ประเด็นสำคัญ
- L คือสายไลน์ (Line) ที่มีไฟเดินอยู่ N คือสายนิวทรัล (Neutral) ที่เป็นทางกลับ ส่วน G คือสายดิน
- มาตรฐานสายไฟ มอก.11-2553 กำหนดลำดับสีใหม่ A B C N G เป็นน้ำตาล ดำ เทา ฟ้า เขียวแถบเหลือง
- สายหลายแกน 2 แกนใช้สีฟ้ากับน้ำตาล ผู้เขียนอนุมานว่าสายไลน์ในวงจรเฟสเดียวคือน้ำตาลและนิวทรัลคือฟ้า
- สีเทาเคยเป็นนิวทรัลในสายแบบเก่า แต่ตอนนี้เป็นสายเฟสที่มีไฟ บ้านที่ต่อเติมปนสายเก่ากับสายใหม่จึงอันตรายถ้าเดาจากสี
- งานเปิดฝาสวิตช์ ปลั๊ก หรือตู้ไฟควรให้ช่างไฟฟ้าที่มีใบอนุญาตทำ และใช้เครื่องมือวัดแทนการดูสีอย่างเดียว
L คือสายไลน์ (Line) เส้นที่มีไฟเดินอยู่ N คือสายนิวทรัล (Neutral) เส้นทางกลับของกระแส ส่วน G คือสายดิน ในมาตรฐานสายไฟไทยฉบับปัจจุบัน สีที่ใช้ระบุแต่ละเส้นคือ น้ำตาล ดำ เทา สำหรับเฟส ฟ้าสำหรับนิวทรัล และเขียวแถบเหลืองสำหรับสายดิน สีเป็นเพียงเครื่องหมายบอกบทบาท ถ้าจะแตะสายจริงต้องวัดก่อนเสมอ
L, N และ G ต่างกันตรงไหน
การไฟฟ้านครหลวงอธิบายระบบไฟฟ้า 1 เฟสว่ามีสายไฟทั้งหมด 2 เส้น คือสายไลน์หรือสาย L 1 เส้น กับสายศูนย์หรือสายนิวทรัล N อีก 1 เส้น แรงดันอยู่ที่ 220 ถึง 230 โวลต์ ส่วนระบบ 3 เฟส 4 สายมีสายไลน์ 3 เส้นกับนิวทรัล 1 เส้น แรงดันอยู่ที่ 380 ถึง 400 โวลต์
ในบ้านจึงเป็นแบบนี้
- L พาไฟไปหาอุปกรณ์ สวิตช์ควรตัดที่สายนี้
- N รับกระแสกลับ ไม่ได้ปลอดภัยเพียงเพราะคนเรียกว่าสายศูนย์
- G ไม่ใช่เส้นทางใช้งานปกติ มีไว้เป็นทางให้กระแสรั่วไหลลงดิน เรื่องนี้เกี่ยวกับเครื่องตัดไฟรั่ว ดูเพิ่มที่ เครื่องตัดไฟรั่ว
คำว่าสายศูนย์ในภาษาพูดไม่ได้แปลว่าแตะได้อย่างปลอดภัย ถ้าสายขาดหรือต่อผิด เส้นที่ควรเป็นนิวทรัลก็อาจกลายเป็นเส้นที่มีไฟ จึงต้องวัดก่อนแตะเสมอ
สีของสายไฟตามมาตรฐาน มอก.11-2553
บางกอกเคเบิ้ลซึ่งเป็นผู้ผลิตสายไฟรายใหญ่ สรุปสีฉนวนของสายหลายแกนตาม มอก.11-2553 ไว้ในคู่มือออกแบบและติดตั้งระบบไฟฟ้า ดังนี้
| จำนวนแกน | สีฉนวนที่คู่มือระบุ |
|---|---|
| 2 แกน | ฟ้า และน้ำตาล |
| 3 แกน | เขียวแถบเหลือง ฟ้า น้ำตาล หรือ น้ำตาล ดำ เทา |
