น้ำสะอาดสำหรับสัตว์เลี้ยง ดื่มวันละเท่าไหร่ถึงพอดี

ชามน้ำที่ลดลงทุกวันบอกได้น้อยกว่าที่คิด น้ำส่วนหนึ่งระเหย ส่วนหนึ่งหกจากการดื่ม และถ้าบ้านมีหลายตัวก็ไม่รู้ว่าใครดื่มเท่าไร ตัวเลขที่ช่วยได้จริงจึงมีสองชุด คือน้ำที่น้องควรได้รับต่อวันตามน้ำหนักตัว และน้ำที่น้องดื่มจริงเมื่อวัดอย่างตั้งใจ ถ้าสองตัวเลขนี้ห่างกันมาก ทั้งดื่มน้อยไปหรือมากไป คือสัญญาณที่ควรสังเกตต่อ

ตัวเลขทั้งหมดในหน้านี้เป็นค่าโดยประมาณสำหรับสัตว์ที่สุขภาพดี น้องที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคไต โรคหัวใจ หรือเบาหวาน มีความต้องการน้ำต่างออกไป และควรได้เป้าหมายจากสัตวแพทย์ที่รักษาอยู่

น้ำที่ต้องการต่อวัน คิดจากน้ำหนักตัว

คู่มือสัตวแพทย์ Merck ระบุว่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมส่วนใหญ่ต้องการน้ำราว 44 ถึง 66 มิลลิลิตรต่อกิโลกรัมต่อวัน ในสภาพอากาศที่ไม่ร้อนหรือหนาวเกินไป ตัวเลขนี้คือน้ำทั้งหมด รวมน้ำจากอาหาร ไม่ใช่น้ำจากชามอย่างเดียว

ศูนย์สุขภาพแมวของคอร์เนลล์ระบุตัวเลขสำหรับแมวโดยเฉพาะว่า แมวต้องการน้ำราว 4 ออนซ์ต่อน้ำหนักตัวผอมทุก 5 ปอนด์ต่อวัน แมว 10 ปอนด์หรือราว 4.5 กิโลกรัม จึงต้องการน้ำประมาณหนึ่งถ้วย หรือราว 240 มิลลิลิตรต่อวัน เมื่อแปลงหน่วยแล้วอยู่ราว 52 มิลลิลิตรต่อกิโลกรัม ซึ่งอยู่ในช่วงเดียวกับที่ Merck ระบุ

ตารางตัวอย่างด้านล่างคำนวณจากช่วง 44 ถึง 66 มิลลิลิตรต่อกิโลกรัม เป็นค่าประมาณสำหรับใช้เทียบ ไม่ใช่ปริมาณที่ต้องบังคับให้ดื่ม

น้ำหนักตัว	น้ำทั้งหมดต่อวัน (ประมาณ)	ตัวอย่างสัตว์
3 กก.	130 ถึง 200 มล.	แมวตัวเล็ก หมาชิวาวา
4.5 กก.	200 ถึง 300 มล.	แมวโตทั่วไป
10 กก.	440 ถึง 660 มล.	หมาขนาดกลางเล็ก เช่น บีเกิ้ลตัวเล็ก
20 กก.	880 ถึง 1,320 มล.	หมาขนาดกลาง
30 กก.	1,320 ถึง 1,980 มล.	หมาพันธุ์ใหญ่ เช่น ลาบราดอร์

อากาศร้อน การออกกำลัง การให้นม และไข้ ทำให้ความต้องการสูงกว่าตารางนี้ เมืองไทยร้อนเกือบทั้งปี น้องที่อยู่นอกห้องแอร์จึงมักดื่มมากกว่าค่าที่คำนวณได้

อาหารเปียกหรืออาหารเม็ด เปลี่ยนตัวเลขในชามมาก

Merck ระบุว่าอาหารกระป๋องมีความชื้นตั้งแต่ราว 60 จนถึงมากกว่า 87 เปอร์เซ็นต์ อาหารกึ่งชื้นราว 25 ถึง 35 เปอร์เซ็นต์ และอาหารเม็ดเพียงราว 3 ถึง 11 เปอร์เซ็นต์ Merck ระบุด้วยว่าสัตว์ที่กินอาหารกระป๋องจะดื่มน้ำน้อยกว่า ส่วนคอร์เนลล์ระบุว่าอาหารเปียกสำหรับแมวมีน้ำได้ถึงราว 80 เปอร์เซ็นต์

อาหารที่กิน	ชามน้ำที่ลดลงแบบที่คาดได้
อาหารเม็ดล้วน	ดื่มจากชามเกือบทั้งหมดของความต้องการ
อาหารเม็ดผสมเปียก	ดื่มจากชามน้อยลงพอสมควร
อาหารเปียกล้วน	ดื่มจากชามน้อยมาก บางวันแทบไม่แตะ

นี่คือเหตุผลที่แมวกินอาหารเปียกแล้วดูเหมือนไม่ค่อยดื่มน้ำ ซึ่งมักเป็นเรื่องปกติ ส่วนแมวที่กินแต่อาหารเม็ดแล้วดื่มน้อย คือกลุ่มที่ควรหาทางเพิ่มน้ำ

