กระเบื้องห้องน้ำ คู่มือฉบับเข้าใจง่ายสำหรับมือใหม่

ห้องน้ำใช้กระเบื้องสามแบบในห้องเดียวกัน คือแผ่นผนัง แผ่นพื้นหน้าห้อง และแผ่นพื้นโซนอาบน้ำ ผิวและขนาดที่ดีของแต่ละที่ต่างกัน ถ้าเลือกกระเบื้องแผ่นเดียวปูทั้งห้องเพราะลายสวย มักได้ผนังที่ดีและพื้นที่ลื่น หรือพื้นที่ปลอดภัยและผนังที่ดูอึดอัด

แยกห้องน้ำเป็น 3 พื้นผิวก่อนเลือกลาย

พื้นผิว	เจอน้ำอย่างไร	สิ่งที่ต้องการจากกระเบื้อง
ผนังนอกโซนอาบน้ำ	ไอน้ำและน้ำกระเด็นเป็นครั้งคราว	ผิวเรียบเช็ดง่าย ดูดน้ำน้อย แผ่นใหญ่ได้
พื้นทั่วไปหน้าห้อง ข้างโถ ข้างอ่าง	เปียกเป็นช่วง มีเท้าเปียกเดินผ่าน	ผิวหยาบพอ ค่ากันลื่นผ่านเกณฑ์ ดูแลง่าย
พื้นและผนังโซนอาบน้ำ	น้ำขังและน้ำสาดตรงๆ ทุกวัน	ค่ากันลื่นสูง แผ่นเล็ก ร่องยาแนวมาก ทนน้ำ

ตารางนี้ช่วยตัดสินใจเรื่องงบด้วย โซนอาบน้ำเป็นพื้นที่เล็กที่สุดแต่ต้องการวัสดุที่ดีที่สุด การเลือกแผ่นราคาปานกลางสำหรับโซนนี้และแผ่นประหยัดสำหรับผนังที่น้ำไม่โดน มักใช้งบได้คุ้มกว่าปูทั้งห้องด้วยแผ่นราคาสูง

ค่ากันลื่น DCOF ตัวเลขที่ควรขอจากร้าน

ค่ามาตรฐานที่ใช้กันคือ DCOF (dynamic coefficient of friction) ตามมาตรฐาน ANSI ซึ่งวัดแรงเสียดทานขณะเคลื่อนที่ ตามข้อมูลของผู้ผลิต Crossville และบทความของ The Construction Specifier กระเบื้องที่ใช้ในพื้นที่ภายในที่เดินเมื่อเปียกควรมี wet DCOF ตั้งแต่ 0.42 ขึ้นไป ทดสอบด้วยสารละลาย SLS

ความหมายในทางปฏิบัติ

• ถ้าร้านมีรายงานทดสอบหรือสเปก ให้ขอดูตัวเลข wet DCOF ของรุ่นนั้น ถ้าไม่มีให้ถามว่าผู้ผลิตแนะนำสำหรับพื้นเปียกหรือไม่
• มาตรฐานเองระบุว่า DCOF ไม่ได้ทำนายว่าใครจะลื่นหรือไม่ และ 0.42 ไม่ได้แปลว่าเหมาะกับทุกงาน ต้องดูการใช้งาน สิ่งเปรอะเปื้อน การทำความสะอาด และความสึกหรอด้วย
• แผ่นที่ค่าผ่านบนกระดาษ แต่ผิวเงาและเคลือบมันมาก มักลื่นกว่าที่ตัวเลขบอกเมื่อมีสบู่หรือแชมพู

ในมาตรฐาน ANSI A326.3 ที่ Crossville อธิบาย แบ่งการใช้งานภายในเป็นกลุ่ม Interior Wet (IW) สำหรับพื้นที่ที่เปียกเป็นช่วง เช่น ห้องน้ำที่บ้านและห้องน้ำไม่มีฝักบัว และ Interior Wet Plus (IW+) สำหรับพื้นที่ที่มีน้ำขังบ่อย เช่น พื้นห้องอาบน้ำ โดยกลุ่มหลังต้องการผิวหยาบกว่า ค่า DCOF สูงกว่า หรือมีร่องยาแนวถี่ ถ้าแผ่นไม่ได้ระบุกลุ่ม อย่าเดาว่าใช้ได้ ให้ถามร้านว่าใช้ปูพื้นที่เปียกได้หรือไม่ ตัวเลขเหล่านี้อ้างอิงมาตรฐานสหรัฐฯ ไทยยังไม่มีเกณฑ์ที่ใช้เป็นกฎเดียวกัน จึงควรใช้เป็นตัวเทียบสเปกของผู้ผลิต

