อิฐแดงกับอิฐมวลเบา ต่างกันยังไง เทียบน้ำหนัก ความร้อน และงานฉาบ

อิฐแดงหรืออิฐมอญหนักกว่า แข็งแรงต่อการแขวนของ และกันเสียงได้ดีกว่าเล็กน้อย อิฐมวลเบามีน้ำหนักราวครึ่งหนึ่ง กันความร้อนดีกว่าหลายเท่า และก่อได้เร็วกว่า แต่ต้องใช้ปูนเฉพาะและพุกเฉพาะ ไม่มีชนิดไหนดีกว่าทุกผนัง คำถามที่ถูกคือผนังนี้ต้องทำงานอะไร

ตัวเลขส่วนใหญ่ในบทนี้มาจากเอกสารเปรียบเทียบที่งานอาคารสถานที่ของคณะเวชศาสตร์เขตร้อน มหาวิทยาลัยมหิดล รวบรวมจากข้อมูลผู้ผลิต ตัวเลขของแต่ละยี่ห้อจะต่างไปบ้าง แต่ทิศทางของความต่างชัดเจนพอจะใช้ตัดสินใจได้

ตารางเทียบตัวเลขหลัก

คุณสมบัติ	อิฐมวลเบา	อิฐมอญ
จำนวนก้อนต่อตารางเมตร	ประมาณ 8.33 ก้อน	ประมาณ 130 ถึง 145 ก้อน
ความหนาปูนก่อ	ประมาณ 2 ถึง 3 มม.	ประมาณ 1.5 ซม.
ความหนาปูนฉาบ	ประมาณ 1 ซม.	ประมาณ 2 ถึง 2.5 ซม.
น้ำหนักผนังรวมฉาบสองด้าน	ประมาณ 90 กก./ตร.ม.	ประมาณ 180 กก./ตร.ม.
ค่าการนำความร้อน	ประมาณ 0.13 W/mK	ประมาณ 1.15 W/mK
ค่ากันเสียง STC	ประมาณ 38	ประมาณ 43
อัตราการก่อต่อวัน	ประมาณ 15 ถึง 25 ตร.ม.	ประมาณ 6 ถึง 12 ตร.ม.

ที่มาของตัวเลขคือเอกสารของมหาวิทยาลัยมหิดล ซึ่งอ้างข้อมูลจากผู้ผลิต ใช้ดูความต่างเชิงเปรียบเทียบ ไม่ควรใช้แทนค่าของอิฐยี่ห้อที่ซื้อจริง

ถ้าอ่านแค่ตารางนี้ อิฐมวลเบาดูชนะเกือบทุกข้อ แต่ตัวเลขที่ซ่อนอยู่หลังตารางคือเรื่องการใช้งานจริง ซึ่งผมจะไล่ทีละเรื่อง

น้ำหนักผนัง เรื่องที่วิศวกรสนใจที่สุด

ผนังอิฐมอญฉาบสองด้านหนักประมาณสองเท่าของอิฐมวลเบา ผนังห้องยาว 4 เมตร สูง 2.8 เมตร มีพื้นที่ประมาณ 11.2 ตารางเมตร ถ้าเป็นอิฐมอญจะหนักราว 2,000 กิโลกรัม ถ้าเป็นอิฐมวลเบาราว 1,000 กิโลกรัม

ความต่างหนึ่งตันต่อผนังหนึ่งด้านมีผลสองแบบ แบบแรกคือบ้านสร้างใหม่ วิศวกรออกแบบคาน เสา และฐานรากให้รับน้ำหนักผนังตามที่ระบุในแบบ ถ้าแบบระบุอิฐมวลเบาแล้วผู้รับเหมาเปลี่ยนเป็นอิฐมอญโดยไม่บอก คานที่รับผนังชั้นสองจะรับน้ำหนักเกินที่ออกแบบไว้

แบบที่สองคือการต่อเติมหรือก่อผนังใหม่บนพื้นเดิม เช่นกั้นห้องบนชั้นสองของทาวน์โฮม หรือก่อผนังบนพื้นสำเร็จรูป ถ้าใต้ผนังไม่มีคานรองรับ น้ำหนักทั้งหมดจะไปลงที่แผ่นพื้น ซึ่งอาจไม่ได้ออกแบบไว้รับแรงแบบนั้น งานแบบนี้ควรให้วิศวกรโยธาดูว่าพื้นรับได้หรือไม่ ก่อนเลือกชนิดอิฐ และในหลายกรณีผนังเบาโครงเหล็กเป็นคำตอบที่ดีกว่าทั้งสองแบบ ดูรายละเอียดได้ที่ผนังเบา

