ประเด็นสำคัญ
- พุกที่ใช้ยึดกับคอนกรีตแบ่งตามวิธียึดได้ราวแปดกลุ่ม ในแคตตาล็อกผู้ผลิตแยกเป็นพุกเบ่ง พุกปลอก พุกสกรู พุกดรอปอิน พุกปลายตัด พุกเคมี พุกหล่อใน และที่ยึดสำหรับผนังเบากับวัสดุกลวง
- ชื่อที่ร้านเรียกว่าพุกเหล็กกับพุกเบ่งมักเป็นของเดียวกัน ผู้ผลิตรายเดียวกันตั้งชื่อรุ่นเบ่งตัวทั้งสองแบบ จึงควรดูชื่อรุ่นและแผ่นข้อมูลมากกว่าชื่อเรียก
- เลือกประเภทตามวัสดุฐานก่อน คอนกรีต อิฐก่อ อิฐกลวง หรือผนังเบา แต่ละรุ่นระบุไว้ว่ายึดกับวัสดุไหนได้
- วัสดุตัวพุกมีสามกลุ่มหลัก คือเหล็กชุบสังกะสี สังกะสีจุ่มร้อน และสแตนเลสเกรด A2 หรือ A4 งานกลางแจ้งใกล้ทะเลควรเป็นสแตนเลส
- ราวกันตก ราวบันได งานแขวนเหนือศีรษะ และงานที่คนต้องพึ่งพาน้ำหนัก ให้วิศวกรหรือช่างที่เป็นผู้ออกแบบจุดยึดตัดสินใจ ไม่ควรเลือกพุกเองจากตาราง
พุกเหล็กที่ยึดกับคอนกรีตแบ่งตามวิธียึดได้ราวแปดกลุ่ม ได้แก่ พุกเบ่ง พุกปลอก พุกสกรู พุกดรอปอิน พุกปลายตัด พุกเคมี พุกหล่อใน และที่ยึดสำหรับผนังเบากับวัสดุกลวง สิ่งที่ทำให้เลือกผิดบ่อยไม่ใช่ชื่อประเภท แต่คือวัสดุฐานของผนังกับสภาพแวดล้อมที่พุกต้องอยู่ ข้อมูลทั้งหมดข้างล่างอ้างจากแคตตาล็อกและหน้าเทคนิคของผู้ผลิตพุกรายใหญ่รายเดียว (Hilti ประเทศไทย) ยี่ห้ออื่นที่ขายในไทยจัดกลุ่มคล้ายกัน แต่รุ่น ขนาด และตัวเลขรับน้ำหนักต้องอ่านจากเอกสารของยี่ห้อที่คุณซื้อ

แปดกลุ่มในตารางเดียว
ตารางนี้จัดตามหมวดที่ผู้ผลิตตั้งไว้ในแคตตาล็อก ส่วนคำอธิบายวิธียึดเป็นความรู้พื้นฐานของแต่ละชนิด ไม่ใช่ตัวเลขสเปก
| กลุ่ม | วิธียึดโดยสรุป | ที่แคตตาล็อกระบุไว้ |
|---|---|---|
| พุกเบ่ง | ขันแล้วตัวพุกขยายเบียดผนังรู | มีทั้งรุ่นสำหรับคอนกรีตรับแรงดึงและรุ่นสำหรับคอนกรีตส่วนรับแรงอัด วัสดุเป็นเหล็กชุบสังกะสี สังกะสีจุ่มร้อน หรือสแตนเลส |
| พุกปลอก | ปลอกโลหะขยายตัวรอบแกนเกลียว | อยู่ในหมวดพุกกลไกเดียวกัน แยกตัวกรองเป็นประเภทของมันเอง |
| พุกสกรู | ขันสกรูแข็งกัดเกลียวเข้าเนื้อวัสดุ | ระบุสำหรับคอนกรีตและอิฐก่อ มีหัวหกเหลี่ยมและหัวจม |