ขนาดแผ่น ตัวกำหนดความลาดและการลื่น

พื้นห้องน้ำต้องลาดไปหาท่อระบาย ราว 1 ถึง 2 เปอร์เซ็นต์ (ลาด 1 ถึง 2 ซม. ต่อความยาว 1 เมตร) แผ่นใหญ่บนพื้นลาดจะมีมุมลอยหรือเกยกัน ต้องตัดเป็นสี่เหลี่ยมคางหมูและเสียเศษมาก แผ่นเล็กตามความลาดได้เองเพราะร่องยาแนวรับแทน

ตำแหน่ง	ขนาดที่ใช้บ่อย	เหตุผล
ผนังทั่วไป	30 x 60 ซม. หรือ 30 x 90 ซม.	ร่องน้อย ทำความสะอาดง่าย
พื้นทั่วไปที่เรียบแบน	30 x 30 ซม. หรือ 20 x 20 ซม.	ร่องยาแนวช่วยกันลื่น
พื้นโซนอาบน้ำที่ลาด	10 x 10 ซม. ลงมา หรือโมเสก	ตามความลาดได้ ร่องถี่
ผนังโซนอาบน้ำ	30 x 60 ซม. ได้	ผนังไม่ต้องกังวลเรื่องลื่น

ร่องยาแนวยิ่งมาก ยิ่งต้องดูแล ยาแนวซีเมนต์ดูดน้ำและมีรา จึงควรใช้ยาแนวอีพอกซีหรือยาแนวคุณภาพสูงในโซนอาบน้ำ ตามที่เปรียบเทียบไว้ใน ยาแนวกระเบื้อง

ชนิดของกระเบื้องและข้อจำกัดในห้องน้ำ

ชนิด	การดูดน้ำ	เหมาะกับ	ข้อควรระวัง
เซรามิกเคลือบผนัง	ปานกลาง	ผนังที่ไม่โดนน้ำสาด	ไม่ควรใช้ปูพื้นเปียก
พอร์ซเลนเคลือบ/ผิวด้าน	ต่ำมาก	พื้นและผนังทั่วไป	ราคาสูงกว่า ตัดยากกว่า
กระเบื้องเนื้อแน่น (แกรนิโต้)	ต่ำ	พื้นเปียกและบริเวณเดินมาก	ผิวขัดมันลื่นกว่าผิวด้าน ดู กระเบื้องแกรนิโต้
กระเบื้องลายไม้	ตามเนื้อแผ่น	พื้นห้องน้ำแห้ง	ต้องเช็กค่ากันลื่นของรุ่น ดู กระเบื้องลายไม้
โมเสก	ตามเนื้อ	พื้นลาด โซนอาบน้ำ	ต้องการช่างปูที่ชำนาญ ร่องมาก

กระเบื้องตัวแดงหรือเนื้อดินแดงที่ราคาถูกเป็นอีกเรื่องที่ควรระวัง บทความของ Tile Letter ระบุว่ามาตรฐาน ANSI A137.1 ANSI A108 คู่มือ TCNA และคู่มือ NTCA ไม่มีข้อความที่ระบุว่าใช้กับพื้นฝักบัวได้หรือไม่ เกณฑ์ที่ดีที่สุดคือผู้ผลิตระบุว่าแผ่นนั้นใช้กับพื้นเปียก และผู้เชี่ยวชาญที่ผู้เขียนอ้างแนะนำให้ใช้พอร์ซเลนราคาไม่แพงแทน เพราะเนื้อแดงดูดน้ำและผิวเคลือบลื่น

