สรุปประเด็นสำคัญ
- สุขภัณฑ์ในความหมายแคบคือเครื่องเซรามิกประเภทวิเทรียสไชนา เช่น อ่างล้างหน้า โถปัสสาวะ โถส้วม ถังพักน้ำ โถชำระล้าง และอุปกรณ์เสริม
- ในงานระบบท่อ คำว่าสุขภัณฑ์มักกว้างกว่านั้น รวมอ่างอาบน้ำ ฝักบัว ท่อระบายน้ำพื้น และเครื่องทำน้ำร้อนด้วย
- โถส้วมแบ่งตามท่าใช้เป็นนั่งราบกับนั่งยอง และแบ่งตามระบบชำระเป็นแบบราดน้ำ ถังพักน้ำ และฟลัชวาล์ว
- เกณฑ์ฉลากเขียวของโถส้วมกำหนดน้ำต่อการกดหนึ่งครั้งไว้ไม่เกิน 4.8 ลิตรสำหรับแบบกดเดียว และ 4.5 ลิตรกับ 3.0 ลิตรสำหรับแบบสองปุ่ม
- ก่อนซื้อให้ดูว่าสินค้าเป็นเซรามิกจริงหรือพลาสติก และถามผู้ขายว่ารุ่นนั้นอ้างอิงมาตรฐาน มอก. หรือฉลากเขียวข้อใด
สุขภัณฑ์คือเครื่องใช้ประจำห้องน้ำที่ต่อกับระบบน้ำดีและน้ำทิ้ง ส่วนใหญ่ทำจากเซรามิกเคลือบผิวเรียบ ตัวหลักคือโถส้วม อ่างล้างหน้า และโถปัสสาวะ เอกสารมาตรฐานเรียกกลุ่มนี้ว่าเครื่องสุขภัณฑ์เซรามิก ส่วนในงานวางระบบท่อ คำนี้มักกว้างกว่านั้นและรวมอ่างอาบน้ำ ฝักบัว กับท่อระบายน้ำพื้นไปด้วย
สุขภัณฑ์ในเอกสารมาตรฐาน ครอบคลุมอะไร
ข้อกำหนดฉลากเขียวของสถาบันสิ่งแวดล้อมไทยให้นิยามไว้ชัดว่าเครื่องสุขภัณฑ์เซรามิกที่พูดถึงคือเครื่องสุขภัณฑ์วิเทรียสไชนา คือเซรามิกเนื้อแน่น เคลือบผิว ดูดซึมน้ำต่ำ รายการที่เอกสารจัดเข้าหมวดนี้มีดังนี้
- อ่างล้างหน้าและอ่างล้างมือ
- โถปัสสาวะ
- โถส้วม
- ถังพักน้ำและฝาปิดถัง
- โถชำระล้าง
- อุปกรณ์เสริมที่เป็นเซรามิก
ข้อสังเกตแรกคือรายการนี้ไม่มีก๊อกน้ำ ฝักบัว หรือสายชำระ เพราะสิ่งเหล่านั้นทำจากโลหะหรือพลาสติก ใบเสนอราคาที่เขียนว่า "ชุดสุขภัณฑ์" จึงต้องอ่านให้ละเอียดว่าหมายถึงเฉพาะโถกับถังพักน้ำ หรือรวมอ่างล้างหน้าและก๊อกมาด้วย
คู่มือระบบท่อและสุขภัณฑ์ของ NPI ซึ่งเป็นผู้ผลิตท่อ มองกว้างกว่า ส่วนที่ว่าด้วยสุขภัณฑ์ในอาคารไล่รายการตั้งแต่โถส้วม โถปัสสาวะ อ่างล้างหน้า อ่างอาบน้ำ ฝักบัว ท่อระบายน้ำพื้น ไปจนถึงเครื่องทำน้ำร้อน เพราะมองจากมุมคนวางท่อ ทุกอย่างที่ต้องมีท่อเข้าหรือท่อออกจึงนับเป็นสุขภัณฑ์หมด