| พุกดรอปอิน | ฝังตัวในรู แล้วตอกกรวยด้านในให้ขยาย | ระบุรุ่นฝังตื้น ใช้ในที่แห้ง รุ่นสแตนเลสใช้กลางแจ้งได้ |
| พุกปลายตัด | ก้นรูบานออก ตัวพุกล็อกในโพรงนั้น | ระบุสำหรับงานรับแรงไดนามิกและงานฝังตื้น ในคอนกรีตที่ผู้ผลิตกำหนด |
| พุกเคมี | ฉีดหรือใส่แคปซูลน้ำยา แล้วเสียบแท่งเกลียวหรือเหล็กเส้น | ใช้กับคอนกรีตและอิฐก่อ มีเวลาบ่มและขั้นตอนทำความสะอาดรู |
| พุกหล่อใน | วางในแบบก่อนเทคอนกรีต | รุ่นที่ระบุเป็นซ็อกเก็ตเกลียวใน ใช้แขวนท่อเหนือหัวในคอนกรีต |
| ที่ยึดผนังเบาและวัสดุกลวง | ยึดกับแผ่นผนังหรืออิฐกลวง | แยกเป็นพุกงานผนังเบา ที่ยึดพลาสติก ที่ยึดส่วนเว้า และที่ยึดฉนวน |
ถ้าต้องการเลือกพุกตามน้ำหนักชั้นวางหรือกรอบรูปทั่วไป ตารางเบอร์ดอกกับน้ำหนักอยู่ในวิธีเจาะผนังคอนกรีต ส่วนหน้านี้ตอบเรื่องประเภทของพุก
ร้านเรียกพุกเหล็ก แคตตาล็อกเรียกพุกเบ่ง
ในหมวดพุกกลไกของผู้ผลิตรายนี้ รุ่น HSA, HST3 และ HSV ใช้ชื่อว่าพุกเหล็ก ส่วน HST4 และ HST2 ใช้ชื่อว่าพุกเบ่ง ทั้งหมดเป็นพุกเบ่งตัวที่มีเกลียวด้านนอก สรุปได้ว่า คำว่าพุกเหล็กในร้านวัสดุเป็นชื่อเรียกกว้างๆ ของพุกโลหะที่เบ่งตัว ไม่ได้บอกรุ่นหรือชนิดตายตัว
ผลต่อคนซื้อคือ ถ้าบอกร้านว่า "เอาพุกเหล็ก" ร้านอาจหยิบรุ่นที่ใช้ได้เฉพาะคอนกรีตแบบหนึ่ง แต่ผนังของคุณเป็นอิฐก่อ จึงควรบอกวัสดุผนัง สิ่งที่จะยึด และงานอยู่ในร่มหรือกลางแจ้ง แล้วขอให้ร้านบอกชื่อรุ่น
เลือกจากวัสดุฐานก่อนเลือกประเภท
แคตตาล็อกแยกวัสดุฐานไว้ละเอียดกว่าที่คนทั่วไปคิด รายการที่เห็นในตัวกรองมีคอนกรีตรับแรงดึง คอนกรีตส่วนรับแรงอัด คอนกรีตเสริมเส้นใยเหล็ก อิฐก่อ อิฐกลวง บล็อกก่ออิฐ งานผนังเบา และหินธรรมชาติ
ข้อควรสังเกตคือรุ่นเดียวกันอาจระบุทั้งสองคำ เช่น พุกเหล็ก HSA เขียนว่าใช้กับคอนกรีตแบบรับแรงอัดหรือ uncracked concrete ส่วนพุกเบ่ง HST4 เขียนว่าใช้กับคอนกรีตรับแรงดึง ผมอ่านว่าผู้ผลิตแยกส่วนของโครงสร้างที่คอนกรีตอาจมีรอยร้าวละเอียดเมื่อรับแรง ออกจากส่วนที่ไม่ร้าว นี่เป็นการตีความของผมจากถ้อยคำในแคตตาล็อก ถ้าผนังหรือพื้นที่จะยึดเป็นส่วนโครงสร้างอย่างคาน เสา หรือพื้นรับแรง ให้ถามวิศวกรว่าจุดนั้นเป็นคอนกรีตแบบไหน ความเข้าใจพื้นฐานของคอนกรีตเสริมเหล็กอยู่ในคอนกรีตเสริมเหล็ก