ความร้อนที่ผ่านผนังเข้ามาในบ้าน

นี่คือเหตุผลหลักที่บ้านจัดสรรรุ่นใหม่เปลี่ยนมาใช้อิฐมวลเบา ค่าการนำความร้อนของอิฐมวลเบาราว 0.13 W/mK ต่ำกว่าอิฐมอญที่ราว 1.15 W/mK เกือบเก้าเท่า สมาคมผู้ผลิตคอนกรีตมวลเบาแห่งยุโรป (EAACA) ระบุในทำนองเดียวกันว่าวัสดุนี้กันความร้อนได้ดีกว่าคอนกรีตทั่วไปราว 10 เท่า และดีกว่าอิฐดินเผาราวสองถึงสามเท่า ความต่างของตัวเลขสองแหล่งมาจากการเทียบกับอิฐคนละชนิด แต่ข้อสรุปเหมือนกัน

ในบ้านไทย ข้อนี้มีผลชัดกับผนังฝั่งตะวันตกและผนังห้องนอนที่โดนแดดบ่าย ผนังอิฐมอญจะสะสมความร้อนตลอดบ่ายแล้วคายเข้าห้องตอนหัวค่ำ ห้องที่เปิดแอร์ตอนสามทุ่มยังรู้สึกว่าผนังอุ่นอยู่ ผนังอิฐมวลเบาให้ความร้อนผ่านน้อยกว่า แอร์ทำงานเบากว่า

ข้อยกเว้นคือผนังอิฐมอญสองชั้นที่เว้นช่องอากาศตรงกลาง เอกสารของมหิดลระบุว่าผนังแบบนี้ที่มีช่องว่างอย่างน้อย 5 เซนติเมตรกันความร้อนได้ดีขึ้นชัดเจน แต่ใช้แรงงานและวัสดุมากขึ้นเกือบเท่าตัว

ผนังเป็นเพียงส่วนหนึ่งของความร้อนในบ้าน หลังคา ฉนวนใต้หลังคา และหน้าต่างที่โดนแดดมักมีผลมากกว่า ถ้าบ้านเดิมร้อน ดูภาพรวมที่แก้บ้านร้อน ก่อนตัดสินใจรื้อผนัง

เสียง ความชื้น และไฟ

ค่า STC บอกความสามารถกันเสียงทะลุผนัง อิฐมอญได้ราว 43 อิฐมวลเบาราว 38 ตามเอกสารเดียวกัน ความต่างห้าหน่วยพอได้ยินความต่างของเสียงพูดผ่านผนัง เหตุผลคืออิฐมอญหนักกว่า มวลมากกว่า ผนังห้องนอนที่ติดห้องนั่งเล่นหรือติดบ้านข้างในทาวน์โฮม อิฐมอญจึงได้เปรียบ

ด้านไฟ เอกสารของมหิดลระบุว่าอิฐมวลเบาหนา 10 เซนติเมตรทนไฟได้ในระดับที่สูงกว่าอิฐมอญ ทั้งสองชนิดไม่ติดไฟอยู่แล้ว เรื่องนี้จึงไม่ค่อยเป็นตัวตัดสินในบ้านพักอาศัย

ด้านความชื้น อิฐมวลเบามีรูพรุนเยอะ ดูดน้ำได้มาก ผนังภายนอกที่รับฝนสาดถ้าฉาบหรือกันซึมไม่ดี น้ำจะซึมเข้าไปเก็บในเนื้ออิฐ ผนังด้านในที่ติดวอลเปเปอร์อาจขึ้นราเป็นปื้น เอกสารของมหิดลยกปัญหานี้ไว้ตรง ๆ อิฐมอญดูดน้ำเหมือนกัน แต่ปูนฉาบหนากว่าช่วยป้องกันได้มากกว่า ผนังที่มีน้ำซึมอยู่แล้วต้องแก้ต้นทางน้ำก่อนเปลี่ยนวัสดุ