คำนวณจำนวนแผ่นด้วยห้องสมมติ

ห้องกว้าง 1.8 เมตร ยาว 2.2 เมตร ผนังสูง 2.4 เมตร ประตูกว้าง 0.8 เมตร สูง 2 เมตร

• พื้น 1.8 x 2.2 = 3.96 ตร.ม.
• ผนัง เส้นรอบห้อง (1.8 + 2.2) x 2 = 8 เมตร คูณ 2.4 = 19.2 ตร.ม. หักประตู 1.6 = 17.6 ตร.ม. (หักหน้าต่างด้วยถ้ามี)
• พื้นเผื่อ 10 เปอร์เซ็นต์ = 4.36 ตร.ม. ปัดเป็น 4.5 ตร.ม.
• ผนังเผื่อ 10 เปอร์เซ็นต์ = 19.4 ตร.ม. ถ้าแผ่น 30 x 60 ซม. (0.18 ตร.ม.ต่อแผ่น) ใช้ประมาณ 108 แผ่น

ปูเฉียง 45 องศาหรือลายก้างปลาต้องเผื่อ 15 เปอร์เซ็นต์ขึ้นไป ซื้อล็อตเดียวกันทั้งหมดในครั้งเดียวและเก็บแผ่นเหลืออย่างน้อย 2 ถึง 3 แผ่นสำหรับซ่อมในอนาคต เพราะล็อตใหม่ที่ผลิตต่างเวลามักสีและขนาดคลาดเคลื่อน ดูเรื่องแผ่นหลุดที่ กระเบื้องพื้นกะเทาะหรือร่อน

ราคาแผ่นต่อตารางเมตรเป็นช่วงโดยประมาณ ตามรุ่นและช่วงเวลา

ชนิด	ราคาแผ่น (บาท/ตร.ม.)	ค่าแรงปู (บาท/ตร.ม.)
เซรามิกผนังพื้นฐาน	150 ถึง 400	250 ถึง 400
พอร์ซเลนพื้น	350 ถึง 1,200	300 ถึง 500
แผ่นใหญ่ 60 x 120 ซม.	700 ถึง 2,000	400 ถึง 700
โมเสก	800 ถึง 3,500	500 ถึง 900

จุดที่กระเบื้องมาเจอรอยต่อ ต้องวางแผนก่อนซื้อ

กระเบื้องที่สวยในโชว์รูมไปมีปัญหาที่รอยต่อมากกว่าที่ตัวแผ่น จุดที่ควรตกลงกับช่างก่อนสั่งของมี 4 จุด

• รูระบายน้ำ: พื้นต้องลาดเข้าหารูจากทุกด้าน แผ่นรอบรูต้องตัดเป็นสี่เหลี่ยมคางหมูหรือใช้แผ่นเล็ก ถ้าแผ่นใหญ่ 30 x 30 ซม. ขึ้นไปและรูอยู่กลางห้อง ช่างจะตัดแผ่นเป็นรูปสามเหลี่ยม 4 ชิ้น เสียเศษและเห็นรอยต่อมาก ให้ตัดสินใจว่าจะเลือกรูแบบรางยาวชิดผนังหรือใช้โมเสก
• ธรณีประตู: รอยต่อระหว่างพื้นห้องน้ำกับพื้นห้องนอนหรือโถง ควรมีขอบกั้นน้ำหรือต่างระดับ 1 ถึง 2 ซม. เพื่อกันน้ำไหลออก ซื้อหินหรือแผ่นธรณีประตูพร้อมกระเบื้องเพื่อให้เฉดเข้ากัน
• มุมเข้ามุมผนัง: ห้ามยาแนวซีเมนต์ในมุมที่ผนังชนผนังหรือพื้นชนผนัง ใช้ซิลิโคนกันราเพราะมุมขยับตัวตามอุณหภูมิ และยาแนวแข็งจะแตกร้าว
• ขอบบนของแถวกระเบื้องผนัง: ถ้าไม่ปูถึงเพดาน ใช้บัวหรือขอบมนเพื่อปิดคมและไม่ให้น้ำซึมหลังแผ่น

ตัวอย่างที่เจอบ่อย เจ้าของเลือกกระเบื้องพื้นแผ่น 60 x 60 ซม. ผิวเงาให้ทั้งห้องเพราะอยากให้ดูหรู แต่โซนอาบน้ำกว้างเพียง 90 ซม. ที่ลาดเข้ารู ช่างต้องตัดแผ่นเป็นสี่เหลี่ยมคางหมูหลายชิ้นและตัดรอยลาดเอง ผลคือรอยยาแนวไม่ตรง และพื้นลื่นเมื่อมีสบู่ ทางแก้ที่ถูกกว่าคือใช้แผ่นผิวด้านขนาดเล็กเฉพาะโซนอาบน้ำและแผ่น 60 x 60 ซม. กับพื้นหน้าห้อง ต้องซื้อเฉดให้ใกล้กัน และให้ช่างทำธรณีแบ่งโซนให้ชัด

