ผลัดเซลล์ผิว ทำยังไง เปรียบเทียบวิธีกายภาพกับกรดผลัดผิว

ผลัดเซลล์ผิวให้ได้ผลและไม่พัง ใช้หลักง่าย ๆ คือเลือกวิธีเดียวที่เข้ากับผิว เริ่มสัปดาห์ละครั้ง ทามอยส์เจอไรเซอร์ทันทีหลังผลัด และทากันแดดทุกเช้า ผิวมันหนาทนสครับได้ ส่วนผิวแห้ง แพ้ง่าย หรือมีสิวอักเสบ ควรใช้กรดอ่อนแทน เมื่อไรที่ผิวเริ่มแสบกับครีมที่เคยใช้ได้ แปลว่าผลัดมากไปแล้ว

ผิวเราผลัดตัวเองอยู่แล้ว แล้วจะช่วยไปทำไม

หนังกำพร้าสร้างเซลล์ใหม่จากชั้นล่างและดันเซลล์เก่าขึ้นมาจนหลุดไปเอง วงจรนี้ในคนหนุ่มสาวใช้เวลาราวหนึ่งเดือนและช้าลงตามอายุ ถ้าเซลล์เก่าหลุดไม่ทัน มักเห็นเป็นผิวหมอง ผิวสัมผัสหยาบเหมือนกระดาษทราย รองพื้นเป็นขุย หรือมีสิวอุดตันเม็ดเล็กที่หน้าผากและคาง

การผลัดผิวช่วยในกรณีเหล่านี้ แต่ผิวที่เรียบ ไม่หมอง และไม่มีสิวอุดตัน ไม่ได้ประโยชน์อะไรเพิ่ม AAD ระบุไว้ตรง ๆ ว่าการผลัดผิวไม่เหมาะกับทุกคน และต้องเลือกวิธีตามสภาพผิวก่อน ข้อนี้สำคัญเพราะคนที่ดูแลผิวจริงจังมักพังเพราะผลัดมากเกิน มากกว่าผลัดน้อยเกิน

สองทางหลัก ขัดด้วยแรงหรือละลายด้วยกรด

AAD แบ่งการผลัดผิวเป็นสองแบบ แบบกายภาพใช้เครื่องมือหรือสครับดันเซลล์เก่าออก แบบเคมีใช้กรด เช่น AHA และ BHA ละลายตัวยึดระหว่างเซลล์ให้หลุดง่ายขึ้น

วิธี	กลไก	ดีตรงไหน	ระวังตรงไหน
สครับเม็ดละเอียด	เสียดสีให้เซลล์เก่าหลุด	ผิวเรียบทันที ล้างออกง่าย	แรงมือควบคุมยาก เม็ดคมทำผิวเป็นรอยขีด
แปรงหรือฟองน้ำ	ขัดด้วยขนแปรง	ใช้ร่วมกับคลีนเซอร์ได้	ต้องล้างและตากแห้งทุกครั้ง
AHA (ไกลคอลิก แลคติก แมนเดลิก)	ละลายน้ำ ทำงานที่ผิวชั้นบน	ผิวหมอง ผิวหยาบ รอยดำตื้น	ผิวไวต่อแดดขึ้น
BHA (ซาลิไซลิก)	ละลายในน้ำมัน เข้าไปในรูขุมขน	ผิวมัน สิวอุดตัน สิวเสี้ยน	แห้ง ลอก ถ้าใช้ถี่
PHA (กลูโคโนแลคโตน แลคโตไบโอนิก)	โมเลกุลใหญ่ ซึมช้า	ผิวแพ้ง่าย ผิวแห้ง	ผลช้า ต้องใช้นานกว่า
เอนไซม์ (ปาเปน โบรมีเลน)	ย่อยโปรตีนที่ผิวชั้นนอก	อ่อนโยน	ผลเบา เหมาะเป็นมาสก์รายสัปดาห์
ลอกผิวโดยแพทย์	กรดเข้มข้นสูงในคลินิก	ผลชัดในครั้งเดียว	ต้องพักฟื้น และต้องทำโดยแพทย์

ใครที่ยังลังเลระหว่างสครับกับกรด ดูจังหวะการขัดหน้าแยกได้ที่ ขัดหน้าบ่อยแค่ไหนถึงพอดี ส่วนคนที่อยากเข้าใจกรดกลุ่มแรกให้ลึกขึ้น อ่านต่อที่ AHA คืออะไร

ถ้าผิวคุณเป็นแบบนี้ ให้เริ่มที่...