วัสดุของตัวพุก ชุบสังกะสีหรือสแตนเลส
หน้าสินค้าระบุวัสดุของตัวพุกไว้สี่แบบ คือเหล็กคาร์บอนชุบสังกะสี เหล็กคาร์บอนชุบสังกะสีแบบจุ่มร้อน สแตนเลส A2 และสแตนเลส A4 หน้าสินค้าอธิบายว่า A2 คือเกรด 304 และ A4 คือเกรด 316 สแตนเลสเกรด 316 ถูกเลือกไว้สำหรับงานที่เสี่ยงกัดกร่อนมากกว่า
ตัวอย่างที่แคตตาล็อกเขียนเป็นเงื่อนไขชัด คือพุกดรอปอินรุ่นสแตนเลส A4 ระบุสภาพแวดล้อมว่าใช้กลางแจ้งที่ห่างจากชายฝั่งเกิน 1 กิโลเมตร และในร่มที่มีการควบแน่นชั่วคราว ส่วนพุกดรอปอินเหล็กชุบสังกะสีรุ่นอื่นระบุไว้แค่ใช้ในที่แห้ง พุกที่ใช้ภายนอกหรือใกล้ทะเลจึงไม่ควรเลือกตามราคาอย่างเดียว
เหล็กชุบสังกะสีแบบจุ่มร้อนต่างจากชุบไฟฟ้าตรงชั้นเคลือบ ซึ่งอธิบายไว้ในเหล็กกัลวาไนซ์ คืออะไร ว่าชั้นสังกะสีค่อยๆ ถูกใช้ไปก่อนเนื้อเหล็ก และบริเวณรอยตัดหรือเกลียวที่ถูกขีดข่วนเป็นจุดที่ชั้นเคลือบหายก่อน
เอกสารรับรองที่ควรเห็นก่อนจ่ายเงิน
รุ่นที่ใช้ในงานโครงสร้างมักมีเอกสารทดสอบหรืออนุมัติกำกับ แคตตาล็อกลิสต์ไว้หลายแบบ เช่น ETA, DIBt, FM, UL รายงานด้านแผ่นดินไหว ด้านไฟ และด้านความล้า พุกบางรุ่นไม่มีรายการเหล่านี้ เช่น พุกหล่อในรุ่นที่ระบุว่าไม่มีรายงานทดสอบในตัวกรอง การไม่มีเอกสารไม่ได้แปลว่าใช้ไม่ได้ แต่แปลว่าตัวเลขรับน้ำหนักต้องมาจากแผ่นข้อมูลของผู้ผลิตโดยตรง
หน้าเทคนิคของผู้ผลิตรายเดียวกันเล่าว่า วิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทยฯ ปรับปรุงมาตรฐานคอนกรีตเสริมเหล็กโดยวิธีกำลัง เป็นมาตรฐาน วสท.011008-21 และเพิ่มบทที่ 21 เรื่องการฝังยึดในคอนกรีต โดยหน้าเดียวกันระบุว่าเผยแพร่ฉบับสมบูรณ์ปี 2565 ข้อนี้อ้างจากหน้าของผู้ผลิต ผมไม่ได้เปิดมาตรฐานฉบับเต็มของ วสท. เพื่ออ่านเอง นัยที่ผมเก็บไว้คือ การออกแบบจุดยึดในคอนกรีตที่รับน้ำหนักจริงมีมาตรฐานวิชาชีพของไทยกำกับอยู่ และเป็นงานของวิศวกร
