ชักโครกรั่ว แก้ยังไง ไล่หาจุดรั่วจากถังพัก ฐานโถ สายน้ำดี

ค่าน้ำขึ้นมาเดือนละสองสามร้อยบาทโดยที่คนในบ้านไม่ได้อาบน้ำนานขึ้น หรือได้ยินเสียงน้ำไหลซึมในห้องน้ำตอนดึก นี่คืออาการของชักโครกรั่วที่พบได้บ่อย และมักแก้ได้ด้วยอะไหล่ไม่กี่ร้อยบาท ถ้าหาจุดรั่วถูก

ปัญหาคือคำว่าชักโครกรั่วครอบคลุมอาการหลายแบบ ซื้อชุดอะไหล่ทั้งชุดมาเปลี่ยนโดยไม่รู้ว่ารั่วตรงไหน มักจบที่เปลี่ยนแล้วยังรั่ว ผมจึงไล่จากการยืนยันว่ารั่วจริง ไปหาว่ารั่วจากจุดไหน แล้วค่อยลงมือ

ยืนยันก่อนว่ารั่วจริง ด้วยมิเตอร์และสีผสมอาหาร

ขั้นแรกไม่ต้องเปิดฝาอะไร การประปานครหลวงแนะนำให้ปิดก๊อกน้ำทุกจุดในบ้านแล้วสังเกตมิเตอร์น้ำ ถ้ามิเตอร์ยังหมุน แปลว่ามีจุดรั่วในบ้าน ขั้นนี้บอกได้ว่าปัญหามีจริง แต่ยังไม่บอกว่าที่ไหน

ขั้นที่สองคือทดสอบชักโครกโดยตรง EPA ใช้วิธีนี้ในแคมเปญ Fix a Leak Week

1. เปิดฝาถังพักน้ำด้านหลัง
2. หยดสีผสมอาหารลงในน้ำในถังพักสักสองสามหยด
3. ไม่กดชักโครก รอ 10 นาที
4. ถ้าน้ำในโถมีสีขึ้นมา แปลว่าน้ำจากถังพักรั่วลงโถ
5. กดชักโครกล้างสีออกหลังทดสอบ สีที่ค้างนานจะเป็นคราบในถังได้

ถ้ามิเตอร์หมุนแต่ทดสอบสีแล้วไม่รั่ว ให้มองหาจุดอื่น เช่น ก๊อกที่หยด ปั๊มน้ำ ถังเก็บน้ำ หรือท่อในผนัง ตามวิธีไล่ในหาจุดท่อน้ำรั่ว

แผนที่จุดรั่ว ห้าจุดที่ต้องดู

จุด	อาการที่เห็น	สาเหตุที่พบบ่อย
ลูกยางปิดน้ำในถังพัก (flapper)	น้ำไหลลงโถเงียบๆ ทดสอบสีแล้วรั่ว	ยางเสื่อม แข็ง บิดเบี้ยว หรือมีตะกอนติดบ่า
ชุดน้ำเข้าและลูกลอย	น้ำล้นลงท่อน้ำล้นตลอด ได้ยินเสียงเติมน้ำเป็นพักๆ	ลูกลอยตั้งสูงไป หรือวาล์วน้ำเข้าปิดไม่สนิท
น็อตยึดถังพักกับโถ	หยดน้ำใต้ถังพักด้านหลัง	ยางรองน็อตเสื่อม หรือน็อตหลวม
สายน้ำดีและวาล์วเปิดปิด	น้ำหยดจากข้อต่อที่ผนัง พื้นหลังโถเปียก	สายเสื่อม ข้อต่อหลวม เทปพันเกลียวเก่า
ฐานโถติดพื้น	น้ำซึมรอบฐานตอนกดชักโครก มีกลิ่น	แหวนขี้ผึ้งหรือปะเก็นที่ฐานเสื่อม โถโยก

