ชักโครกกดไม่ลง แก้ยังไง ทำเองได้ไหม? แนวทางแก้ไขและข้อควรระวัง

คำว่า "กดไม่ลง" ที่ช่างได้ยินมีอย่างน้อย 5 อาการ และแต่ละอาการชี้ไปคนละสาเหตุ อย่าเพิ่งเทน้ำยาหรือเรียกช่างตั้งแต่ยังไม่รู้ว่าเป็นแบบไหน เปิดฝาถังพักดูน้ำแล้วทดลองกดหนึ่งครั้ง ส่วนใหญ่เห็นสาเหตุภายใน 2 นาที

เริ่มจากแยกอาการ 5 แบบ

อาการ	สาเหตุที่พบบ่อย	ลองทำเองได้ไหม
กดแล้วไม่มีน้ำลงเลย	ถังไม่มีน้ำ วาล์วปิด โซ่หลุด ปุ่มกดหลุดจากชุดกลไก	ได้ ถ้ายังไม่แตะระบบไฟ
น้ำลงเบา วนไม่หมด	ระดับน้ำในถังต่ำ รูใต้ขอบโถอุดตันตะกรัน	ได้
น้ำขึ้นเกือบล้นโถแล้วค่อยๆ ลง	ตันที่ท่อใต้โถ	ได้ ด้วยลูกยางดูด
น้ำไหลซึมในโถไม่หยุด	ยางรั่ว ลูกลอยสูงเกิน ก้านยกยางค้าง	ได้
กดแล้วลง แต่ต้องกดซ้ำ	น้ำไม่พอ ท่อระบายอากาศอุดตัน ถังเกรอะใกล้เต็ม	ได้บางส่วน

บ้านที่ใช้ฝารองนั่งอัตโนมัติหรือโถชนิดมีเซ็นเซอร์ ให้ถอดปลั๊กก่อนเปิดตรวจเสมอ อย่าเปิดแงะส่วนที่มีไฟฟ้าถ้าไม่ใช่ช่างไฟ

ชิ้นส่วนในถังพักที่ควรรู้จักก่อนเปิดฝา

ถังพักน้ำมีชิ้นส่วนไม่กี่ชิ้น แต่ละชิ้นเป็นต้นเหตุของอาการต่างกัน

ชิ้นส่วน	หน้าที่	อาการเมื่อเสีย	อะไหล่โดยประมาณ (บาท)
ยางปิดน้ำ (flapper)	ปิดรูใต้ถังไม่ให้น้ำไหลลงโถ	น้ำซึมลงโถ เติมน้ำบ่อย	50 ถึง 300
โซ่และก้านกด	ดึงยางขึ้นเมื่อกด	กดแล้วไม่มีน้ำ หรือน้ำไหลไม่หยุด	50 ถึง 250
ลูกลอยและวาล์วเติมน้ำ	คุมระดับน้ำในถัง	น้ำล้นท่อ น้ำไม่เต็มถัง เสียงน้ำหวีด	150 ถึง 600
ท่อน้ำล้น	รับน้ำที่เกินระดับ	น้ำไหลลงโถตลอดเมื่อลูกลอยสูง	มักมาในชุดวาล์ว
ชุดปุ่มกด	ส่งแรงกดไปที่โซ่	กดไม่ติด กดแล้วหลวม	200 ถึง 800
สายน้ำดีและวาล์วย่อย	ส่งน้ำเข้าถัง	น้ำไม่เข้าถัง รั่วที่ข้อต่อ	150 ถึง 500

ราคาเป็นช่วงโดยประมาณของอะไหล่ที่หาซื้อได้ทั่วไป ชุดวาล์วทั้งชุดถูกกว่าซื้อแยกถ้าชิ้นส่วนสึกหลายชิ้นพร้อมกัน และถือเป็นทางเลือกที่ดีกว่าเมื่อโถอายุเกิน 10 ปี เพราะอะไหล่ทุกชิ้นสึกในช่วงเดียวกัน