ขนาดร่องยาแนวทั่วไปอยู่ที่ราว 2 ถึง 3 มม. สำหรับแผ่นผนังที่ตัดขอบเรียบ (rectified) และ 3 ถึง 5 มม. สำหรับแผ่นพื้นทั่วไป ร่องที่ใหญ่ขึ้นช่วยกันลื่นเล็กน้อยแต่ล้างยากกว่า

สีและลายที่ทำให้ห้องน้ำดูใหญ่และเช็ดง่าย

สีอ่อนสะท้อนแสงช่วยให้ห้องเล็กดูโปร่ง แต่คราบสบู่และหินปูนเห็นชัดบนสีเข้มเรียบมากกว่า ผนังสีขาวเรียบมีรอยน้ำเห็นเมื่อแห้ง ส่วนสีเทาอ่อนและลายหินแบบผสมสีซ่อนคราบได้ดีกว่า ยาแนวสีเทาอ่อนกลางๆ ซ่อนคราบได้ดีกว่ายาแนวขาว

กระเบื้องแผ่นสั้นแนวนอนทำให้ห้องดูกว้างขึ้น แผ่นยาวแนวตั้งทำให้ห้องดูสูง แต่ถ้าห้องเตี้ย ผนังโซนอาบน้ำปูแผ่นยาวถึงเพดานโดยไม่ตัดเป็นช่วงจะดูเป็นแถบ ดูแนวคิดเรื่องผังและระยะเพิ่มได้ใน ห้องน้ำขนาดเล็กตกแต่งยังไง

เลือกกระเบื้องตามประเภทห้องน้ำ

สถานการณ์	พื้น	ผนัง	ยาแนว
ห้องน้ำแห้งแยกจากโซนอาบน้ำ	พอร์ซเลนผิวด้าน 30 x 30 ซม.	เซรามิก 30 x 60 ซม.	ซีเมนต์คุณภาพดี
ห้องน้ำรวมที่อาบและใช้พร้อมกัน	พอร์ซเลนผิวหยาบ 20 x 20 ซม. รวมโซนอาบ	เซรามิกหรือพอร์ซเลน 30 x 60 ซม.	อีพอกซีเฉพาะโซนอาบน้ำ
โซนอาบน้ำพื้นลาดเต็มห้อง	โมเสกหรือแผ่น 10 x 10 ซม.	พอร์ซเลน 30 x 60 ซม.	อีพอกซี
บ้านมีผู้สูงอายุหรือเด็กเล็ก	แผ่นผิวหยาบที่มี wet DCOF สูงกว่า 0.42 ชัดเจน	ตามสะดวก	อีพอกซี และมีราวจับ

ก่อนปูต้องเตรียมพื้นและกันซึมให้เรียบร้อย ดูขั้นตอนใน ก่อนปูกระเบื้องต้องเช็กอะไรบ้าง และถ้าจะรื้อทั้งห้อง ลำดับงานอยู่ที่ รีโนเวทห้องน้ำ

ที่ร้านกระเบื้อง ถามและดูสิ่งนี้

1. แผ่นนี้ผู้ผลิตระบุให้ใช้กับพื้นเปียกหรือไม่ มีค่า wet DCOF หรือรายงานทดสอบหรือเปล่า
2. ดูดน้ำต่ำ (พอร์ซเลน) หรือเนื้อดินแดง
3. ล็อตและเฉดสีเดียวกันครบจำนวนที่เผื่อแล้วหรือไม่ แผ่นที่เหลือคืนได้ไหม
4. ขนาดจริงหลังเผา (calibre) ตรงกับป้ายหรือไม่ เปิดกล่องดูสองสามแผ่น วางชิดกันดูร่อง
5. เหมาะกับปูนกาวชนิดใด ต้องใช้ปูนกาวสำหรับพอร์ซเลนหรือไม่
6. ช่างปูมีประสบการณ์กับขนาดนี้ไหม ขอดูงานเก่าโดยเฉพาะพื้นลาดในโซนอาบน้ำ