ผลข้างเคียงหลังทำเลเซอร์หน้า มีอะไรบ้าง อาการไหนปกติ อาการไหนต้องพบแพทย์

หลังทำเลเซอร์หน้า อาการที่เจอได้แทบทุกคนคือผิวแดง บวม คัน และแสบคล้ายโดนแดดเผา ซึ่งหายเองภายในไม่กี่วันถึงสามสัปดาห์ แล้วแต่ชนิดเลเซอร์ ส่วนอาการที่ต้องระวังจริงๆ มีไม่กี่อย่าง คือผิวคล้ำขึ้นหลังแผลหาย เริมกำเริบ การติดเชื้อ และแผลเป็น ซึ่งข้อหลังนี้เกิดได้น้อยมาก

สิ่งที่คนทำครั้งแรกกังวลที่สุดมักเป็นวันที่สองหรือสาม ตอนหน้าบวมเต็มที่และดูแย่กว่าวันทำ ตรงนั้นยังเป็นช่วงปกติ เราจะแยกให้เห็นทีละอาการว่าควรหายเมื่อไร และจุดไหนที่ไม่ควรรอดูเอง

อาการที่เกือบทุกคนเจอ และควรดีขึ้นภายในกี่วัน

แสงเลเซอร์ทำงานด้วยความร้อน ผิวจึงตอบสนองแบบเดียวกับแผลไหม้ระดับตื้น คือเลือดมาเลี้ยงมากขึ้น บวม และส่งสัญญาณแสบคัน Cleveland Clinic ระบุว่าอาการแดง บวม คัน หรือแสบ อยู่ได้ไม่กี่วัน และถ้าเป็นเลเซอร์แบบลอกผิว ผิวอาจดูถลอก มีน้ำเหลืองซึม หรือพองได้ ซึ่งยังอยู่ในขอบเขตที่คาดไว้

ไทม์ไลน์คร่าวๆ สำหรับเลเซอร์ลอกผิวเป็นแบบนี้

1. วันที่ 1 ถึง 2: แดงจัด ร้อน บวมมากที่สุดตอนตื่นนอน เพราะของเหลวคั่งตอนนอนราบ
2. วันที่ 3 ถึง 7: บวมยุบ ผิวเริ่มตึง เป็นสะเก็ดบางๆ หรือลอกเป็นแผ่น คันขึ้นเรื่อยๆ ซึ่งเป็นสัญญาณว่าผิวกำลังสร้างใหม่
3. วันที่ 7 ถึง 21: ผิวใหม่ขึ้นมาแทน สีชมพูถึงแดงอ่อน เรียบกว่าเดิมแต่ไวต่อทุกอย่าง
4. เดือนที่ 2 ถึง 3: ความแดงค่อยๆ จางลง บางคนแดงนานถึงหนึ่งปีในจุดที่ทำลึก

ช่วงที่แดงนานหลายเดือนไม่ได้แปลว่าทำพลาด แต่เป็นช่วงที่ผิวไวต่อแดดมากที่สุด ถ้าปล่อยให้โดนแดดตอนนี้ ความแดงจะเปลี่ยนเป็นรอยคล้ำได้

อาการบวมลดได้ด้วยสองวิธีที่ Cleveland Clinic แนะนำ คือนอนหนุนหมอนเพิ่มอีกใบในสี่คืนแรก และประคบเย็นครั้งละ 15 นาที ทุก 1 ถึง 2 ชั่วโมงในช่วง 24 ถึง 48 ชั่วโมงแรก ใช้ผ้าสะอาดห่อเจลเย็น ไม่วางน้ำแข็งบนผิวตรงๆ

เลเซอร์คนละแบบ ผลข้างเคียงหนักเบาต่างกันมาก

คำว่า "ทำเลเซอร์หน้า" ครอบคลุมเครื่องหลายแบบ ถ้าอยากรู้ว่าตัวเองทำแบบไหนไป ดูรายละเอียดของแต่ละกลุ่มได้ที่ เลเซอร์หน้ามีกี่แบบ ส่วนตารางนี้สรุปเฉพาะเรื่องผลข้างเคียงและเวลาฟื้นตัว