AAD แนะนำให้จับคู่วิธีกับสภาพผิวแบบนี้ ผิวแห้ง แพ้ง่าย หรือเป็นสิว ใช้ผ้าขนหนูนุ่มกับกรดอ่อน เพราะการขัดอาจระคาย ผิวมันหรือผิวหนาใช้กรดที่แรงขึ้นหรือการขัดได้ ส่วนผิวสีเข้มหรือผิวที่มีรอยดำจากสิว แผลไหม้ แมลงกัด ให้เลี่ยงการผลัดแรงทั้งสองแบบ เพราะทำให้รอยเข้มขึ้น

สภาพผิว	เริ่มที่	ความถี่ช่วงแรก	เลี่ยง
ผิวมัน สิวอุดตันที่จมูกและคาง	BHA 0.5-2% แบบโทนเนอร์หรือเจล	2 คืนต่อสัปดาห์	สครับเม็ดใหญ่ถูโซนที
ผิวหมอง หยาบ ไม่ค่อยแพ้	AHA เช่น แลคติก ความเข้มข้นต่ำ	1-2 คืนต่อสัปดาห์	ใช้ทุกคืนตั้งแต่สัปดาห์แรก
ผิวแห้ง ตึง	PHA หรือมาสก์เอนไซม์	1 ครั้งต่อสัปดาห์	สครับ กรดเข้มข้น
ผิวแพ้ง่าย แดงง่าย	ผ้าขนหนูนุ่มเช็ดเบา ๆ หรือ PHA	ทุก 10-14 วัน	ทุกอย่างที่แสบ
ผิวผสม	BHA เฉพาะโซนที แก้มใช้ครีมอย่างเดียว	2 คืนต่อสัปดาห์	ทาสูตรเดียวทั่วหน้า
ผิวคล้ำ มีรอยดำหลังสิว	กรดอ่อนความถี่ต่ำ	1 คืนต่อสัปดาห์	สครับและกรดแรง

ช่วงตัวเลขของ BHA ในตารางเป็นช่วงที่พบบ่อยในสกินแคร์ทั่วไป การใช้ซาลิไซลิกให้ได้ผลกับสิวมีรายละเอียดเพิ่มที่ BHA คืออะไร

อ่านฉลากกรดให้เป็นก่อนซื้อ

ตัวเลขเปอร์เซ็นต์บนขวดบอกไม่หมด ค่า pH มีผลพอกัน FDA สรุปเงื่อนไขที่คณะผู้เชี่ยวชาญด้านความปลอดภัยเครื่องสำอาง (CIR) ใช้รับรอง AHA กลุ่มไกลคอลิกและแลคติกสำหรับผู้บริโภคไว้ว่า

• ความเข้มข้นของ AHA ไม่เกิน 10%
• pH ของผลิตภัณฑ์ไม่ต่ำกว่า 3.5
• สูตรต้องช่วยป้องกันแดด หรือฉลากต้องบอกให้ใช้กันแดดทุกวัน

ถ้าเจอผลิตภัณฑ์ AHA 20-30% ขายให้ใช้เองที่บ้าน นั่นเกินเกณฑ์ข้างต้นไปไกล ผลข้างเคียงที่ตามมาคือแสบ ลอกเป็นแผ่น และรอยดำในผิวคนไทย ความเข้มข้นระดับนั้นควรอยู่ในมือแพทย์ ซึ่งคุมเวลาทิ้งไว้และล้างกรดออกได้ทัน

