะของโรคและการดูแลที่บ้านอยู่ที่ โรคไตในแมว ส่วนการเลือกอาหารที่เหมาะกับแมวสูงวัยโดยรวม ดูได้ที่ อาหารแมวแก่

ภาวะสมองเสื่อม: ร้องกลางคืน หลงทาง ลืมกระบะ

Cornell อธิบายว่าภาวะการทำงานของสมองถดถอยในแมว มักเริ่มเห็นชัดในแมวอายุ 10 ปีขึ้นไป อาการที่เจ้าของเจอบ่อยคือร้องเสียงดังตอนกลางคืน ดูสับสนในบ้านตัวเอง และใช้กระบะทรายผิดที่

สิ่งสำคัญที่ Cornell เน้นคือ อาการเหล่านี้เกิดได้จากโรคอื่นที่รักษาได้ โดยเฉพาะไทรอยด์เป็นพิษ ความดันโลหิตสูง และโรคไต แมวที่ร้องกลางคืนเพราะความดันสูงหรือไทรอยด์ ถ้าได้รักษาโรคต้นเหตุ อาการมักดีขึ้น สัตวแพทย์จึงต้องตรวจตัดโรคเหล่านี้ออกก่อนจะบอกว่าเป็นภาวะสมองเสื่อม

พฤติกรรมที่เห็น	โรคที่ต้องตัดออกก่อน
ร้องเสียงดังตอนกลางคืน กระสับกระส่าย	ไทรอยด์เป็นพิษ ความดันสูง ความเจ็บปวด
ขับถ่ายนอกกระบะ	ข้ออักเสบ โรคไต เบาหวาน ทางเดินปัสสาวะอักเสบ
ดูสับสน ชนของ	ความดันสูงที่ทำให้ตาเสีย การมองเห็นลดลง
กินเก่งขึ้นแต่ผอมลง	ไทรอยด์เป็นพิษ เบาหวาน
นอนมาก ไม่สนใจคน	ความเจ็บปวด โรคไต โลหิตจาง

เมื่อตัดโรคอื่นแล้ว การดูแลแมวที่มีภาวะนี้เน้นการจัดสิ่งแวดล้อม เช่น กระบะขอบเตี้ยหลายจุด ทางลาด ไฟกลางคืน กิจวัตรเดิมทุกวัน และการตรวจติดตามกับสัตวแพทย์อย่างสม่ำเสมอ

อาหาร น้ำ และน้ำหนัก

แมวสูงวัยบางตัวอ้วนขึ้นเพราะเคลื่อนไหวน้อย บางตัวผอมลงเพราะดมกลิ่นได้น้อยลง ฟันไม่ดี หรือมีโรค การชั่งน้ำหนักทุกเดือนและจดไว้จึงสำคัญกว่าการกะด้วยตา น้ำหนักที่ลดลงทีละน้อยต่อเนื่องเป็นสัญญาณที่สัตวแพทย์อยากรู้เร็วที่สุด

แนวทางที่ใช้ได้กับแมวแก่ส่วนใหญ่

• อุ่นอาหารเปียกเล็กน้อยให้กลิ่นแรงขึ้น ช่วยแมวที่จมูกไม่ไวเท่าเดิม
• แบ่งมื้อเล็กหลายมื้อแทนมื้อใหญ่
• ใช้ชามตื้นกว้าง ไม่ให้หนวดชนขอบ และยกสูงเล็กน้อยให้ไม่ต้องก้มมาก
• วางน้ำหลายจุด บางตัวชอบน้ำพุ บางตัวชอบแก้วน้ำบนโต๊ะ ลองดูว่าแมวของคุณดื่มจากที่ไหนมากที่สุด
• เปลี่ยนอาหารทีละน้อยเสมอ แมวแก่ปฏิเสธอาหารใหม่ง่ายกว่าแมวหนุ่มสาว