ชนิดเลเซอร์	ผิวชั้นนอกถูกทำลายไหม	ฟื้นตัวโดยประมาณ	ผลข้างเคียงหลักที่ต้องจับตา
CO2 แบบลอกเต็มหน้า	ใช่ ทั้งผิว	ราว 2 สัปดาห์ แดงต่อหลายเดือน	ติดเชื้อ เริม รอยคล้ำ แผลเป็น
CO2 แบบฟรักชันนัล	ใช่ เป็นจุดๆ	ราว 1 สัปดาห์	แผลหายช้าหรือซับซ้อนกว่าที่คิด แผลเป็นในบางราย
เออร์เบียม (Erbium)	ใช่ แต่ตื้นกว่า CO2	ราว 1 สัปดาห์	บวม ช้ำ แดง น้อยกว่า CO2
ฟรักชันนัลแบบไม่ลอกผิว	ไม่	1 ถึง 3 วัน	แดงบวมเล็กน้อย ต้องทำหลายครั้ง
Q-switched และพิโค (รักษาเม็ดสี)	ไม่ หรือแทบไม่	ไม่กี่วัน อาจมีสะเก็ดจุดเล็ก	สีผิวด่างขาวหรือคล้ำในจุดที่ทำซ้ำบ่อย

ข้อสังเกตหนึ่งที่ Cleveland Clinic เขียนไว้ คือเลเซอร์ CO2 แบบฟรักชันนัลแม้ฟื้นตัวเร็วกว่า CO2 แบบเต็มหน้า แต่ยังมีความเสี่ยงที่แผลจะหายแบบซับซ้อนหรือเกิดแผลเป็นมากกว่าที่คนทั่วไปคาด อย่าดูแค่จำนวนวันพัก ให้ถามแพทย์ด้วยว่าตั้งค่าความลึกไว้ระดับไหน

เลเซอร์แบบไม่ลอกผิวถูกขายว่าไม่มีดาวน์ไทม์ ซึ่งจริงในแง่ว่าไม่ต้องหยุดงาน แต่ AAD ระบุว่ามักต้องทำเป็นคอร์สหลายครั้งกว่าจะเห็นผล ความเสี่ยงเล็กๆ จึงถูกคูณด้วยจำนวนครั้งที่ทำ

ผิวคล้ำขึ้นหลังแผลหาย เรื่องที่คนผิวไทยเจอบ่อยที่สุด

ถ้าจะมีผลข้างเคียงสักข้อที่คนไทยควรรู้ล่วงหน้า คือรอยคล้ำหลังการอักเสบ หรือ PIH (postinflammatory hyperpigmentation) DermNet อธิบายว่าเป็นรอยสีน้ำตาลถึงดำที่ขึ้นตรงจุดที่ผิวเคยบาดเจ็บหลังแผลหาย พบได้ในทุกสีผิว แต่ในผิวเข้มจะเข้มกว่าและอยู่นานกว่า Cleveland Clinic ก็ระบุตรงกันว่าคนผิวเข้มมีความเสี่ยงรอยคล้ำมากกว่า และบางครั้งแพทย์เลือกเลเซอร์เออร์เบียมแทน CO2 ด้วยเหตุนี้

สิ่งที่ทำให้ PIH หลอกตา คือมันไม่ได้ขึ้นวันแรก ช่วงแรกผิวยังแดงอยู่ พอแดงจางลงในสัปดาห์ที่ 2 ถึง 4 จึงเห็นเป็นเงาน้ำตาลตรงจุดที่ยิงแรงหรือตรงที่ผิวถลอก หลายคนเข้าใจผิดว่าเลเซอร์ทำให้ฝ้ากระเพิ่ม

วิธีแยกแบบคร่าวๆ ด้วยตาเอง

ลักษณะ	น่าจะเป็นความแดงหลังทำ	น่าจะเป็นรอยคล้ำ PIH
สี	ชมพูถึงแดง	น้ำตาลอ่อนถึงน้ำตาลเข้ม
กดแล้ว	สีซีดลงชั่วคราว	สีไม่เปลี่ยน
เวลาที่เห็น	ตั้งแต่วันแรก	หลังแผลหาย 2 ถึง 4 สัปดาห์
โดนแดดแล้ว	แดงขึ้นชั่วคราว	เข้มขึ้นและอยู่นานขึ้น