| 4 แกน | เขียวแถบเหลือง น้ำตาล ดำ เทา หรือ ฟ้า น้ำตาล ดำ เทา |
| 5 แกน | เขียวแถบเหลือง ฟ้า น้ำตาล ดำ เทา |
สำหรับระบบ 3 เฟส 4 สาย คู่มือระบุบทบาทไว้ว่า เขียวแถบเหลืองคือสายดิน ฟ้าคือนิวทรัล น้ำตาลคือเฟส A ดำคือเฟส B และเทาคือเฟส C ลำดับ A B C N G ของชไนเดอร์ อิเล็คทริคก็ตรงกัน คือน้ำตาล ดำ เทา ฟ้า เขียวแถบเหลือง
สายสองแกนที่ใช้กับบ้านเฟสเดียวมีแค่ฟ้ากับน้ำตาล ตารางของมาตรฐานไม่ได้เขียนว่า "น้ำตาลคือ L" ตรงๆ ในส่วนสายสองแกน ผู้เขียนอนุมานจากลำดับสีว่า น้ำตาลคือฝั่งที่มีไฟ ฟ้าคือนิวทรัล เป็นการสรุปจากตาราง ไม่ใช่ข้อความที่พิมพ์ในเอกสาร

สายในบ้านเก่า ต่างจากมาตรฐานใหม่
ลำดับสีเดิมของมาตรฐานสายไฟก่อนฉบับ 2553 ตามตารางของชไนเดอร์ใช้ ดำ แดง น้ำเงิน สำหรับเฟส ขาวหรือเทาสำหรับนิวทรัล และเขียวสำหรับสายดิน ลำดับใหม่คือ น้ำตาล ดำ เทา ฟ้า และเขียวแถบเหลือง
ชไนเดอร์เตือนไว้ชัดว่าสายสีเทาที่เคยเป็นนิวทรัลในสายแบบ VAF แบบเก่า ตอนนี้กลายเป็นสายเฟสที่มีไฟ และแนะนำว่าการทำเครื่องหมายที่ปลายสายเป็นเรื่องสำคัญมากในงานซ่อมหรืองานต่อเติมที่ปนสายสองมาตรฐาน
ดังนั้นในบ้านที่สร้างมานาน ต่อเติมมาหลายรอบ หรือซ่อมโดยใช้สายเหลือจากงานอื่น ห้ามเดาว่าสีเทาคือนิวทรัล หรือสีฟ้าคือนิวทรัล ต้องให้ช่างวัดวงจรจริง ตารางเทียบสีเก่าและใหม่อีกแบบมีใน ขนาดสายไฟและสีฉนวน ซึ่งเทียบสีไว้พร้อมขนาดสาย
เฟสเดียวกับสามเฟส สีใช้ต่างกันอย่างไร
บ้านเดี่ยวส่วนใหญ่ใช้ไฟ 1 เฟส จึงเจอแค่สายไลน์กับนิวทรัลและสายดิน การไฟฟ้านครหลวงระบุว่าบ้านที่เปลี่ยนมิเตอร์จาก 15(45) แอมป์เป็น 30(100) แอมป์ เพื่อรองรับเครื่องใช้ไฟฟ้ามากขึ้น เช่น ที่ชาร์จรถยนต์ไฟฟ้า ยังคงเป็นระบบเฟสเดียว ส่วนบ้านใหญ่ที่เป็น 3 เฟสจะมีสายเฟสสามเส้นสีต่างกัน คือน้ำตาล ดำ เทา สำหรับรายละเอียดของมิเตอร์และระบบไฟบ้านดู ระบบไฟฟ้าในบ้าน
จำไว้ว่าแต่ละสีในระบบสามเฟสไม่ได้บอกว่าเส้นไหนอันตรายมากกว่ากัน ทั้งสามเส้นมีไฟเท่ากัน

ทำไมการสลับ L กับ N จึงสำคัญ