กดแล้วไม่มีน้ำลงเลย

ลำดับที่ผมเช็ก ไล่จากง่ายที่สุด

1. เปิดฝาถังพัก มีน้ำไหม ถ้าไม่มี ให้ดูว่าวาล์วย่อยที่ท่อใต้ถังปิดอยู่หรือเปล่า เพราะวาล์วที่ถูกหมุนผิดตอนล้างห้องน้ำเป็นสาเหตุที่พบบ่อยกว่าที่คิด
2. ถ้าถังมีน้ำ กดปุ่มแล้วดูกลไกข้างใน ก้านกดต้องยกยางขึ้นผ่านโซ่ ถ้าโซ่หลุดจากก้าน ก้านหัก หรือปุ่มไม่ติดกับชุดกลไก กดแล้วจะไม่มีอะไรขยับ ให้ต่อโซ่กลับ
3. โซ่ต้องมีความหย่อนเล็กน้อย ถ้าตึงเกินยางจะไม่ปิดสนิท ถ้าหย่อนเกินไปยกยางไม่สุด วัดคร่าวๆ ให้หย่อนราว 1 ถึง 1.5 ซม. ขณะยางอยู่ในตำแหน่งปิด
4. ถ้าเป็นโถสองปุ่ม ให้ลองกดทั้งสองปุ่ม ถ้ากดปุ่มเล็กแล้วน้ำลงแต่ปุ่มใหญ่ไม่ลง ชุดกลไกฝั่งนั้นอาจหลุดหรือแตก ชุดกลไกสองปุ่มมีขายแยกเป็นชุด ถอดไปเทียบรุ่นที่ร้านได้

น้ำลงเบา วนไม่หมด

อาการนี้มีสองสาเหตุหลักที่แก้ได้เอง

ระดับน้ำในถังต่ำเกินไป

น้ำที่ล้างโถมาจากน้ำในถัง ถ้าระดับต่ำกว่าเส้นที่ผู้ผลิตกำหนด น้ำจะไม่พอเกิดแรงดูด ระดับน้ำปกติมักอยู่ต่ำกว่าท่อน้ำล้นกลางถังราว 2 ถึง 3 ซม. หรือที่เส้นขีดในถัง ถ้าต่ำกว่า ปรับลูกลอยขึ้นด้วยสกรูหรือคลิปบนก้านลูกลอย แล้วทดลองกดอีกครั้ง

รูเป่าใต้ขอบโถอุดตัน

โถหลายรุ่นมีรูเล็กใต้ขอบด้านใน ให้น้ำไหลล้างรอบโถ ในพื้นที่น้ำกระด้างหรือน้ำบาดาล คราบหินปูนอุดรูเหล่านี้ น้ำจึงลงไม่เต็มแรง ใช้กระจกส่องใต้ขอบดูรูที่อุดตัน ใช้ไม้จิ้มฟันหรือลวดเส้นเล็กเขี่ยหินปูนออก แล้วล้างด้วยน้ำส้มสายชูเจือจางหรือน้ำยาล้างคราบตามฉลาก ทิ้งไว้ตามเวลาที่ระบุ

น้ำขึ้นเกือบล้นโถ ตันที่ท่อ

ก่อนจะใช้ลูกยางดูด ให้หยุดกดซ้ำ เพราะการกดซ้ำเติมน้ำลงในโถที่ตันอยู่ทำให้ล้น ถ้าน้ำเกือบเต็มขอบ ให้ปิดวาล์วน้ำเข้าถังพักก่อน

ใช้ลูกยางดูดแบบมีปีกยาง (flange plunger) ซึ่งออกแบบให้ปีกยางสอดเข้าคอท่อ ลูกยางทรงกลมแบนที่ใช้กับซิงค์ ไม่ปิดสนิทกับโถ ขั้นตอน