ปูนก่อและปูนฉาบต้องใช้คนละสูตร

เรื่องที่ทำให้ผนังอิฐมวลเบาแตกบ่อยที่สุดคือช่างที่เอาวิธีของอิฐมอญมาใช้

อิฐมอญก่อด้วยปูนก่อหนาราว 1.5 เซนติเมตร และฉาบหนาราว 2 ถึง 2.5 เซนติเมตร อิฐมวลเบาใช้ปูนก่อสำหรับอิฐมวลเบาโดยเฉพาะ ทาบางเพียงสองถึงสามมิลลิเมตรด้วยเกรียงหวี และใช้ปูนฉาบสำหรับอิฐมวลเบาที่อุ้มน้ำได้ดี ฉาบบางราว 1 เซนติเมตร เหตุผลคืออิฐมวลเบาดูดน้ำจากปูนเร็ว ถ้าใช้ปูนทั่วไป ปูนจะเสียน้ำก่อนเซ็ตตัวดี ผลคือร้าวลายงาและหลุดร่อน

ตัวอย่างจากเอกสารข้อมูลทางวิชาการของปูนฉาบสำเร็จรูปของ TOA ที่ใช้ได้ทั้งอิฐมอญ อิฐบล็อก และอิฐมวลเบา สูตรผสมน้ำต่อถุง 40 กิโลกรัมต่างกันตามชนิดผนัง อิฐมอญและอิฐบล็อกใช้น้ำราว 8.0 ถึง 9.2 ลิตร อิฐมวลเบาใช้ราว 8.8 ถึง 9.6 ลิตร คือต้องการน้ำมากกว่าเล็กน้อย และต้องรดน้ำผนังก่อนฉาบหลายรอบจนผิวหมาด ถ้าช่างผสมปูนสูตรเดียวใช้ทุกผนัง ให้ถามเหตุผล รายละเอียดการเลือกปูนฉาบอยู่ในปูนฉาบผนัง

อิฐมอญต้องทำเสาเอ็นและทับหลังตามระยะ และรอบวงกบประตูหน้าต่าง ส่วนเอกสารของมหิดลระบุว่าอิฐมวลเบาบางระบบไม่ต้องทำเสาเอ็นทับหลัง ในทางปฏิบัติผู้ผลิตอิฐมวลเบาหลายรายยังกำหนดเหล็กเสริมหรือทับหลังสำเร็จรูปเหนือช่องเปิด ให้ยึดคู่มือของยี่ห้อที่ใช้ อย่าตัดออกเพราะคิดว่าไม่จำเป็น

แขวนตู้ ทีวี และเครื่องทำน้ำอุ่น

อิฐมอญเป็นก้อนดินเผาแข็ง ใช้พุกพลาสติกทั่วไปแขวนของหนักปานกลางได้ ตู้ลอยในครัว ชั้นวางหนังสือ หรือทีวีขนาดใหญ่ยึดได้ด้วยพุกและสกรูขนาดเหมาะสม แค่ต้องระวังเจาะโดนแนวปูนก่อ

อิฐมวลเบาเนื้อนิ่มกว่า พุกพลาสติกทั่วไปจะหมุนฟรีหรือหลุดเมื่อรับน้ำหนักนาน ต้องใช้พุกสำหรับอิฐมวลเบา ซึ่งเป็นพุกเหล็กหรือพุกเกลียวที่ขยายตัวในเนื้ออิฐ จุดที่จะแขวนของหนักมาก เช่นตู้แขวนเต็มแนวในครัว อ่างล้างหน้าแบบแขวน หรือเครื่องทำน้ำอุ่นแบบหม้อต้ม ควรวางแผนตั้งแต่ตอนก่อ โดยเสริมไม้หรือเหล็กในผนัง หรือก่อช่วงนั้นเป็นอิฐมอญหรืออิฐบล็อกตัน

ระหว่างก่อสร้าง ให้ถ่ายรูปผนังทุกด้านก่อนฉาบ โดยมีตลับเมตรวางในภาพ รูปเหล่านี้จะบอกได้ว่าผนังไหนเป็นอิฐชนิดไหน เสาเอ็นทับหลังอยู่ตรงไหน และท่อไฟท่อน้ำเดินแนวไหน เวลาจะเจาะแขวนของในอีกสิบปีข้างหน้าจะไม่ต้องเดา

เวลาก่อและต้นทุนค่าแรง

อิฐมวลเบาก่อได้ราว 15 ถึง 25 ตารางเมตรต่อวัน อิฐมอญราว 6 ถึง 12 ตารางเมตร ตามเอกสารของมหิดล ความต่างนี้มาจากจำนวนก้อน อิฐมวลเบาราว 8 ก้อนต่อตารางเมตร อิฐมอญกว่า 130 ก้อน งานที่เร็วกว่าแปลว่าค่าแรงต่อตารางเมตรต่ำกว่า และงานฉาบที่บางกว่าใช้ปูนน้อยกว่า