พุกเคมีกับพุกหล่อใน มักไม่ใช่งานที่เจ้าของบ้านเลือกเอง
พุกเคมีในแคตตาล็อกมีน้ำยาแบบฉีดและแบบแคปซูล ระบุเวลาบ่มทั้งแบบเร็วและแบบช้า ระบุสภาพรูที่รองรับ เช่น แห้ง อิ่มตัวด้วยน้ำ หรือจมน้ำ และมีคู่มือทำความสะอาดรูกำกับทุกรุ่น ตัวอย่างการใช้ที่เห็นในคำอธิบายมีการเจาะเสียบเหล็กข้ออ้อยที่ติดตั้งภายหลัง และการยึดแผ่นเหล็กโครงสร้าง บางรุ่นระบุสำหรับอิฐก่อที่เป็นอิฐกลวงหรืออิฐตัน
สองข้อนี้บอกว่าพุกเคมีไม่ได้เป็นแค่พุกเบ่งที่แข็งแรงกว่า มันพึ่งขั้นตอนหน้างานมาก รูที่ไม่สะอาดหรือเวลาบ่มที่ไม่ครบเป็นเหตุให้เอกสารตัวเลขไม่มีความหมาย งานที่ใช้พุกเคมีจึงควรมีช่างหรือผู้ควบคุมงานที่ทำตามคู่มือของรุ่นนั้น
ส่วนพุกหล่อในต้องวางก่อนเทคอนกรีต รุ่นที่แคตตาล็อกให้ไว้เป็นซ็อกเก็ตเกลียวในสำหรับงานแขวนท่อเหนือหัวของผู้รับเหมางานระบบ ถ้าบ้านเทพื้นเสร็จไปแล้ว ตัวเลือกนี้ปิดไปแล้ว งานยึดของเพิ่มหลังเทต้องใช้พุกกลุ่มอื่น
งานที่ไม่ควรตัดสินใจเองจากตาราง
เหตุผลเชิงปฏิบัติคือ แต่ละรุ่นมีเงื่อนไขของผู้ผลิตที่ผูกกันหลายข้อ ทั้งวัสดุฐาน ความลึกฝัง ระยะห่างระหว่างพุก ระยะจากขอบ และวิธีขันแรงบิด ตัวเลขเหล่านี้เปลี่ยนตามรุ่นและขนาด ผมจึงไม่ใส่ตัวเลขรับน้ำหนักไว้ตรงนี้ ของที่แขวนทั่วไปในบ้านและขาแขวนทีวีมักมีคู่มือบอกชนิดพุกที่แนะนำ ตามที่อธิบายไว้ในผนังทีวี
ตัวอย่างสมมติ อ่านงานชั้นวางหนักในห้องซักล้าง
ตัวอย่างนี้สมมติขึ้นเพื่อแสดงลำดับการคิด ไม่ใช่ข้อมูลจากหน้างานจริง สมมติผนังห้องซักล้างเป็นคอนกรีตหล่อ ต้องการติดชั้นเหล็กรับเครื่องซักผ้าขนาดเล็กหรือถังเก็บของ
- ตรวจวัสดุฐาน เคาะและดูแบบผนัง ถ้าเป็นคอนกรีตหล่อไม่ใช่อิฐมอญหรืออิฐมวลเบา ตัวเลือกจะอยู่ในกลุ่มพุกเบ่งหรือพุกสกรู
- ตรวจสภาพแวดล้อม ห้องซักล้างชื้น มีน้ำกระเด็น และบางบ้านเปิดโล่ง ชั้นที่ใช้ในที่ชื้นควรดูรุ่นที่ระบุสภาพแวดล้อมรองรับ ไม่ใช่รุ่นสำหรับที่แห้งอย่างเดียว
- ตรวจชนิดของแรง ของที่วางนิ่งๆ ต่างจากของที่สั่นตอนใช้งาน เช่นเครื่องซักผ้าตอนปั่น แรงสั่นเป็นเหตุให้ต้องถามผู้ขายถึงรุ่นที่ระบุรับแรงไดนามิกหรือความล้า