การรับมือ PIH มีแกนเดียวคือกันแดด DermNet แนะนำกันแดดแบบป้องกันได้กว้าง SPF 50+ ทุกวัน เพราะ UV ทำให้รอยเข้มขึ้น ระหว่างรอจาง ใช้คอนซีลเลอร์อำพรางได้เมื่อผิวปิดสนิทแล้ว ถ้ารอยไม่จางลงเลยหลัง 2 ถึง 3 เดือน ให้กลับไปคุยกับแพทย์เรื่องยาทาลดเม็ดสี มากกว่าจะไปซื้อครีมไวท์เทนนิ่งมาลองเอง ซึ่งหลายตัวมีกรดหรือน้ำหอมที่ระคายผิวใหม่

ใครที่ทำเลเซอร์เพื่อรักษาฝ้าโดยเฉพาะ ความเสี่ยงเรื่องสีกลับคล้ำยิ่งต้องคุยให้ชัด รายละเอียดอยู่ใน เลเซอร์รักษาฝ้า

ตุ่มขาวเล็กๆ และผิวลอกเป็นแผ่น

ในสัปดาห์แรกถึงสัปดาห์ที่สอง บางคนเห็นตุ่มขาวแข็งขนาดหัวเข็มหมุดขึ้นกระจายตามแก้มหรือรอบตา ตุ่มนี้คือมิเลีย (milia) เป็นเคราตินที่ติดอยู่ใต้ผิวขณะผิวสร้างใหม่ ไม่ใช่สิวหัวขาว จึงบีบไม่ออก Cleveland Clinic ระบุว่ามักหลุดออกได้ด้วยการล้างหน้าเบาๆ ด้วยผ้านุ่ม เมื่อผิวหายสนิทแล้ว ถ้ายังอยู่หลังหนึ่งเดือน แพทย์ผิวหนังเปิดออกได้ในไม่กี่นาที

ผิวลอกเป็นแผ่นหรือเป็นสะเก็ดสีน้ำตาลเล็กๆ ทั่วหน้า (โดยเฉพาะหลังฟรักชันนัล) เป็นเนื้อเยื่อที่ถูกความร้อนทำลายกำลังหลุดออก ข้อห้ามมีข้อเดียว คืออย่าแกะ การดึงสะเก็ดก่อนเวลาเปิดแผลซ้ำและเพิ่มโอกาสเกิดทั้ง PIH และแผลเป็น

ช่วงผิวลอก ให้ทำแค่นี้พอ

• ล้างหน้า 2 ถึง 5 ครั้งต่อวันตามที่แพทย์สั่ง ด้วยน้ำเกลือ หรือน้ำส้มสายชูเจือจาง 1 ช้อนชาต่อน้ำ 2 ถ้วย ซึ่งเป็นสูตรที่ Cleveland Clinic ยกตัวอย่างไว้
• ทาปิโตรเลียมเจลลี่หรือครีมปิดผิวที่แพทย์ให้ วันละ 2 ครั้งจนผิวปิดสนิท
• ไม่ใช้สครับ ไม่ใช้ผ้าขนหนูถู ซับให้แห้งเบาๆ

ลำดับวันต่อวันของการดูแลตลอดสัปดาห์แรก เขียนไว้ละเอียดใน ดูแลผิวหลังทำหัตถการ 7 วันแรก ส่วนที่นี่เราโฟกัสที่การอ่านอาการ

เริมกำเริบรอบปาก

ความร้อนจากเลเซอร์ปลุกไวรัสเริมที่หลบอยู่ในปมประสาทให้กำเริบได้ โดยเฉพาะเมื่อยิงรอบริมฝีปาก ทั้ง Cleveland Clinic และ AAD พูดถึงเรื่องนี้ และให้แนวทางเดียวกัน คือถ้าเคยเป็นเริมหรืองูสวัดบนใบหน้า ต้องบอกแพทย์ตั้งแต่วันปรึกษา เพื่อรับยาต้านไวรัสก่อนทำ

เริมหลังเลเซอร์ดูต่างจากผิวลอกธรรมดา สังเกตได้จาก

• ตุ่มน้ำใสเล็กๆ เกาะกันเป็นกลุ่ม ไม่กระจายทั่วหน้า
• มีอาการเสียวแปลบ ปวดแสบ หรือชาเฉพาะจุดนำมาก่อน 1 ถึง 2 วัน
• แผลเปิดเป็นหลุมตื้นๆ แทนที่จะลอกเป็นแผ่น