FDA ยังอ้างงานศึกษาที่ให้อาสาสมัครทา AHA ต่อเนื่อง 4 สัปดาห์ พบว่าผิวแดงจากรังสียูวีง่ายขึ้นราว 18% และความไวต่อความเสียหายของเซลล์จากยูวีเพิ่มขึ้นราวสองเท่าโดยเฉลี่ย ผลนี้กลับเป็นปกติหลังหยุดใช้หนึ่งสัปดาห์ จึงเป็นที่มาของคำเตือนบนฉลากให้ทากันแดดระหว่างใช้และต่อไปอีกหนึ่งสัปดาห์หลังหยุด

ขั้นตอนผลัดผิวในคืนที่ผลัด

1. ล้างหน้าด้วยคลีนเซอร์อ่อนโยนและน้ำอุ่นพอประมาณ AAD ระบุชัดว่าใช้น้ำอุ่น ไม่ใช่น้ำร้อน
2. ซับหน้าให้แห้ง กรดบนผิวเปียกซึมเร็วขึ้นและแสบง่ายกว่า
3. ถ้าใช้สครับหรือกรดแบบล้างออก ให้วนเบา ๆ เป็นวงเล็กประมาณ 30 วินาที แล้วล้างออก ถ้าใช้แปรงหรือฟองน้ำ ให้ลากสั้น ๆ เบา ๆ
4. ถ้าใช้กรดแบบทิ้งไว้ ทาบาง ๆ เว้นรอบดวงตา มุมจมูก และมุมปาก ซึ่งผิวบางและแสบง่าย
5. ทามอยส์เจอไรเซอร์ทันที เพราะ AAD เตือนว่าการผลัดผิวทำให้ผิวแห้ง
6. เช้าวันต่อมาทากันแดด SPF 30 ขึ้นไป
7. ห้ามผลัดบนแผลเปิด ผิวไหม้แดด หรือผิวที่เพิ่งโกนจนระคาย

ก่อนใช้ผลิตภัณฑ์ผลัดผิวตัวใหม่ทั้งหน้า ให้ทดสอบที่ท้องแขนหรือข้อพับแขนหลายวันก่อน ถ้ามีผื่นแดง คัน หรือบวม ให้ล้างออกแล้วเลิกใช้ตัวนั้น

ตารางความถี่สี่สัปดาห์แรก

AAD ให้หลักไว้ว่ายิ่งวิธีแรง ยิ่งต้องห่าง ตารางนี้ใช้ได้กับกรดแบบทิ้งไว้ ถ้าใช้สครับให้ลดลงอีกหนึ่งระดับ

ผิว	สัปดาห์ที่ 1-2	สัปดาห์ที่ 3-4	หลังจากนั้น
ผิวทนทาน มัน	1-2 ครั้ง	2 ครั้ง	สูงสุด 3 ครั้ง
ผิวธรรมดา	1 ครั้ง	1-2 ครั้ง	1-2 ครั้ง
ผิวบอบบาง	ทุก 10-14 วัน	ทุก 7-10 วัน	ตามที่ผิวไม่แสบ

เกณฑ์ที่เราใช้ตัดสินว่าเพิ่มความถี่ได้คือ เช้าวันรุ่งขึ้นหลังผลัด ผิวต้องไม่ตึง ไม่แดง และทาครีมแล้วไม่แสบ ถ้าผ่านครบสองสัปดาห์ติดกันจึงขยับขึ้นหนึ่งขั้น

ใช้คู่กับเรตินอล ยาแต้มสิว และวิตามินซีอย่างไร

AAD เตือนว่าเรตินอยด์ชนิดใบสั่งแพทย์ เรตินอล และเบนซอยล์เพอรอกไซด์ ทำให้ผิวไวและลอกอยู่แล้ว การผลัดผิวซ้อนเข้าไปมักทำให้แห้งหนักขึ้นหรือสิวขึ้น ถ้าใช้ตัวใดตัวหนึ่งอยู่ ให้ถามตัวเองก่อนว่ายังต้องผลัดเพิ่มจริงไหม