- เลือกวัสดุพุก ที่ชื้นควรเริ่มดูที่ชุบสังกะสีจุ่มร้อนหรือสแตนเลส
- ตั้งคำถามกับช่างหรือผู้ขายด้วยแผ่นข้อมูล ไม่ใช่ด้วยชื่อเรียก
ถ้าต้องเจาะเองเพื่อยึดของเบา เครื่องมือและลำดับเจาะอยู่ในวิธีเจาะผนังคอนกรีต และการเลือกสว่านอยู่ในเลือกสว่านไฟฟ้า
ก่อนซื้อหรือจ้างช่างติดพุก ถามสิ่งนี้
- ชื่อรุ่นและขนาดของพุกที่เสนอคืออะไร ขอดูแผ่นข้อมูลของรุ่นนั้น
- รุ่นนี้รองรับวัสดุฐานของผนังผมหรือไม่ คอนกรีต อิฐก่อ อิฐกลวง หรือผนังเบา
- วัสดุของตัวพุกเป็นอะไร และเหมาะกับที่ชื้นหรือกลางแจ้งหรือไม่
- ความลึกของรูและระยะจากขอบที่ผู้ผลิตกำหนดคือเท่าไร
- งานนี้มีเอกสารรับรองหรือผลทดสอบของรุ่นที่ใช้หรือไม่
- ถ้าเป็นงานที่คนพึ่งพาน้ำหนัก ใครเป็นผู้ออกแบบและรับรองจุดยึด
คำถามที่พบบ่อย
พุกเหล็กกับพุกเบ่งต่างกันไหม
ในแคตตาล็อกของผู้ผลิตที่ใช้อ้างอิง รุ่นเบ่งตัวบางรุ่นเรียกว่าพุกเหล็ก บางรุ่นเรียกพุกเบ่ง จึงเป็นการเรียกกลุ่มเดียวกันได้ ถ้าร้านเสนอพุกเหล็ก ให้ถามชื่อรุ่น ขนาด และวัสดุฐานที่รุ่นนั้นรองรับ
พุกเหล็กใช้กับผนังอิฐมอญหรืออิฐมวลเบาได้ไหม
ต้องดูแผ่นข้อมูลของรุ่นนั้น ผู้ผลิตระบุวัสดุฐานของแต่ละรุ่นแยกกัน บางรุ่นรองรับคอนกรีตเท่านั้น บางรุ่นรองรับอิฐก่อหรืออิฐกลวงด้วย ผนังมวลเบาและผนังเบาอ่านเพิ่มได้ใน[ผนังเบา](/lightweight-wall/)
ใช้พุกเหล็กชุบสังกะสีนอกบ้านได้ไหม
ขึ้นกับรุ่นและสภาพแวดล้อม แคตตาล็อกระบุสภาพแวดล้อมของบางรุ่นไว้ชัด เช่น รุ่นสแตนเลส A4 สำหรับกลางแจ้งที่ห่างจากชายฝั่งเกิน 1 กิโลเมตร ถ้ามีฝนสาด ความชื้นสูง หรือใกล้ทะเล ควรถามผู้ขายว่ารุ่นที่เสนอรองรับสภาพนั้นหรือไม่
แหล่งอ้างอิง
- พุกเบ่งตัว พุกปลอก พุกสกรู พุกดรอปอิน พุกปลายตัด (หมวดพุกกลไก) | Hilti Thailand
- พุกคอนกรีตเคมี (น้ำยาเคมีเจาะเสียบเหล็ก) | Hilti Thailand
- พุกหล่อในที่ (Cast-in anchors) | Hilti Thailand
- มาตรฐานใหม่สำหรับพุก (การฝังยึดในคอนกรีต) มาตรฐาน วสท.011008-21 | Hilti Thailand