จุดแรกกับจุดที่สองเป็นรั่วเงียบภายใน น้ำไม่ออกมานอกตัวสุขภัณฑ์ ส่วนสามจุดหลังเป็นรั่วออกพื้น ถ้าพื้นหลังโถเปียก ให้เอากระดาษทิชชูแห้งลูบไล่จากบนลงล่าง เริ่มที่วาล์วเปิดปิดที่ผนัง ตามสายน้ำดี มาที่น็อตใต้ถังพัก แล้วจบที่ฐานโถ จุดแรกที่ทิชชูเปียกคือต้นทาง น้ำไหลลงตามแรงโน้มถ่วงเสมอ พื้นที่เปียกจึงมักไม่ใช่ตำแหน่งที่รั่ว

ลูกยางปิดน้ำ จุดที่รั่วบ่อยที่สุด และซ่อมเองได้

EPA ระบุว่าชักโครกที่รั่วส่วนใหญ่มาจากลูกยางปิดน้ำ (flapper) ที่เสื่อม เป็นอะไหล่ราคาไม่แพงและเปลี่ยนได้ในเวลาไม่นาน ลูกยางนี้คือยางที่ปิดรูระบายน้ำก้นถังพัก เมื่อกดชักโครกมันจะยกขึ้นให้น้ำลงโถ แล้วปิดกลับเมื่อน้ำหมด เมื่อยางเสื่อมจากคลอรีนในน้ำประปาและอายุ ยางจะแข็ง บิด หรือขอบไม่แนบบ่า น้ำจึงซึมลงโถตลอดเวลา

ขั้นตอนเปลี่ยนที่ผมแนะนำ

1. ปิดวาล์วเปิดปิดน้ำที่ผนังหลังโถ แล้วกดชักโครกให้น้ำในถังพักลงจนหมด
2. ถอดโซ่หรือก้านที่ต่อจากปุ่มกดกับลูกยาง แล้วปลดลูกยางออกจากหูยึด
3. ถ่ายรูปและถอดลูกยางเดิมไปร้าน หรือดูรุ่นของชุดฟลัชวาล์ว ลูกยางมีหลายขนาดและหลายรูปทรง ถังพักบางรุ่นใช้ชุดฟลัชวาล์วแบบกระบอกที่ยกขึ้นตรงๆ ต้องใช้ยางของรุ่นนั้น
4. ลูบบ่ารูระบายด้วยผ้าหรือฟองน้ำ เอาตะกอนและคราบหินปูนออก ยางใหม่วางบนบ่าที่มีคราบก็ยังรั่ว
5. ใส่ลูกยางใหม่ ปรับโซ่ให้หย่อนเล็กน้อย โซ่ตึงไปลูกยางปิดไม่สนิท โซ่หย่อนไปกดแล้วไม่ยก
6. เปิดวาล์ว รอน้ำเต็ม แล้วทดสอบสีผสมอาหารซ้ำ

ชักโครกรุ่นใหม่ที่เป็นปุ่มกดสองระบบ (กดน้อยกับกดมาก) ส่วนใหญ่ไม่มีลูกยางแบบบานพับ แต่ใช้ชุดฟลัชวาล์วทรงกระบอกที่มีซีลยางวงกลมอยู่ด้านล่าง อาการรั่วเหมือนกันทุกอย่าง และสาเหตุก็คล้ายกัน คือซีลเสื่อมหรือมีเศษตะกอนขวาง ต่างกันแค่วิธีถอด ส่วนใหญ่ต้องหมุนกระบอกออกจากฐานตามเข็มนาฬิกาเล็กน้อยแล้วยกขึ้น ซีลยางของแต่ละยี่ห้อมีขนาดต่างกัน ให้ถอดไปเทียบที่ร้านทุกครั้ง