ใช้อยู่แล้ว	ผลัดผิวเพิ่มได้ไหม	วิธีจัด
เรตินอลหรืออะดาพาลีน	ส่วนมากไม่จำเป็น	ถ้าอยากใช้กรด ให้คนละคืน และไม่เกินสัปดาห์ละ 1 คืน
เบนซอยล์เพอรอกไซด์	ระวังมาก	ใช้ BHA แบบล้างออกแทนแบบทิ้งไว้
วิตามินซีตอนเช้า	ได้	กรดตอนกลางคืน วิตามินซีตอนเช้า ไม่ทาซ้อนกัน
ไนอาซินาไมด์	ได้	ทาหลังกรดซึมแล้ว
ยาทาจากแพทย์ผิวหนัง	ถามแพทย์ก่อน	อย่าเพิ่มเอง

ใครที่เพิ่งเริ่มเรตินอยด์และยังไม่แน่ใจเรื่องจังหวะ ดูแผนเพิ่มความถี่ที่ เรตินอลสำหรับมือใหม่ แล้วค่อยกลับมาคิดเรื่องกรด

สัญญาณว่าผลัดมากไปแล้ว และต้องหยุดตรงไหน

• ผิวแดงและแสบตอนทาครีมที่เคยใช้ได้ปกติ
• ผิวเงาตึงแบบพลาสติก ไม่ใช่เงาเพราะความมัน
• ลอกเป็นแผ่นรอบจมูกและคาง
• สิวเม็ดเล็กขึ้นในจุดที่ไม่เคยขึ้น
• โดนแดดนิดเดียวแล้วร้อนแสบ

ถ้ามีสองข้อขึ้นไป ให้หยุดกรด สครับ และเรตินอยด์ทั้งหมดอย่างน้อยหนึ่งถึงสองสัปดาห์ เหลือแค่คลีนเซอร์อ่อน มอยส์เจอไรเซอร์ และกันแดด เมื่อผิวหายแสบแล้วค่อยกลับมาเริ่มใหม่ที่ความถี่ครึ่งหนึ่งของเดิม ขั้นตอนฟื้นผิวแบบละเอียดอยู่ที่ ซ่อมเกราะผิวที่เสีย

ผิวกายผลัดต่างจากหน้าอย่างไร

ผิวที่ข้อศอก เข่า และส้นเท้าหนากว่าหน้าหลายเท่า ทนสครับเม็ดหยาบกว่าและใช้ถี่ได้กว่า สัปดาห์ละ 2-3 ครั้งยังรับได้สำหรับคนส่วนใหญ่ ส่วนหลังและไหล่ที่มีสิว ใช้สบู่หรือเจลอาบน้ำที่มีซาลิไซลิกทิ้งไว้บนผิวสักหนึ่งถึงสองนาทีก่อนล้าง จะได้ผลกว่าการขัด เพราะการขัดหลังที่มีสิวอักเสบทำให้แดงและทิ้งรอย

ที่ต้องระวังคือลำคอกับรักแร้ ผิวบางและเสียดสีบ่อย อย่าใช้สครับตัวเดียวกับที่ใช้ขัดส้นเท้า และเว้นรักแร้ช่วงสองสามวันหลังโกนขน

เลือกกรดหรือการขัดเป็นตัวแรก

• ผิวมันและสิวอุดตันเป็นปัญหาหลัก: BHA แบบทิ้งไว้ 2 คืนต่อสัปดาห์ แทนสครับ
• ผิวหมองหยาบ แต่ไม่แพ้: AHA ความเข้มข้นไม่เกิน 10% สัปดาห์ละ 1-2 คืน และกันแดดทุกเช้า
• ผิวแห้งหรือแพ้ง่าย: PHA หรือผ้าขนหนูนุ่มทุก 10-14 วัน เน้นครีมมากกว่ากรด
• ใช้เรตินอยด์อยู่แล้ว: ข้ามการผลัดผิวไปก่อน ใช้ครีมกับกันแดดให้ดี
• ผิวคล้ำ มีรอยดำหลังสิว: กรดอ่อนความถี่ต่ำ และกันแดดเข้มงวด อย่าขัด

ถ้าผิวระคายเรื้อรังแม้หยุดผลัดแล้ว หรือไม่แน่ใจว่าผิวตัวเองเป็นแบบไหน ให้ไปพบแพทย์ผิวหนังพร้อมขวดผลิตภัณฑ์ที่ใช้อยู่ทั้งหมด แพทย์จะดูส่วนผสมและบอกได้ว่าควรตัดตัวไหนออก