ถ้าเห็นลักษณะนี้ในช่วงแผลยังไม่ปิด ให้โทรหาคลินิกในวันนั้น เพราะเริมบนผิวที่เพิ่งเลเซอร์ลามได้กว้างกว่าปกติ และเพิ่มโอกาสเป็นแผลเป็น

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์ ไม่ควรรอ

ความต่างของอาการปกติกับอาการผิดปกติ ดูจากทิศทาง อาการปกติจะค่อยๆ เบาลงทุกวัน อาการผิดปกติจะหนักขึ้นหลังวันที่สามหรือเปลี่ยนลักษณะไป

อาการ	ยังอยู่ในเกณฑ์ปกติ	ควรกลับไปพบแพทย์
ปวด	แสบร้อนมากสุดวันแรก แล้วลดลง	ปวดเพิ่มขึ้นหลังวันที่ 3 หรือปวดตุบๆ
น้ำเหลือง	ใส สีเหลืองอ่อน วันแรกๆ	ขุ่น เขียว มีกลิ่น หรือเป็นหนอง
บวม	มากสุดวันที่ 1 ถึง 2 แล้วยุบ	บวมมากขึ้น ร้อนแดงลามออกนอกบริเวณที่ทำ
ไข้	ไม่มี	มีไข้ หนาวสั่น
แผล	ปิดภายใน 1 ถึง 3 สัปดาห์	ยังเปิดหลัง 2 สัปดาห์ (สำหรับเลเซอร์ที่ควรหายใน 1 สัปดาห์)
ผิวใหม่	เรียบ สีชมพู	นูนแข็ง ตึง หรือดึงรั้งรอบตาหรือปาก

แผลเป็นจากเลเซอร์เกิดน้อยมากเมื่อแพทย์ตั้งค่าเหมาะกับผิว แต่เมื่อเกิดแล้วแก้ยาก AAD ย้ำว่าผลลัพธ์และความปลอดภัยขึ้นอยู่กับฝีมือผู้ทำโดยตรง วิธีเลือกที่ทำและคำถามที่ควรถามก่อนจ่ายเงิน ดูที่ เลือกคลินิกเสริมความงาม

ใครเสี่ยงผลข้างเคียงมากกว่าคนอื่น

คนสองคนทำเลเซอร์เครื่องเดียวกัน ค่าเดียวกัน ยังได้ผลข้างเคียงต่างกัน ปัจจัยที่ทำให้เสี่ยงสูงขึ้นมีชัดเจนพอที่จะเช็กตัวเองได้

1. ผิวสองสีถึงผิวเข้ม เสี่ยงรอยคล้ำมากกว่า และ Cleveland Clinic ระบุว่าผิวคล้ำมากอาจไม่เหมาะกับเลเซอร์บางชนิด
2. ผิวที่เพิ่งไปเที่ยวทะเลหรือมีสีแทน AAD ระบุชัดว่าไม่ควรทำเลเซอร์ขณะผิวแทนหรือไหม้แดด เพราะเสี่ยงแผลไหม้รุนแรงและสีผิวด่าง
3. มีสิวอักเสบอยู่ในบริเวณที่จะทำ
4. สูบบุหรี่ ทำให้แผลหายช้า AAD แนะนำให้เลิกอย่างน้อย 2 สัปดาห์ก่อนทำ
5. มีประวัติเริมหรืองูสวัดบนใบหน้า
6. ใช้ยาที่ทำให้ผิวไวแสง เช่นด็อกซีไซคลินหรือมิโนไซคลิน Cleveland Clinic ระบุให้หยุดอย่างน้อย 72 ชั่วโมงก่อนทำ (ปรึกษาแพทย์ผู้สั่งยาก่อนหยุด)
7. กินวิตามินอี แอสไพริน หรืออาหารเสริมที่ทำให้เลือดออกง่ายหรือแผลหายช้า
8. เพิ่งทาเรตินอยด์ กรด AHA หรือทำพีลลึกมาไม่นาน

ข้อ 6 ถึง 8 แก้ได้ถ้าบอกแพทย์ล่วงหน้า แต่หลายคนลืมนับยาสิวหรืออาหารเสริมเป็น "ยา" จึงไม่ได้บอก

