ชักโครกเลือกยังไง ข้อควรรู้และแนวทางเลือกให้เหมาะกับบ้าน

ก่อนนึกถึงยี่ห้อหรือรูปทรง ให้เอาตลับเมตรไปวัดสองอย่างที่ห้องน้ำ คือท่อน้ำทิ้งโผล่จากพื้นหรือจากผนัง และกึ่งกลางท่ออยู่ห่างผนังหลังกี่เซนติเมตร สองตัวเลขนี้ตัดรุ่นที่ติดตั้งไม่ได้ออกไปเกินครึ่ง ที่เหลือค่อยเลือกตามงบ ความสูง ระบบชำระ และความสะดวกของคนในบ้าน

ท่อน้ำทิ้งออกพื้นหรือออกผนัง และระยะ rough-in

โถชักโครกแบ่งตามทางออกของน้ำเสียเป็น 2 แบบ

• ท่อออกพื้น (S-trap หรือ floor outlet): ท่อโผล่จากพื้นและโถหันท้ายลงพื้น พบในบ้านส่วนใหญ่ที่เดินท่อใต้พื้นหรือในชั้นล่าง
• ท่อออกผนัง (P-trap หรือ wall outlet): ท่อโผล่จากผนังหลังโถ พบในคอนโดและห้องชั้นบนที่เดินท่อใต้พื้นห้องแล้วออกผนัง

ถ้าซื้อผิดแบบ ต้องเปลี่ยนท่อหรือใช้ข้องอปรับ ซึ่งแก้ได้เฉพาะบางรุ่นและบางระยะ ส่วนใหญ่ต้องรื้อพื้นหรือเปลี่ยนโถ

ระยะ rough-in คือระยะจากผนังหลังถึงกึ่งกลางท่อน้ำทิ้ง วัดให้ตรงกึ่งกลางท่อ ไม่ใช่ขอบท่อ ช่วงที่พบในโถที่ขายทั่วไปอยู่ราว 20 ถึง 30 ซม. และมีรุ่นที่ปรับระยะได้ในช่วงนี้ขายอยู่ ถ้าระยะบ้านคุณไม่ตรงกับที่ผู้ผลิตกำหนด โถจะห่างผนังเกินหรือชนผนัง ต้องดูสเปกของรุ่นนั้นเป็นรายรุ่น ไม่มีตัวเลขกลางที่ใช้ได้กับทุกยี่ห้อ

ที่ต้องวัด	วัดอย่างไร	ถ้าผิดจะเกิดอะไร
ท่อออกพื้นหรือผนัง	ดูด้วยตา หรือถอดโถเก่า	ติดตั้งไม่ได้ ต้องเปลี่ยนรุ่น
ระยะ rough-in	ผนังหลังถึงกึ่งกลางท่อ	โถห่างผนังหรือติดผนัง ถังพักไม่พอดีฝาผนัง
ความกว้างตำแหน่งโถ	กึ่งกลางท่อถึงผนังข้าง	นั่งแล้วศอกชนผนัง
ความสูงฝ้า/ท่อลอยเหนือโถ	วัดจากพื้น	ถังพักชนท่อหรือชั้นวางของ

กึ่งกลางโถถึงผนังข้างหรืออ่างล้างหน้าควรเหลือราว 38 ซม. ขึ้นไป และเว้นหน้าโถราว 50 ซม. ขึ้นไป เป็นตัวเลขที่ผู้ออกแบบห้องน้ำทั่วไปใช้เป็นเกณฑ์ขั้นต่ำ ถ้าห้องแคบกว่านั้นใช้ได้แต่ไม่สบาย ดูเพิ่มที่ ห้องน้ำขนาดเล็กตกแต่งยังไง

