ใจความสำคัญ
- SCG แบ่งรูปทรงหลังคาบ้านเป็น 11 แบบ ส่วนจระเข้แบ่งเป็น 9 แบบ ทั้งสองแหล่งมีจั่ว ปั้นหยา มนิลา เพิงแหงน ปีกผีเสื้อ แบน โค้ง หลายเหลี่ยม และโดมเหมือนกัน
- จั่วสร้างง่ายและระบายความร้อนได้ถ้าเจาะช่องที่หน้าจั่ว แต่ฝนอาจสาดเข้าผนังหน้าจั่ว ส่วนปั้นหยาทนลมและกันแดดฝนได้รอบด้านแต่ระบายความร้อนได้น้อยกว่า
- ทรงที่น้ำฝนมารวมกัน เช่น ปีกผีเสื้อ ต้องมีรางระบายน้ำขนาดพอและระบบระบายที่ดี ทรงแบนต้องมีกันซึมและพื้นลาดไปทางน้ำออก
- ความชันขึ้นกับวัสดุมุง กระเบื้องคอนกรีตสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูนเหมาะกับหลังคา 40 ถึง 45 องศา ส่วนกระเบื้องลอนโมเนียร์มุงได้ตั้งแต่ 17 องศา
- ทรงโค้ง โดม และทรงอิสระต้องให้วิศวกรหรือผู้เชี่ยวชาญคำนวณโครงสร้าง ไม่ควรเลือกจากรูปภาพอย่างเดียว
หลังคาบ้านแบ่งได้ 11 รูปทรงตามบทความของ SCG HOME คือ จั่ว ปั้นหยา มนิลา จั่วตัด เพิงแหงน ปีกผีเสื้อ เรียบแบน โค้ง หลายเหลี่ยม โดม และรูปทรงอิสระ ส่วนบทความของจระเข้นับไว้ 9 แบบ ที่ต่างกันคือบางแหล่งไม่แยกจั่วตัดกับทรงอิสระ ทุกทรงมีข้อดีและจุดรั่วของตัวเอง เลือกจากสภาพอากาศ งบ และช่างที่หาได้
ทรงพื้นฐานที่บ้านเมืองไทยใช้กันมากที่สุด
สี่ทรงแรกเป็นทรงที่เจอได้ในหมู่บ้านจัดสรรทั่วไป
ทรงจั่วมีผืนหลังคาสองด้านเอียงมาบรรจบกันที่สันกลาง ข้อดีที่ SCG ระบุคือก่อสร้างง่ายเพราะช่างคุ้นมือ กันแดดฝนได้ดี และถ้าเจาะช่องระบายอากาศที่หน้าจั่วจะช่วยระบายความร้อนในโถงหลังคาได้ ข้อเสียคือฝนอาจสาดเข้าผนังหน้าจั่ว จระเข้แนะนำให้ติดกันสาดเพิ่มเมื่อฝนมากับลมที่พัดเข้าหน้าจั่ว
ทรงปั้นหยามีผืนหลังคาสี่ด้านเอียงขึ้นไปชนกัน ถ้าชายคายื่นยาวจะกันแดดฝนได้ทุกด้านและทนแรงลมดี ข้อเสียที่ SCG ชี้คือไม่มีหน้าจั่วช่วยระบายความร้อน แก้ได้โดยใช้ฝ้าชายคาแบบมีรูระบายอากาศหรือทำหลังคาสองชั้น ส่วนจระเข้เตือนว่ามีรอยต่อมากกว่าทรงอื่น ต้องใช้ช่างฝีมือดีมิฉะนั้นรั่วง่าย รายละเอียดเทียบกับจั่วอย่างเต็มๆ อยู่ใน หลังคาทรงปั้นหยา
ทรงมนิลาเป็นทรงผสมระหว่างปั้นหยากับจั่ว บางแหล่งเรียก Dutch Gable ส่วนที่เป็นปั้นหยากันแดดฝนสี่ด้าน ส่วนที่เป็นจั่วใส่เกล็ดหรือระแนงระบายอากาศได้ SCG จึงสรุปว่าเหมาะกับเมืองร้อนฝนชุกอย่างไทย แต่จระเข้เตือนว่ารูปทรงซับซ้อนทำให้รั่วได้ง่าย สองแหล่งไม่ขัดกัน ทรงนี้ดีในแง่การออกแบบ แต่ราคาที่ต้องจ่ายคืองานรอยต่อ
ทรงจั่วตัดคล้ายจั่วที่ถูกตัดมุมแหลมด้านบนออกให้เป็นผืนหลังคาเล็กลาดลงมา SCG ระบุว่ากันแดดฝนได้แบบเดียวกับจั่ว และผืนที่ตัดมุมช่วยกันแดดฝนไม่ให้สาดเข้าช่องหน้าต่างหรือช่องระบายอากาศที่หน้าจั่ว

ทรงโมเดิร์นที่น้ำฝนไหลมารวมกัน