ทั้งสองแหล่งไม่ขัดกัน แค่ขอบเขตต่างกัน ถ้าคุยกับผู้ขายสินค้าให้ใช้ความหมายแคบ ถ้าคุยกับช่างประปาให้ใช้ความหมายกว้าง และถามทุกครั้งว่าหมายถึงรายการไหนบ้าง

เซรามิกวิเทรียสไชนา แปลว่าอะไร
คำว่าวิเทรียสไชนาเป็นชื่อเนื้อเซรามิกที่เผาจนเนื้อแน่นและดูดซึมน้ำน้อยมาก พื้นผิวเคลือบมันจึงไม่ซับน้ำและคราบ ทำความสะอาดง่าย ตรงข้ามกับกระเบื้องดินเผาธรรมดาที่เนื้อพรุน ข้อกำหนดฉลากเขียวใช้นิยามนี้เป็นฐานของทั้งโถส้วมและอ่างล้างหน้า
เรื่องนี้มีผลตอนซื้อของจริง ห้องน้ำเปียกตลอด วัสดุที่ดูดซึมน้ำได้จะเก็บคราบและกลิ่น ส่วนวัสดุที่เคลือบไม่ทั่วหรือเผาไม่สุกจะเริ่มมีรอยร้าวละเอียดที่เห็นได้ใต้แสงไฟ เวลาเลือกซื้อควรยกดูใต้แสง สังเกตผิวเคลือบว่าเรียบสม่ำเสมอ ขอบเสมอกัน และไม่มีรูเข็มเล็กๆ
โถส้วมแบ่งยังไง
โถส้วมเป็นสุขภัณฑ์ที่ตัวเลือกเยอะที่สุด ข้อกำหนดฉลากเขียวและคู่มือ NPI แบ่งได้ตรงกันสองมิติ
มิติแรกคือท่าใช้ โถส้วมนั่งราบและโถส้วมนั่งยอง บ้านใหม่ส่วนใหญ่ใช้นั่งราบ ส่วนนั่งยองยังพบในห้องน้ำสาธารณะและห้องน้ำนอกบ้านบางแห่ง
มิติที่สองคือวิธีชำระล้าง ซึ่งเป็นตัวกำหนดว่าต้องเตรียมอะไรไว้ที่ผนังและพื้น
| ระบบ | หน้าตา | สิ่งที่ต้องมีหลังผนัง |
|---|---|---|
| ราดน้ำ | ไม่มีถังพักน้ำ ใช้ขันตักน้ำราด | ก๊อกน้ำหรือถังน้ำข้างโถ |
| ถังพักน้ำ ชิ้นเดียว | ถังติดกับโถเป็นชิ้นเดียวกัน | ท่อน้ำดีเข้าที่ถัง |
| ถังพักน้ำ สองชิ้น | โถกับถังแยกกันแล้วประกอบ | ท่อน้ำดีเข้าที่ถัง |
| ฟลัชวาล์ว | ไม่มีถัง กดด้วยวาล์วตรงกับท่อ | ท่อน้ำดีเข้าที่วาล์ว ตามขนาดและแรงดันที่แคตตาล็อกของรุ่นระบุ |
ระบบฟลัชวาล์วไม่มีถังเก็บน้ำ จึงต้องเช็กในแคตตาล็อกของรุ่นว่าต้องการท่อและแรงดันน้ำเท่าไร แล้วให้ช่างดูว่าระบบน้ำของบ้านรองรับได้ไหม ถ้าอยากเทียบรุ่นถังพักน้ำกับฟลัชวาล์วต่อ มีเนื้อหาละเอียดในเรื่อง วิธีเลือกโถส้วม และถ้าชักโครกที่ใช้อยู่น้ำไม่แรงหรือน้ำไหลไม่หยุด ดูแนวแก้ได้ใน ชักโครกกดน้ำไม่ลง
น้ำต่อการกดหนึ่งครั้ง ตัวเลขที่ควรรู้