อีกอาการที่พบในปุ่มกดสองระบบคือปุ่มค้าง กดแล้วปุ่มไม่เด้งกลับ ชุดฟลัชวาล์วจึงยกค้างไว้และน้ำไหลลงโถไม่หยุด ให้เปิดฝาถังดูว่าก้านต่อจากปุ่มถึงกระบอกยาวเกิน หรือฝาถังกดทับก้านอยู่หรือไม่ ปัญหานี้หลายครั้งเกิดหลังเปลี่ยนฝาถังหรือวางของหนักบนฝาถัง ก่อนซื้ออะไหล่ใหม่ ลองยกฝาถังขึ้นแล้วกดปุ่มด้วยมือดู ถ้าปุ่มทำงานปกติเมื่อไม่มีฝากด แค่ปรับความยาวก้านก็จบ

วาล์วน้ำเข้าและลูกลอย เมื่อน้ำล้นท่อน้ำล้น

ถังพักทุกใบมีท่อน้ำล้น (overflow tube) ตั้งอยู่ข้างรูระบาย กันน้ำล้นออกนอกถัง ถ้ามองเข้าไปแล้วเห็นน้ำในถังอยู่สูงจนไหลลงท่อนี้ตลอด ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ลูกยาง แต่อยู่ที่วาล์วน้ำเข้า

แก้ตามลำดับนี้

• ลดระดับลูกลอย ส่วนใหญ่มีสกรูหรือคลิปปรับความสูง ให้ระดับน้ำต่ำกว่าปากท่อน้ำล้นราว 2-3 ซม. หรือตามขีดที่ผู้ผลิตทำไว้ในถัง
• ถ้าปรับแล้วน้ำยังเติมไม่หยุด ตะกอนอาจติดอยู่ที่ซีลในวาล์ว ปิดน้ำ ถอดฝาวาล์วล้างตามคู่มือรุ่นนั้น
• ถ้ายังไม่หาย เปลี่ยนวาล์วน้ำเข้าทั้งชุด เลือกความสูงให้พอดีถัง

บ้านที่ใช้น้ำบาดาลหรือแรงดันน้ำสูงจากปั๊ม วาล์วน้ำเข้าจะเสื่อมเร็วกว่าบ้านที่ใช้น้ำประปา ถ้าเปลี่ยนวาล์วบ่อยผิดปกติ ให้ตรวจแรงดันจากปั๊มน้ำด้วย ข้อมูลเรื่องปั๊มอยู่ในปั๊มน้ำในบ้าน

รั่วออกพื้น น็อตถังพัก สายน้ำดี และฐานโถ

รั่วสามแบบนี้ทำให้พื้นเปียกและกระเบื้องเสีย ปล่อยไว้นานน้ำจะซึมลงใต้กระเบื้องและลามไปผนังห้องข้างๆ

จุดรั่ว	วิธีแก้	ใครทำ
ข้อต่อสายน้ำดี	ปิดวาล์ว คลายข้อต่อ พันเทปพันเกลียวใหม่ หรือเปลี่ยนสายถักใหม่	เจ้าของบ้านทำได้
วาล์วเปิดปิดที่ผนังรั่วรอบก้าน	เปลี่ยนวาล์ว ต้องปิดน้ำเข้าบ้าน	ช่างประปา ถ้าเกลียวท่อในผนังเก่า
น็อตยึดถังพัก	ขันให้แน่นพอดี หรือเปลี่ยนยางรองน็อต	เจ้าของบ้านทำได้ ระวังเซรามิกร้าว
ฐานโถ	ยกโถออก เปลี่ยนแหวนขี้ผึ้งหรือปะเก็น ตั้งระดับใหม่	ช่างประปาหรือช่างสุขภัณฑ์

เรื่องขันน็อตถังพัก การขันแรงเกินอันตรายไม่น้อยกว่าขันหลวม เพราะเซรามิกร้าวเป็นเส้นแล้วต้องเปลี่ยนถังพักทั้งใบ ขันสลับซ้ายขวาทีละนิดจนถังไม่โยก แล้วหยุด