ลดความเสี่ยงได้ตั้งแต่ก่อนนัด

ผลข้างเคียงจำนวนมากป้องกันได้ตั้งแต่ก่อนวันทำ ไม่ใช่หลัง ตารางนี้รวมช่วงเวลาที่ AAD และ Cleveland Clinic ให้ไว้

ช่วงเวลา	ทำอะไร
4 สัปดาห์ก่อนทำ	ทากันแดดทุกวัน เลี่ยงการตากแดดจนผิวแทน งดพีลลึก
2 ถึง 4 สัปดาห์ก่อนทำ	หยุดเรตินอยด์และกรดไกลโคลิก
2 สัปดาห์ก่อนทำ	หยุดสูบบุหรี่
ช่วงก่อนทำตามที่แพทย์สั่ง	หยุดวิตามินอี แอสไพริน และอาหารเสริมที่ทำให้แผลหายช้า
72 ชั่วโมงก่อนทำ	หยุดยาที่ทำให้ไวแสงตามที่แพทย์ตกลง
วันปรึกษา	แจ้งประวัติเริม เบาหวาน การสูบบุหรี่ และยาทุกตัว

หลังทำ กรอบเวลาที่ Cleveland Clinic ให้ไว้คือ งดเทรติโนอินและกรดไกลโคลิก 4 สัปดาห์ งดผลิตภัณฑ์ที่ระคายผิวอื่นๆ 6 สัปดาห์ และเลี่ยงกิจกรรมที่ทำให้หน้าแดงร้อน เช่นออกกำลังหนัก ซาวน่า 2 สัปดาห์ หลังผิวหายแล้วใช้กันแดด SPF 30 ขึ้นไปทุกวัน ถ้าเพิ่งเริ่มใช้เรตินอลและสงสัยว่าเมื่อไรจะกลับมาใช้ได้ ให้ถามแพทย์ที่ทำเลเซอร์ แล้วค่อยกลับไปเริ่มที่ความเข้มข้นต่ำตาม เรตินอลสำหรับมือใหม่

AAD ยังเตือนไว้อีกเรื่อง คือผลของเลเซอร์ใช้เวลาหลายเดือนกว่าจะเห็น ช่วงแรกอาจดูไม่ต่าง การรีบนัดยิงซ้ำเร็วกว่ากำหนดเพราะใจร้อนเพิ่มความเสี่ยงผลข้างเคียงโดยไม่ได้เร่งผลลัพธ์

ถ้าเกิดอาการแบบนี้ ให้ทำแบบนี้

อาการที่เห็น	สิ่งที่ทำได้เลย	เมื่อไรต้องติดต่อคลินิก
แดง ร้อน บวม 1 ถึง 3 วันแรก	ประคบเย็น 15 นาที หนุนหมอนสูง	บวมรอบตาจนลืมตาไม่ขึ้น หรือไม่ยุบหลังวันที่ 3
คัน ลอก เป็นสะเก็ด	ทาปิโตรเลียมเจลลี่ ห้ามแกะ	มีหนอง กลิ่น หรือปวดมากขึ้น
ตุ่มขาวแข็งเล็กๆ	ล้างหน้าเบาๆ รอให้ผิวหายก่อน	ยังอยู่หลังหนึ่งเดือน
ตุ่มน้ำใสเป็นกลุ่มรอบปาก	อย่าแตะ อย่าแต่งหน้าทับ	ติดต่อวันนั้นเลย
เงาน้ำตาลหลังแผลหาย	กันแดด SPF 50+ ทุกวัน ทาซ้ำทุก 2 ชั่วโมงเมื่ออยู่กลางแจ้ง	ไม่จางลงหลัง 2 ถึง 3 เดือน
ผิวนูนแข็ง ดึงรั้ง	ไม่นวด ไม่ทาอะไรแรงๆ	ติดต่อทันทีที่สังเกตเห็น

เวลาโทรหาคลินิก ให้บอกวันที่ทำ ชนิดเลเซอร์ที่ใช้ อาการเริ่มวันไหน และส่งรูปเรียงวันไปด้วย ถ้าคลินิกไม่ตอบหรือให้รอทั้งที่มีหนองหรือไข้ ให้ไปพบแพทย์ผิวหนังที่โรงพยาบาลแทน