ชนิดของโถ ชิ้นเดียว สองชิ้น หรือแขวนผนัง

ชนิด	ลักษณะ	ราคาโถประมาณ (บาท)	ข้อควรระวัง
2 ชิ้น	ถังพักแยกจากโถ ยึดด้วยน็อต	2,500 ถึง 8,000	ซอกระหว่างถังกับโถทำความสะอาดยากกว่า
ชิ้นเดียว	ถังและโถหล่อติดกัน	5,000 ถึง 20,000	หนักมาก เปลี่ยนอะไหล่ในถังยากกว่าบางรุ่น
แขวนผนัง	โถยื่นจากผนัง ถังพักฝังในผนัง	8,000 ถึง 30,000 รวมชุดถังฝังผนัง	ต้องมีโครงเหล็กรับน้ำหนักและแผงเปิดเข้าซ่อมถัง
วางพื้น ใช้ฟลัชวาล์ว	ไม่มีถังพัก กดแล้วน้ำจากท่อประปาโดยตรง	3,000 ถึง 12,000 รวมวาล์ว	ต้องมีแรงดันน้ำและท่อขนาดพอ

ราคาเป็นช่วงโดยประมาณจากรุ่นที่มีขายทั่วไป แต่ละรุ่นต่างกันมาก

แบบแขวนผนังเป็นแบบที่ต้องตัดสินใจก่อนปิดผนังเท่านั้น ถ้าจะใช้ในผนังก่ออิฐหรือโครงเบา ตรวจสอบกับผู้ผลิตและช่างว่าผนังรับได้ ผนังยิปซัมเปล่าไม่พอ ต้องมีโครงเหล็กยึดกับพื้นและโครงสร้าง ดูข้อจำกัดของผนังเบาได้ใน ผนังยิปซัมในบ้าน ส่วนการเปลี่ยนจากโถวางพื้นเป็นแขวนผนังทีหลัง มักต้องรื้อผนังห้องทั้งด้าน

ระบบชำระและปริมาณน้ำที่ควรเทียบ

โถที่ล้างได้ดีมาจากรูปทรงท่อดักกลิ่นภายในและแรงของน้ำที่ไหลเข้าโถ ไม่ได้มาจากปริมาณน้ำมากอย่างเดียว

• แบบ washdown: ใช้น้ำไหลล้างลงตรงๆ ผิวน้ำในโถกว้าง ตันยากเพราะท่อภายในกว้าง ส่วนใหญ่ราคาไม่สูง
• แบบ siphonic: ใช้น้ำดูดของเสียออกด้วยแรงไซฟอน เงียบกว่า ผิวน้ำเล็กกว่า ท่อภายในแคบกว่าจึงต้องใช้กระดาษชำระน้อยลง

ตัวเลขที่ตรวจสอบได้คือ ลิตรต่อครั้ง รุ่นสองปุ่มในไทยมักระบุเช่น 3/4.5 หรือ 3/6 ลิตร หมายถึงกดปุ่มเล็กใช้ 3 ลิตรสำหรับของเหลว และกดปุ่มใหญ่ใช้ 4.5 หรือ 6 ลิตร ตามข้อมูลของ EPA โถที่ได้ฉลาก WaterSense ใช้น้ำไม่เกิน 1.28 แกลลอนต่อครั้ง (ราว 4.8 ลิตร) น้อยกว่ามาตรฐาน 1.6 แกลลอนราว 20 เปอร์เซ็นต์ และต้องผ่านการทดสอบ 4 ด้านคือ การชำระของแข็งผสม การทำความสะอาดผิวโถ การพาของเสียไปตามท่อ และการดูดของเสียออกจากโถ

การเลือกรุ่นที่ใช้น้ำน้อยมีเงื่อนไข ในบ้านที่ท่อระบายยาวหรือความลาดชันน้อย น้ำปริมาณน้อยอาจพาของเสียไปไม่ถึงถังเกรอะ เกิดตะกรันและตันบ่อยขึ้น ถ้าบ้านคุณเคยมีปัญหานี้ ใช้รุ่นที่ปริมาณน้ำปุ่มใหญ่ 4.5 ถึง 6 ลิตร และอย่ายัดกระดาษหนา

ถังพักน้ำหรือฟลัชวาล์ว ดูแรงดันน้ำที่บ้าน

ฟลัชวาล์วตัดปัญหาน้ำรั่วซึมของถังพักและสะดวกเมื่อมีผู้ใช้จำนวนมาก แต่ต้องการทั้งแรงดันและอัตราไหลที่สูงพอ ท่อประปาขนาดเล็กเกินไปหรือน้ำอ่อนจะทำให้กดแล้วไม่ล้าง บ้านที่ใช้ปั๊มน้ำตัวเล็ก ตั้งถังบนหลังคา หรือชั้นบนสุดของอาคาร ควรเลือกถังพักน้ำ เพราะถังเติมน้ำเองช้าๆ ได้โดยไม่ต้องพึ่งแรงดันขณะกด