ดูแลขน เล็บ และฟัน

แมวแก่ที่ปวดข้อเลียขนได้ไม่ทั่ว โดยเฉพาะหลังและโคนหาง ขนจึงพันกันง่าย หวีขนเบาๆ ทุกวันหรือวันเว้นวันช่วยได้ และเป็นโอกาสลูบหาก้อนใต้ผิวหนัง ส่วนเล็บต้องตรวจทุกสัปดาห์ เล็บที่ยาวโค้งเข้าอุ้งเท้าทำให้เจ็บจนแมวเดินน้อยลงอีก

ฟันก็เป็นแหล่งความเจ็บปวดที่มองไม่เห็นเช่นกัน แมวที่กลิ่นปากแรง น้ำลายไหล เคี้ยวข้างเดียว หรือเดินไปที่ชามแล้วเดินหนี ควรให้สัตวแพทย์ตรวจช่องปาก

บ้านที่มีแมวหลายตัวหรือมีสัตว์ใหม่

แมวแก่ในบ้านที่มีแมวหนุ่มสาวหรือลูกแมวมักถูกเบียดจากอาหาร ที่นอน และกระบะทราย โดยที่เจ้าของไม่ทันสังเกต แมวสูงวัยบางตัวเลือกหลบอยู่ในห้องเดียวทั้งวันเพื่อเลี่ยงการปะทะ แล้วกินน้อยลงหรือกลั้นปัสสาวะ ทางแก้คือแยกโซนให้แมวแก่มีชามอาหาร น้ำ กระบะ และที่นอนของตัวเองในจุดที่เงียบ และให้อาหารแยกกันเพื่อดูได้ว่าแต่ละตัวกินเท่าไร

ถ้ากำลังคิดจะรับลูกแมวหรือสัตว์ใหม่เข้าบ้านเพื่อให้แมวแก่มีเพื่อน ให้ชั่งใจให้ดี แมวสูงวัยหลายตัวไม่ได้อยากได้เพื่อนเล่นที่วิ่งไล่ตลอดเวลา การแนะนำสัตว์ใหม่ควรทำช้าๆ เป็นสัปดาห์ และเตรียมพื้นที่ปลอดภัยให้แมวแก่ถอยไปพักได้เสมอ

ตารางดูแลแมวแก่

ความถี่	สิ่งที่ทำ
ทุกวัน	ดูการกิน การดื่ม ก้อนปัสสาวะในกระบะ หวีขนสั้นๆ
ทุกสัปดาห์	ตรวจเล็บ ลูบหาก้อน สังเกตการกระโดดและการเดิน
ทุกเดือน	ชั่งน้ำหนักและจด ถ่ายคลิปแมวเดินเก็บไว้เทียบ
ทุก 6 เดือนหรือตามที่สัตวแพทย์แนะนำ	ตรวจร่างกาย ตรวจเลือด ปัสสาวะ วัดความดัน
เมื่อพฤติกรรมเปลี่ยน	นัดตรวจโดยไม่ต้องรอรอบ

พาไปหาหมอทันทีถ้า

• ไม่กินอาหารเกิน 24 ชั่วโมง หรืออาเจียนซ้ำหลายครั้ง
• แมวตัวผู้เบ่งปัสสาวะแต่ไม่มีออก
• หายใจทางปาก หอบ หรือหายใจเร็วขณะพัก
• ตาบอดกะทันหัน รูม่านตาขยายค้าง หรือเดินชนของทันทีทันใด ซึ่งเข้าได้กับความดันสูง
• ขาหลังอ่อนแรงกะทันหัน เย็น หรือลากขา
• ชัก หรือเดินเซหัวเอียง
• น้ำหนักลดลงต่อเนื่องทั้งที่กินเก่ง

แมวแก่หลายตัวยังมีความสุขกับการนอนรับแดดตรงขอบหน้าต่างได้อีกหลายปี ขอแค่เจ้าของช่วยให้ทางขึ้นไปถึงตรงนั้นง่ายขึ้นและพาไปตรวจก่อนที่อาการจะชัด