สามทรงนี้ดูเรียบ ไม่มีชายคาซับซ้อน แต่ต้องคิดเรื่องทางน้ำก่อนเลือก
ทรงเพิงแหงนลาดเอียงด้านเดียว รอยต่อน้อย โครงสร้างไม่ซับซ้อน ก่อสร้างเร็ว ประหยัดค่าแรงและวัสดุตามข้อมูลของทั้งสองแหล่ง ข้อเสียคือกันแดดฝนได้ฝั่งเดียวที่หลังคาลาดลงมา ด้านอื่นต้องเสริมระแนงหรือกันสาด และจระเข้ระบุว่ากันความร้อนจากภายนอกได้ไม่ดีเท่าที่ควร
ทรงปีกผีเสื้อคือเพิงแหงนสองผืนลาดเข้าหากัน น้ำฝนจากทั้งสองผืนไหลมารวมตรงกลาง SCG จึงเตือนว่ารั่วซึมได้ง่ายกว่าทรงอื่น ต้องมีรางระบายน้ำขนาดเหมาะกับปริมาณน้ำที่มาจากสองฝั่งพร้อมกัน และมีระบบระบายน้ำที่ดี จระเข้ก็ให้ข้อเสียเดียวกัน คือต้องติดรางเพิ่มเพราะน้ำมารวมกลางหลังคา
ทรงเรียบแบน SCG แยกเป็นสองแบบ แบบแรกคือพื้นคอนกรีตเสริมเหล็กหล่อเป็นผืนเดียวเป็นดาดฟ้า แบบที่สองคือหลังคา Parapet ที่มีผนังล้อมเพื่อซ่อนหลังคามุงไว้ข้างใน ข้อดีคือใช้ดาดฟ้าเป็นพื้นที่ใช้สอยได้ ข้อระวังคือคอนกรีตเก็บความร้อนไว้ในเนื้อวัสดุแล้วแผ่เข้าบ้าน และเมื่อพื้นร้าวน้ำฝนจะค่อยๆ ซึมสะสมในเนื้อคอนกรีตจนรั่ว SCG จึงแนะนำให้ติดฉนวนกันความร้อน ทำระบบกันซึม และปรับพื้นให้ลาดไปทางระบายน้ำ เรื่องดาดฟ้าที่ใช้งานได้จริงดูต่อใน ดาดฟ้าและพื้นหลังคาแบน
| ทรง | ข้อดีตามแหล่งที่เปิดอ่าน | จุดที่ต้องระวัง |
|---|---|---|
| จั่ว | สร้างง่าย เจาะช่องลมที่หน้าจั่วได้ | ฝนสาดผนังหน้าจั่ว |
| ปั้นหยา | กันแดดฝนรอบด้าน ทนลมดี | ระบายความร้อนยาก รอยต่อเยอะ |
| มนิลา | ผสมข้อดีของจั่วและปั้นหยา | รูปทรงซับซ้อน รอยต่อมาก |
| เพิงแหงน | โครงง่าย สร้างเร็ว | กันแดดฝนฝั่งเดียว |
| ปีกผีเสื้อ | ดีไซน์โดดเด่น | น้ำมารวมกลางหลังคา ต้องมีรางที่พอ |
| เรียบแบน | ใช้ดาดฟ้าได้ | ความร้อนสะสม ต้องมีกันซึมและลาดน้ำ |
โค้ง หลายเหลี่ยม โดม และทรงอิสระ
สี่ทรงนี้ไม่ใช่ทรงที่เลือกจากแคตตาล็อกบ้านแบบสำเร็จรูป
หลังคาโค้งนิยมทำเป็นโครงสร้างเปลือกบาง ใช้เมทัลชีทหรืออะลูมิเนียมขึ้นรูป น้ำหนักเบา รอยต่อน้อย จึงรั่วน้อยกว่าทรงอื่นตามที่ SCG ระบุ แต่ต้องมีผู้เชี่ยวชาญคำนวณโครงสร้างรองรับ จระเข้เสริมว่าค่าใช้จ่ายค่อนข้างสูงด้วยเหตุผลเดียวกัน ถ้าสนใจวัสดุที่โค้งได้ ดูภาพรวมใน หลังคาเมทัลชีท
หลังคาหลายเหลี่ยม (หกเหลี่ยมหรือแปดเหลี่ยม) บังแดดฝนได้ทุกทิศ นิยมใช้กับโถงสูงหรือศาลา ส่วนโดมดูหรูหราแบบคลาสสิกแต่ต้องใช้ช่างฝีมือและระวังรอยต่อรั่ว ทรงอิสระท้าทายกรอบเดิมแต่ต้องคำนวณโครงสร้างและเลือกวัสดุที่ยืดหยุ่นโดยผู้เชี่ยวชาญ
ความชันกับวัสดุมุง ต้องจับคู่ให้ถูก
ทรงหลังคาไม่ได้เลือกแยกจากวัสดุ เพราะวัสดุแต่ละชนิดมุงได้ที่ความชันขั้นต่ำต่างกัน บทความของจระเข้ให้ตัวอย่างสองชนิดไว้ชัด