ถ้าอยากใช้ฟลัชวาล์ว ให้ถามช่างประปาว่าเส้นท่อที่ไปห้องน้ำเป็นขนาดเท่าไร และวัดแรงดันขณะเปิดน้ำหลายจุดพร้อมกัน ก่อนซื้อ ไม่ใช่หลังติดตั้ง

ตัวอย่างวัดที่หน้างาน

ห้องน้ำทาวน์โฮมกว้าง 1.6 เมตร ท่อออกพื้น วัดจากผนังหลังถึงกึ่งกลางท่อได้ 30 ซม. กึ่งกลางท่อห่างผนังข้าง 40 ซม. และห่างอ่างล้างหน้า 45 ซม. กรณีนี้เลือกโถ 2 ชิ้นรุ่น rough-in 30 ซม. ได้ตรงสเปก ถ้าวัดได้เพียง 25 ซม. ต้องเลือกรุ่นที่ระบุ 25 ซม. หรือรุ่นปรับระยะ ไม่ควรซื้อรุ่น 30 ซม. แล้วหวังว่าจะเบียดผนังได้ เพราะถังพักจะชนผนังและฝาปิดไม่สนิท

อีกกรณี คอนโดชั้น 15 ท่อออกผนัง ช่างบอกว่าต้องเป็นรุ่นท่อออกผนัง และต้องวัดความสูงกึ่งกลางท่อจากพื้นด้วย เพราะรุ่นท่อออกผนังไม่ปรับความสูงได้ ส่งภาพถ่ายท่อพร้อมตลับเมตรให้ร้านดู ลดโอกาสสั่งผิดรุ่นได้มาก

ความสูง ขนาด และรูปทรงโถที่กระทบการใช้งานจริง

โถรูปทรงยาว (elongated) นั่งสบายกว่าโถกลมสำหรับผู้ใหญ่ แต่ยาวกว่าราว 5 ถึง 7 ซม. ห้องที่เหลือพื้นที่หน้าโถน้อยจึงควรวัดความยาวโถจริงจากผนังหลัง ซึ่งโดยทั่วไปอยู่ราว 65 ถึง 75 ซม. สำหรับรุ่นยาว และราว 60 ถึง 68 ซม. สำหรับรุ่นกลมหรือกะทัดรัด

ความสูงที่นั่ง โถทั่วไปสูงราว 38 ถึง 42 ซม. ส่วนรุ่นที่เรียกว่าสูงพอดีกับผู้ใหญ่และผู้สูงอายุอยู่ราว 43 ถึง 48 ซม. คนที่เข่าเสื่อมหรือลุกลำบาก ควรเลือกรุ่นสูง แต่เด็กเล็กจะวางเท้าไม่ถึงพื้น ต้องมีที่วางเท้า วิธีเช็กที่ดีที่สุดคือไปนั่งในร้าน สวมรองเท้าที่ใช้ในบ้านจริง

ฝารองนั่ง สายฉีดชำระ และของที่ต้องมีไฟฟ้า

สายฉีดชำระธรรมดาต่อจากท่อประปาผ่านวาล์วแยกใกล้โถ ไม่ต้องใช้ไฟ ราคาชุดเริ่มหลักร้อยปลายถึงหลักพัน ติดตั้งเองได้ถ้าปิดวาล์วหลักและต่อเกลียวให้แน่น

ฝารองนั่งอัตโนมัติและฝาฉีดชำระไฟฟ้าต้องการไฟฟ้าในห้องเปียก ควรมีปลั๊กที่มีสายดิน และวงจรที่มีเครื่องตัดไฟรั่ว (เบรกเกอร์กันดูด) ติดตั้งโดยช่างไฟ อย่าใช้ปลั๊กพ่วงหรือต่อสายจากเต้ารับนอกห้อง ถ้าห้องยังไม่มีปลั๊ก ให้ให้นับค่าเดินสายและเบรกเกอร์เป็นต้นทุนของรุ่นนี้ตั้งแต่ก่อนตัดสินใจซื้อ ค่าช่างไฟเดินสายและติดเต้ารับพร้อมเบรกเกอร์ในห้องน้ำพบบ่อยราว 1,500 ถึง 4,000 บาท ขึ้นกับระยะจากตู้ไฟ