เรื่องราคาวัสดุ เอกสารของมหิดลเคยเทียบไว้ว่าผนังอิฐมวลเบาหนา 10 เซนติเมตรกับผนังอิฐมอญรวมค่าก่อฉาบอยู่ในระดับใกล้กัน แต่เอกสารไม่ได้ระบุปีของราคา ผมจึงไม่ยกตัวเลขมาใช้ ราคาอิฐและค่าแรงเปลี่ยนตามพื้นที่และช่วงเวลา สิ่งที่ควรทำคือขอใบเสนอราคาที่แยกค่าอิฐ ค่าปูนก่อ ค่าปูนฉาบ เสาเอ็นทับหลัง และค่าแรง ออกจากกัน แล้วเทียบเป็นราคาต่อตารางเมตรของผนังสำเร็จ ไม่ใช่เทียบราคาต่อก้อน

เลือกตามผนัง ไม่ใช่เลือกทั้งบ้าน

บ้านหลังเดียวใช้อิฐสองชนิดได้ และหลายครั้งควรใช้ ผมแบ่งตามหน้าที่ของผนังแบบนี้

ผนัง	ชนิดที่ผมเลือก	เหตุผล
ผนังภายนอกฝั่งตะวันตกและใต้	อิฐมวลเบา พร้อมกันซึมภายนอก	ลดความร้อนเข้าห้อง
ผนังกั้นห้องนอนกับห้องนั่งเล่น	อิฐมอญ หรือผนังเบาใส่ฉนวน	กันเสียงได้ดีกว่า
ผนังห้องน้ำโซนเปียก	อิฐมอญหรืออิฐบล็อก	ทนชื้น ยึดสุขภัณฑ์แขวนได้ดี
ผนังครัวที่จะแขวนตู้ยาว	อิฐมอญ หรืออิฐมวลเบาเสริมโครง	รับน้ำหนักตู้ระยะยาว
ผนังชั้นสองที่ไม่มีคานใต้ผนัง	ผนังเบา หรืออิฐมวลเบาหลังวิศวกรตรวจ	ลดน้ำหนักลงพื้น
ผนังรั้วและผนังติดดิน	อิฐบล็อกหรืออิฐมอญ	ทนน้ำและการกระแทก

ถ้าเลือกอิฐมวลเบาเป็นหลัก ข้อมูลการก่อ การฉาบ และการตรวจรับละเอียดอยู่ในผนังอิฐมวลเบา ถ้าเลือกอิฐมอญ ลำดับงานตั้งแต่ก่อจนบ่มอยู่ในผนังก่ออิฐฉาบปูน

สามคำถามที่ช่วยตัดสินใจเร็ว

สามคำถามนี้ใช้ได้กับคนที่ยังลังเล

1. ผนังนี้โดนแดดบ่ายตรงหรือไม่ ถ้าใช่ อิฐมวลเบาได้เปรียบชัด
2. ผนังนี้ต้องแขวนของหนักหรือรับน้ำตลอดหรือไม่ ถ้าใช่ อิฐมอญหรืออิฐบล็อกปลอดภัยกว่า หรือต้องวางแผนเสริมตั้งแต่ตอนก่อ
3. ผนังนี้ตั้งอยู่บนอะไร ถ้าเป็นพื้นที่ไม่มีคานรองรับ ให้วิศวกรตัดสินก่อน ไม่ใช่ช่างก่อ

ถ้าคำตอบขัดกัน เช่นผนังห้องน้ำที่โดนแดดบ่าย ให้ความชื้นมาก่อน เพราะผนังที่ร้อนแก้ได้ด้วยการบังแดดภายหลัง แต่ผนังที่ชื้นจนขึ้นรา แก้ยากกว่ามาก

สำหรับการต่อเติมที่ก่อผนังบนโครงสร้างเดิม ให้วิศวกรโยธาที่มีใบอนุญาตคำนวณน้ำหนักผนังใหม่เทียบกับคานหรือพื้นที่รับ ก่อนสั่งอิฐ เรื่องนี้ไม่ควรให้ผู้รับเหมาประเมินด้วยสายตา