1. ให้ปากลูกยางจมน้ำ ถ้าน้ำน้อยเกินไปให้เติมน้ำจากถังพักโดยใช้ถัง ไม่ต้องกดชักโครก
2. สอดลูกยางให้ปีกเข้าคอท่อ ปิดสนิท
3. ดันลงและดึงขึ้นช้าๆ 3 ถึง 4 ครั้งแรก เพื่อไล่อากาศ แล้วดันแรงขึ้น 10 ถึง 15 ครั้ง
4. ดึงลูกยางขึ้นทันทีที่ได้ยินเสียงน้ำไหลลง ถ้าน้ำลดลงเร็ว ลองกดชักโครกเพื่อทดสอบ ถ้ายังช้า ทำซ้ำได้อีก 2 ถึง 3 รอบ

ถ้าตันเพราะของแข็ง เช่น ผ้าเปียก ผ้าอนามัย แพมเพิร์ส หรือของเล่นเด็ก ลูกยางอาจไม่ได้ผล ใช้สายสปริงสำหรับโถชักโครก (toilet auger) ที่มีปลอกยางกันเซรามิกขูด อย่าใช้ไม้หรือลวดแข็งงัด เพราะผิวเซรามิกเป็นรอยได้ และดึงของออกไม่ได้เสมอ

น้ำไหลซึมในโถไม่หยุด

ถ้าได้ยินเสียงน้ำเติมถังเป็นระยะแม้ไม่มีใครกด หรือเห็นน้ำไหลบางๆ ลงโถ แปลว่าถังรั่วเงียบ EPA ระบุว่าบ้านที่มีรั่วเสียน้ำราว 180 แกลลอนต่อสัปดาห์ โดยโถชักโครกเป็นต้นเหตุบ่อย และสาเหตุหลักคือยางสึก (flapper)

ทดสอบด้วยสี ตามที่ EPA แนะนำ

1. หยดสีผสมอาหารสองสามหยดลงในถังพัก
2. ไม่กด รอ 10 นาที
3. ถ้าสีผ่านลงมาในโถ แปลว่ายางไม่ปิดสนิท
4. กดน้ำออกทันทีหลังทดสอบเพื่อไม่ให้สีติดถัง

ถ้าสีลงโถ ให้เปลี่ยนยาง ปิดวาล์ว กดน้ำออก ถอดยางเก่า เช็ดขอบบ่าที่ยางนั่ง (flush valve seat) ให้ปลอดคราบหินปูน แล้วใส่ยางใหม่ตรงรุ่น EPA แนะนำให้ตรวจและเปลี่ยนยางอย่างน้อยทุก 5 ปี และถือยางเก่าหรือรูปไปเทียบที่ร้าน ถ้าเปลี่ยนแล้วยังรั่ว บ่าอาจกร่อนหรือมีรอยบิ่น ต้องเปลี่ยนชุดวาล์วทั้งชุด

ถ้าสีไม่ลงโถ แต่น้ำยังเติมถังบ่อย ให้ดูลูกลอยและวาล์วเติมน้ำ ลูกลอยที่ตั้งสูงเกินทำให้น้ำล้นเข้าท่อน้ำล้นกลางถัง และไหลลงโถเงียบๆ ให้ลดระดับลูกลอยลงจนน้ำหยุดที่ต่ำกว่าปลายท่อน้ำล้น 2 ถึง 3 ซม.