เกณฑ์ฉลากเขียวสำหรับโถส้วมกำหนดปริมาณน้ำใช้ต่อการชำระหนึ่งครั้งไว้ดังนี้
| ชนิดของระบบกด | ปริมาณน้ำที่เกณฑ์กำหนด |
|---|---|
| กดครั้งเดียว | ไม่เกิน 4.8 ลิตร |
| สองปุ่ม รอบเต็ม | ไม่เกิน 4.5 ลิตร |
| สองปุ่ม รอบประหยัด | ไม่เกิน 3.0 ลิตร |
เอกสารเดียวกันระบุเป็นบริบทว่าโถส้วมทั่วไปที่ใช้กันอยู่ใช้น้ำราว 13 ลิตรต่อครั้ง ส่วนต่างระหว่าง 13 ลิตรกับเกณฑ์ราว 3 ถึง 5 ลิตรคือสิ่งที่ฉลากเขียวพยายามให้ผู้ซื้อมองเห็น
ใช้ตัวเลขนี้เป็นตัวอย่างคิดเล่นได้ สมมติบ้านหนึ่งกดชักโครกวันละ 20 ครั้ง ถ้าเป็นโถเก่า 13 ลิตรต่อครั้ง จะใช้ 260 ลิตรต่อวัน ถ้าเปลี่ยนเป็นรุ่นกดครั้งเดียวที่ผ่านเกณฑ์ 4.8 ลิตร จะใช้ราว 96 ลิตรต่อวัน (ตัวอย่างคำนวณ ตัวเลขการกดต่อวันสมมติขึ้นเพื่อให้เห็นขนาดของส่วนต่าง ไม่ใช่ข้อมูลของบ้านจริง)
มาตรฐาน มอก. ที่เกี่ยวข้อง
ข้อกำหนดฉลากเขียวอ้างอิงมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมหลายฉบับสำหรับผลิตภัณฑ์กลุ่มนี้ ตามเอกสารคือ มอก. 792, 794, 2118, 1014 และ 1093 ผู้เขียนเปิดอ่านเฉพาะรายการที่เอกสารฉลากเขียวอ้างถึง ไม่ได้เปิดตัวมาตรฐานแต่ละฉบับ จึงไม่ขอสรุปว่าเลขไหนครอบคลุมสินค้าชนิดใด ถ้าต้องการยืนยันว่ารุ่นที่จะซื้อได้ใบอนุญาตตามมาตรฐานข้อใด ให้ขอสำเนาใบอนุญาตหรือเลขที่ มอก. จากผู้ขาย แล้วตรวจกับสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมโดยตรง

สุขภัณฑ์กับงานติดตั้ง สิ่งที่คนมักลืมนับ
สุขภัณฑ์ราคาตัวเครื่องเป็นแค่ส่วนหนึ่งของงาน ที่ทำให้งบบานมักเป็นของที่อยู่หลังผนังและใต้พื้น
- ตำแหน่งท่อน้ำทิ้งของโถส้วม ว่าระยะจากผนังถึงศูนย์กลางท่อตรงกับรุ่นที่เลือกหรือไม่ รุ่นเดียวกันจะมีระยะต่างกันตามผู้ผลิต
- ขนาดและความลาดของท่อระบายน้ำพื้น โดยเฉพาะบ้านที่ปูกระเบื้องทับพื้นเดิม ดูเพิ่มได้ใน วิธีเลือกกระเบื้องห้องน้ำ
- แรงดันและขนาดท่อน้ำดีตามที่แคตตาล็อกของรุ่นระบุ โดยเฉพาะถ้าเลือกระบบฟลัชวาล์ว
- อุปกรณ์เล็กที่ต้องซื้อแยก เช่น สายน้ำดี ซีลยาง และวาล์วปิดน้ำ ซึ่งมักไม่อยู่ในกล่องโถ