ท่อน้ำทิ้งของคอนโดเป็นระบบรวมของอาคาร การเปลี่ยนตำแหน่งท่อหรือเจาะพื้นต้องได้รับอนุญาตจากนิติบุคคลก่อน และห้ามเปลี่ยนชนิดท่อเอง

ติดตั้งและค่าแรง จุดที่รั่วบ่อย

โถชักโครกยึดกับพื้นด้วยน็อตสองตัวและซีลรอบฐาน น้ำที่ซึมแถวฐานมาจากซีลไม่สนิท น็อตหลวงจนโถโยก หรือท่อน้ำทิ้งไม่เสมอระดับพื้น ค่าแรงติดตั้งโถอย่างเดียวพบบ่อยราว 800 ถึง 2,500 บาท ขึ้นกับว่ามีท่อค้างหรือต้องแก้พื้น ราคาที่สูงขึ้นมักมาจากการแก้งานก่อนหน้า ไม่ใช่งานติดตั้งเอง

สิ่งที่ควรตรวจทุกครั้งหลังติดตั้ง

• โถไม่โยกเมื่อลองเขย่า
• ปล่อยน้ำเต็มถังแล้วกด 3 ครั้งติดกัน ดูฐานโถและจุดต่อสายน้ำดีว่าแห้ง
• ใช้สายน้ำดีแบบถักสแตนเลส และมีวาล์วย่อยปิดเปิดน้ำแยกเฉพาะโถ
• ระดับน้ำในถังหยุดต่ำกว่าท่อน้ำล้นตามเส้นที่ผู้ผลิตกำหนด

ยางกันน้ำรั่วในถังเป็นชิ้นที่สึกก่อน EPA แนะนำให้ตรวจและเปลี่ยนอย่างน้อยทุก 5 ปี และเมื่อไปซื้อให้ถือยางเก่าหรือรูปไปเทียบ ทดสอบรั่วด้วยการหยดสีผสมอาหารลงถัง รอ 10 นาทีโดยไม่กด ถ้าสีลงมาในโถแปลว่ามีรั่ว เรื่องนี้ตามต่อใน ชักโครกกดไม่ลง

เลือกชักโครกตามประเภทบ้าน

สถานการณ์	แบบที่เหมาะ	เหตุผล
บ้านเดี่ยว/ทาวน์โฮม ท่อออกพื้น งบจำกัด	2 ชิ้นสองปุ่ม	ซ่อมอะไหล่ง่าย ราคาไม่สูง
คอนโด ท่อออกผนัง	รุ่นท่อออกผนังที่ระยะตรงสเปก	ตรวจระยะก่อนสั่ง ห้ามเดา
ห้องแคบ ต้องการเก็บพื้นที่	โถกะทัดรัด หรือแขวนผนังถ้าผนังรับได้	ลดความลึกได้ราว 5 ถึง 10 ซม.
มีผู้สูงอายุ	โถสูง 43 ถึง 48 ซม.	ลุกนั่งง่ายขึ้น
น้ำอ่อนหรือใช้ถังบนหลังคา	ถังพักน้ำ	ไม่พึ่งแรงดันตอนกด

ก่อนจ่ายเงิน ถามร้านสิ่งนี้

1. ท่อออกพื้นหรือผนัง และระยะ rough-in ของรุ่นนี้เท่าไร
2. ปริมาณน้ำต่อครั้งทั้งปุ่มเล็กและปุ่มใหญ่กี่ลิตร
3. มีอะไหล่ในถัง (ยาง ลูกลอย ชุดกด) จำหน่ายต่อเนื่องไหม และรับประกันกี่ปี
4. รุ่นนี้มีเครื่องหมาย มอก. และเลขที่ใบอนุญาตหรือไม่ ขอเลขไปตรวจสอบกับ สมอ.
5. ชุดสายน้ำดีและวาล์วย่อยรวมในราคาหรือไม่
6. ถ้าเป็นแขวนผนังหรือใช้ไฟฟ้า ให้ช่างประปาและช่างไฟมาดูหน้างานก่อนสั่ง