รั่วที่ฐานโถมักมาพร้อมกลิ่นและโถที่โยกได้เมื่อนั่ง แก้แบบยิงซิลิโคนรอบฐานให้ดูแห้งเป็นการซ่อนปัญหา น้ำเสียจะขังใต้โถ กลิ่นจะยังอยู่ และพื้นใต้โถจะเสียหายต่อไป ต้องยกโถออกแล้วเปลี่ยนแหวนที่ฐาน ถ้าเป็นชักโครกรุ่นใหม่ที่ฐานเป็นแบบปิดทึบหรือยึดผนัง งานยกโถจะยากขึ้น แนะนำให้ใช้ช่างที่ติดตั้งรุ่นนั้นเป็น ข้อมูลประเภทโถและระบบติดตั้งอยู่ในเลือกชักโครก

รั่วทำให้เสียน้ำแค่ไหน และเมื่อไรควรเปลี่ยนทั้งชุด

ตัวเลขจาก EPA ที่ช่วยให้เห็นภาพ

ตัวเลข	ค่า
น้ำที่ชักโครกรั่วอาจทิ้งไปต่อสัปดาห์	ราว 180 แกลลอน (ราว 680 ลิตร)
สัดส่วนน้ำที่ชักโครกใช้ในบ้าน	เกือบ 30% ของน้ำใช้ภายในบ้าน
ปริมาณน้ำต่อการกดของชักโครกรุ่นเก่า	สูงถึงราว 6 แกลลอน (ราว 23 ลิตร)
ปริมาณน้ำต่อการกดของชักโครกฉลาก WaterSense	ไม่เกิน 1.28 แกลลอน (ราว 4.8 ลิตร)
บ้านที่รั่วรวมกันวันละ 50 แกลลอนขึ้นไป	ราว 9% ของบ้าน

ถ้าชักโครกของคุณอายุเกินสิบห้าปี ใช้น้ำต่อการกดมาก และรั่วจากหลายจุดพร้อมกัน ผมมักแนะนำให้เปลี่ยนทั้งชุด แทนการซื้ออะไหล่ทีละชิ้น โดยเฉพาะเมื่อชุดฟลัชวาล์วเป็นรุ่นที่เลิกผลิต อะไหล่เทียบมักใส่ไม่พอดีและรั่วซ้ำ ส่วนถ้าอาการคือกดแล้วน้ำไม่ลง ลงช้า หรือกดค้าง เป็นปัญหาของระบบกดน้ำ ซึ่งไล่สาเหตุแยกไว้ในชักโครกกดไม่ลง

เช็กลิสต์หลังซ่อมชักโครกรั่ว

• ทดสอบสีผสมอาหารซ้ำ รอ 10 นาที น้ำในโถต้องใส
• ปิดก๊อกทุกจุดในบ้าน มิเตอร์น้ำต้องหยุดนิ่ง
• ระดับน้ำในถังพักต่ำกว่าปากท่อน้ำล้น และหยุดเติมเอง
• ลูบทิชชูแห้งตามข้อต่อสายน้ำดี วาล์ว และน็อตใต้ถังพัก หลังกดชักโครกสามครั้ง ต้องแห้ง
• นั่งบนโถแล้วโยกเบาๆ โถต้องไม่ขยับ
• พื้นรอบฐานแห้งหลังกดชักโครกหลายครั้งในวันถัดไป
• ไม่มีกลิ่นท่อโสโครกรอบฐาน

ถ้ามิเตอร์ยังหมุนหลังซ่อมชักโครกครบทุกจุด และหาจุดรั่วอื่นในบ้านไม่เจอ ให้ติดต่อการประปาในพื้นที่ สำหรับเขตการประปานครหลวงโทรศูนย์บริการ 1125 ได้ตลอด 24 ชั่วโมง เพื่อตรวจว่ารั่วอยู่ก่อนหรือหลังมิเตอร์ ส่วนท่อในผนังหรือใต้พื้นให้ช่างประปาที่มีเครื่องมือตรวจหาท่อรั่วเป็นคนหาจุด