ขั้นตอนติดตั้งโถส้วมแบบนั่งราบอธิบายไว้แล้วใน ขั้นตอนติดตั้งชักโครก อ่านก่อนนัดช่างจะช่วยให้ถามได้ตรงจุดว่าช่างจะเตรียมอะไรบ้าง
ก่อนซื้อสุขภัณฑ์ ตรวจสิ่งนี้
- ถามว่าชุดที่เสนอราคารวมรายการอะไรบ้าง ระบุเป็นชิ้น ไม่ใช่แค่คำว่าชุดห้องน้ำ
- ดูว่าตัวโถและถังเป็นเซรามิกเคลือบทั้งใบ หรือมีส่วนที่เป็นพลาสติกซึ่งอาจเปลี่ยนสีเร็ว
- ขอเลขที่ มอก. และเอกสารรับรองของรุ่นนั้น ไม่ใช่เอกสารของแบรนด์รวม
- อ่านตัวเลขน้ำต่อการกดจากแคตตาล็อกของรุ่นนั้น แล้วเทียบกับเกณฑ์ 4.8 ลิตร กับ 4.5 และ 3.0 ลิตรสำหรับแบบสองปุ่ม
- วัดระยะท่อน้ำทิ้งในห้องจริงก่อนสั่ง และเทียบกับค่าที่ผู้ผลิตระบุในแคตตาล็อก
- เก็บใบรับประกันและเลขรุ่นไว้ เพราะอะไหล่ในถังพักน้ำมีหลายขนาด
คำถามที่พบบ่อย
สุขภัณฑ์กับเครื่องสุขภัณฑ์ต่างกันไหม
ในการใช้งานทั่วไปคือคำเดียวกัน เอกสารทางการมักเขียนว่าเครื่องสุขภัณฑ์เซรามิกเมื่อหมายถึงสินค้าที่ทำจากเซรามิกโดยเฉพาะ ส่วนคำว่าสุขภัณฑ์เฉยๆ ในวงการช่างอาจกินความไปถึงก๊อกน้ำ ฝักบัว และอุปกรณ์ห้องน้ำอื่น
ก๊อกน้ำกับฝักบัวนับเป็นสุขภัณฑ์ไหม
ตามเอกสารมาตรฐานเซรามิก ก๊อกและฝักบัวไม่ใช่เครื่องเซรามิก จึงมักเรียกว่าอุปกรณ์ประกอบหรือเครื่องสุขภัณฑ์โลหะ แต่คู่มือระบบท่อบางฉบับจัดฝักบัวไว้ในรายการสุขภัณฑ์ด้วย ให้ถามผู้ขายว่าราคาที่ได้รวมรายการใดบ้าง
โถส้วมแบบกดสองปุ่มประหยัดน้ำกว่าจริงไหม
เกณฑ์ฉลากเขียวกำหนดน้ำเต็มรอบไม่เกิน 4.5 ลิตรและรอบประหยัดไม่เกิน 3.0 ลิตร ซึ่งต่ำกว่าโถส้วมทั่วไปที่เอกสารเดียวกันระบุว่าใช้ราว 13 ลิตรต่อครั้ง แต่ต้องเป็นรุ่นที่ผ่านเกณฑ์จริง ไม่ใช่แค่มีสองปุ่ม
แหล่งอ้างอิง
- ข้อกำหนดฉลากเขียวสำหรับผลิตภัณฑ์เครื่องสุขภัณฑ์เซรามิก : โถส้วม (Ceramic Sanitary Wares : Water Closets) TGL-5-R3-11 | โครงการฉลากเขียว สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย ร่วมกับสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม
- คู่มือระบบท่อและสุขภัณฑ์ | บริษัท นวพลาสติกอุตสาหกรรม จำกัด (NPI)