เมื่อ L กับ N สลับกัน อุปกรณ์ส่วนใหญ่ยังทำงานได้ปกติ ทำให้ปัญหาไม่เห็นด้วยตา สิ่งที่เปลี่ยนไปคือสวิตช์ตัดที่สายนิวทรัล ปิดแล้วไฟยังเข้าถึงขั้วโคมหรือโครงอุปกรณ์ ผู้ที่เปลี่ยนหลอดไฟอาจโดนไฟดูดทั้งที่ปิดสวิตช์แล้ว ข้อนี้เป็นเหตุผลทั่วไปทางไฟฟ้าซึ่งไม่ได้มาจากเอกสารที่เปิดอ่านเป็นการเฉพาะ ผู้อ่านจึงควรให้ช่างไฟฟ้าที่มีใบอนุญาตยืนยันอีกครั้ง
ถ้าเบรกเกอร์ตัดบ่อยโดยหาสาเหตุไม่เจอ อย่าเพิ่งโทษสี ดูแนวตรวจเบื้องต้นใน เบรกเกอร์ตัดบ่อย
ก่อนให้ช่างเดินหรือต่อสายไฟ ถามสิ่งนี้
- สายที่ใช้เป็นมาตรฐาน มอก.11-2553 หรือสายเก่าที่เหลือจากงานอื่น ขอดูข้อความที่พิมพ์บนเปลือกสาย
- ช่างจะทำเครื่องหมายปลายสายไว้อย่างไร เมื่อต้องต่อสายเก่ากับสายใหม่
- สวิตช์ทุกตัวตัดที่สายไลน์หรือไม่ ขอให้ช่างยืนยันหลังต่อเสร็จ
- สายดินถูกต่อกับเต้ารับและโครงโลหะครบหรือไม่ และตรวจกับเครื่องตัดไฟรั่วแล้วหรือยัง
- ช่างมีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพที่เกี่ยวข้องหรือไม่ และเขียนเลขที่ไว้ในใบเสนองาน
คำถามที่พบบ่อย
สายสีน้ำตาลคือ L หรือ N
ตามตารางของ มอก.11-2553 ที่เปิดอ่าน สีน้ำตาลคือสายเฟส A ในลำดับสีใหม่ ส่วนสีฟ้าคือนิวทรัล สายหลายแกน 2 แกนใช้ฟ้ากับน้ำตาล จึงอนุมานได้ว่า L คือน้ำตาลและ N คือฟ้า แต่ในบ้านเก่าหรือที่ต่อเติมโดยไม่ตามมาตรฐานอาจไม่เป็นตามนี้
ต่อสลับ L กับ N ได้ไหม
ไม่ควรสลับ เพราะสายไลน์คือเส้นที่มีไฟ และสวิตช์ควรตัดที่สายนี้ ถ้าสลับ อุปกรณ์อาจมีไฟค้างแม้ปิดสวิตช์ ให้ช่างไฟฟ้าที่มีใบอนุญาตตรวจ ไม่ควรลองเองในบ้าน
สายสีเทาเป็นนิวทรัลหรือเปล่า
ในมาตรฐานใหม่ สีเทาเป็นสายเฟส C ที่มีไฟ ผู้ผลิตเตือนว่าสายสีเทาที่เคยเป็นนิวทรัลในสายเก่าตอนนี้มีไฟ จึงห้ามเดาจากสี
แหล่งอ้างอิง
- คู่มือการออกแบบและติดตั้งระบบไฟฟ้า (BCC Electric Design Installation Guide) ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 3 พ.ศ. 2564 | บริษัท บางกอกเคเบิ้ล จำกัด
- มาตรฐานสายไฟใหม่ มอก.11-2553 เป็นอย่างไร | ชไนเดอร์ อิเล็คทริค ประเทศไทย
- เลือกผิดชีวิตเปลี่ยน บ้านของเราเหมาะกับไฟฟ้า 1 เฟส หรือ 3 เฟส แล้วแต่ละระบบมีความแตกต่างกันอย่างไร ? | การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.)