กดได้ แต่ต้องกดซ้ำเสมอ

กรณีนี้ไม่มีสาเหตุเดียว ให้ไล่ตามลำดับ

• น้ำในถังน้อยเกินไป ดูหัวข้อระดับน้ำด้านบน
• ท่อระบายอากาศ (vent) ตัน ท่อต้องมีอากาศไหลเข้าเมื่อน้ำไหลลง ถ้าตัน จะได้ยินเสียงอึกอักและน้ำลงช้า ท่อ vent โผล่ที่หลังคา ควรให้ช่างตรวจ ไม่ควรขึ้นหลังคาเอง
• ถังเกรอะหรือถังบำบัดใกล้เต็ม กรณีนี้โถทุกตัวในบ้านจะช้า เสียงอึกอักที่ท่อ อ่างล้างหน้าในห้องน้ำก็ช้า ดู ถังบำบัดน้ำเสีย สำหรับการเช็กและรอบสูบ
• ใช้กระดาษชำระหนาเกินหรือใช้ทิชชูเปียก EPA ระบุว่าควรทิ้งเฉพาะของเสียและกระดาษชำระ ห้ามทิ้งทิชชูเปียก ผ้าอนามัย ผ้าอ้อม กากกาแฟ ทรายแมว

ถ้ามีเพียงโถเดียวช้า แปลว่าสาเหตุอยู่ที่โถนั้น ถ้าช้าทั้งบ้านหรือเป็นเกือบทุกจุดน้ำทิ้ง แปลว่าสาเหตุอยู่ที่ท่อรวมหรือถังเกรอะ ไม่ควรเสียเวลาเปลี่ยนอะไหล่ในถัง

ตัวอย่างลำดับการวินิจฉัยในบ้านจริง

สมมติทาวน์โฮมสองชั้น ชั้นล่างกดแล้วต้องกดสองครั้ง ชั้นบนปกติ

1. เปิดถังพักชั้นล่าง ระดับน้ำต่ำกว่าเส้นราว 5 ซม. ปรับลูกลอยขึ้น ทดลองกด ดีขึ้นแต่ยังช้า
2. ส่องใต้ขอบ รูเป่าอุดตันหินปูน ขัดรูแล้วลองอีก อาการดีขึ้นมาก
3. ใช้สีทดสอบรั่ว สีลงโถภายใน 10 นาที เปลี่ยนยาง ใช้เวลาเปลี่ยนไม่ถึง 20 นาที ราคาอะไหล่หลักร้อยบาท
4. ถ้าชั้นบนก็เริ่มช้าด้วย ให้ตรวจถังเกรอะ

ลำดับนี้ลงทุนน้อยที่สุดและไม่ทำให้ต้องเรียกช่างโดยไม่จำเป็น

เมื่อไรควรหยุดแล้วเรียกช่าง

• โถหลายตัวช้าพร้อมกัน หรือน้ำผุดที่ท่อพื้นหรือฝาบ่อ
• ลูกยางและสายสปริงไม่ได้ผลหลังลองซ้ำ 3 รอบ
• น้ำซึมจากฐานโถหรือท่อแตก
• ได้กลิ่นน้ำเสียตลอดแม้ใส่น้ำในโถแล้ว
• ถังพักหรือโถร้าว
• เป็นโถแขวนผนังที่มีถังฝังในผนัง

ช่างประปาจะใช้กล้องส่องท่อหรือเครื่องดันน้ำแรงดันสูง ซึ่งเครื่องมือเหล่านี้ไม่คุ้มซื้อมาใช้ที่บ้าน ถ้าโถเก่ามาก และรั่วบ่อย การเปลี่ยนทั้งตัวอาจคุ้มกว่า ดูหลักเลือกใน ชักโครกเลือกยังไง ส่วนงานท่อตันที่ซิงค์ครัวมีวิธีไล่ที่ต่างกัน ดู ท่อตันอ่างล้างจาน

เช็กลิสต์สั้นๆ ก่อนยกมือเรียกช่าง

1. ถังมีน้ำและวาล์วเปิดหรือไม่
2. โซ่ ก้านกด และปุ่มติดกันหรือไม่
3. ระดับน้ำถึงเส้นที่ผู้ผลิตกำหนดหรือไม่
4. ทดสอบสี 10 นาที สีลงโถหรือไม่
5. ลูกยางแบบปีกดูดแล้ว น้ำลงหรือไม่
6. โถอื่นในบ้านช้าด้วยหรือไม่