- กระเบื้องคอนกรีตสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน ขนาดเล็ก เหมาะกับหลังคาที่ลาดเอียงตั้งแต่ 40 ถึง 45 องศา
- กระเบื้องโมเนียร์ซึ่งเป็นแบบลอน มุงได้ตั้งแต่ความชัน 17 องศา
จระเข้เตือนด้วยว่ากระเบื้องคอนกรีตหนัก โครงหลังคาต้องรับน้ำหนักได้ ตัวเลขของวัสดุชนิดอื่นไม่ได้อยู่ในหน้าที่เปิดอ่าน ให้ถามผู้ผลิตวัสดุที่เลือกว่าความชันต่ำสุดที่รับประกันคือเท่าไร แล้วนำค่านั้นไปให้ผู้ออกแบบเทียบกับทรงที่ต้องการ วัสดุมุงแต่ละประเภทเปรียบเทียบได้ใน กระเบื้องมุงหลังคา

อากาศร้อนฝนชุก เลือกทรงไหนก่อน
ถ้าอ่านสรุปของทั้งสองแหล่ง ทรงที่ถูกแนะนำสำหรับบ้านเมืองร้อนฝนชุกคือทรงที่มีชายคายื่นและมีช่องระบายอากาศ ไม่ว่าจะเป็นจั่วที่เจาะช่องลม ปั้นหยาที่ใช้ฝ้าชายคามีรู หรือมนิลาที่ผสมทั้งสองอย่าง ทรงแบนและปีกผีเสื้อสวยแต่ต้องจ่ายด้วยงานกันซึมและงานระบายน้ำที่ดีกว่า
เรื่องความร้อนใต้หลังคา ไม่มีทรงไหนแก้ได้ด้วยรูปทรงอย่างเดียว ต้องดูร่วมกับวัสดุมุง ช่องลม และฉนวน ซึ่งมีรายละเอียดใน ฉนวนกันความร้อนหลังคา ส่วนถ้าบ้านที่มีอยู่รั่วอยู่แล้วและกำลังสงสัยว่าทรงหลังคาเป็นต้นเหตุหรือไม่ ลองอ่านแนวตรวจก่อนใน ซ่อมหลังคารั่ว
ก่อนเลือกทรงหลังคา ถามสิ่งนี้
- ทรงที่ชอบมีรอยต่อหรือรางน้ำกลางหลังคาไหม ถ้ามี ช่างเสนอรางขนาดเท่าไรและน้ำไหลออกทางไหน
- วัสดุที่จะมุงรับประกันความชันต่ำสุดเท่าไร และทรงนี้ให้ความชันได้ตามนั้นหรือไม่
- ระบายอากาศใต้หลังคาจะทำที่ไหน หน้าจั่ว ฝ้าชายคา หรือสันหลังคา
- ถ้าเป็นทรงโค้ง โดม หรือทรงอิสระ ขอดูแบบโครงสร้างที่มีลายเซ็นวิศวกร
- ช่างเคยทำทรงนี้มาแล้วกี่หลัง ขอดูงานจริงที่ผ่านฤดูฝนมาแล้วอย่างน้อยหนึ่งฤดู
คำถามที่พบบ่อย
หลังคาแบบไหนเหมาะกับบ้านในเมืองไทยที่สุด
ทั้ง SCG และจระเข้เห็นตรงกันว่าทรงมนิลา ซึ่งผสมปั้นหยากับจั่ว เหมาะกับอากาศร้อนฝนชุก เพราะส่วนปั้นหยากันแดดฝนรอบด้านและส่วนจั่วเปิดช่องระบายอากาศได้ แต่รูปทรงซับซ้อนกว่าจึงต้องใช้ช่างที่ชำนาญ
หลังคาทรงไหนรั่วง่ายที่สุด
ไม่มีทรงไหนรั่วเองโดยธรรมชาติ จุดรั่วมักอยู่ที่รอยต่อ แหล่งที่เปิดอ่านชี้ว่าทรงที่มีรอยต่อมาก เช่น ปั้นหยาและมนิลา กับทรงที่น้ำมารวมกัน เช่น ปีกผีเสื้อและดาดฟ้าแบน ต้องงานช่างและระบบระบายน้ำที่ดีเป็นพิเศษ
หลังคาแบนใช้กับบ้านเมืองไทยได้ไหม
ได้ แต่ SCG ระบุว่าคอนกรีตเก็บความร้อนและรอยร้าวทำให้น้ำซึมสะสมได้ จึงต้องมีฉนวนกันความร้อน ระบบกันซึม และพื้นลาดไปทางระบายน้ำ
แหล่งอ้างอิง
- 11 รูปทรงหลังคาบ้านยอดฮิต เลือกแบบไหนดีให้เหมาะกับบ้านสร้างใหม่ | SCG HOME Online (เครือเอสซีจี)
- หลังคาบ้านมีกี่ประเภท ต่างกันอย่างไร มุงหลังคาแบบไหนดี | จระเข้ (Jorakay)