วัดน้ำที่น้องดื่มจริงที่บ้าน

วิธีที่ใช้ได้กับทุกบ้าน ใช้แค่ถ้วยตวงหรือขวดน้ำที่มีขีดบอกปริมาณ

1. ตอนเช้า ตวงน้ำใส่ชามตามปริมาณที่จดไว้ เช่น 500 มิลลิลิตร
2. วันรุ่งขึ้นเวลาเดียวกัน ตวงน้ำที่เหลือในชาม
3. วางชามน้ำอีกใบที่ปริมาณเท่ากันในจุดที่น้องเข้าไม่ถึง เพื่อดูว่าระเหยไปเท่าไร
4. น้ำที่ดื่มจริง เท่ากับน้ำที่ใส่ ลบน้ำที่เหลือ ลบน้ำที่ระเหย
5. ทำติดกันสองถึงสามวัน แล้วหาค่าเฉลี่ย

บ้านที่มีหลายตัว วิธีนี้บอกได้แค่ปริมาณรวม ถ้าสงสัยตัวใดตัวหนึ่ง อาจต้องแยกตัวนั้นอยู่ห้องเดียวกับชามของตัวเองชั่วคราว และสำหรับน้ำพุแมว ให้ตวงน้ำที่เติมกับน้ำที่เหลือในถังด้วยวิธีเดียวกัน

ตัวอย่างการคำนวณ

สมมติว่าหมาหนัก 10 กิโลกรัม กินอาหารเม็ด วัดได้ว่าดื่มเฉลี่ยวันละ 600 มิลลิลิตร เมื่อหารด้วยน้ำหนักตัวได้ 60 มิลลิลิตรต่อกิโลกรัม อยู่ในช่วงปกติ

ถ้าหมาตัวเดียวกันวัดได้ 1,200 มิลลิลิตรต่อวัน คิดเป็น 120 มิลลิลิตรต่อกิโลกรัม ซึ่งเกินเกณฑ์ที่ถือว่าดื่มมากผิดปกติ ควรพาไปตรวจ

สมมติอีกกรณี แมวหนัก 4 กิโลกรัม กินอาหารเปียกวันละสองซอง ชามน้ำลดลงวันละไม่ถึง 50 มิลลิลิตร ตัวเลขนี้ดูน้อย แต่เมื่อคิดว่าอาหารเปียกมีน้ำเป็นส่วนใหญ่ น้ำทั้งหมดที่แมวได้รับต่อวันอาจใกล้ค่าที่ต้องการแล้ว สิ่งที่ควรดูต่อคือฉี่ในกระบะทรายยังเป็นก้อนขนาดปกติ และแมวยังร่าเริง กินดี ถ้าทั้งสองอย่างปกติ ก็ไม่จำเป็นต้องกังวลกับตัวเลขในชาม

ช่วงชีวิตและสถานการณ์ที่ต้องระวังเรื่องน้ำเป็นพิเศษ

กลุ่ม	ทำไมต้องระวัง	สิ่งที่ทำได้
ลูกหมาลูกแมว	ตัวเล็ก เสียน้ำเร็วเมื่ออาเจียนหรือท้องเสีย	ถ้าท้องเสียหรืออาเจียนซ้ำในวันเดียว ให้ไปคลินิก ไม่ต้องรอดูหลายวัน
สัตว์สูงวัย	โรคไตและโรคต่อมไร้ท่อพบมากขึ้นตามอายุ บางตัวเดินไปหาชามน้อยลงเพราะข้อเสื่อม	วางชามน้ำหลายจุดใกล้ที่นอน วัดน้ำเป็นระยะทุกไม่กี่เดือน
หมาที่ออกกำลังมาก	เสียน้ำทางการหอบ	พกน้ำทุกครั้งที่ออกไปเดินหรือวิ่ง พักให้ดื่มบ่อย
หมาหน้าสั้น	ระบายความร้อนได้ไม่ดี	ให้อยู่ในที่เย็น มีน้ำตลอด ลดกิจกรรมช่วงร้อน
สัตว์ที่กินยาประจำ	ยาบางชนิดทำให้ดื่มหรือฉี่มากขึ้น	ถามสัตวแพทย์ว่ายาที่ให้อยู่มีผลกับน้ำหรือไม่

ช่วงหน้าร้อนของไทย น้องที่อยู่บ้านลำพังทั้งวันควรมีน้ำมากกว่าหนึ่งชามเสมอ เผื่อชามหนึ่งถูกเตะคว่ำ หรือถูกแดดส่องจนน้ำร้อน ถ้าน้องดูหอบหนักและซึมหลังอยู่กลางแดด เรื่องนั้นเร่งด่วนกว่าเรื่องปริมาณน้ำ รายละเอียดอยู่ใน หมาฮีทสโตรก

ดื่มมากเท่าไรถึงเรียกว่าผิดปกติ

Davies Veterinary Specialists ระบุว่าหมาปกติดื่มน้ำราว 20 ถึง 70 มิลลิลิตรต่อกิโลกรัมต่อวัน และถ้าดื่มเกิน 100 มิลลิลิตรต่อกิโลกรัมต่อวัน ถือว่าดื่มมากผิดปกติแน่นอน แต่สัตว์บางตัวมีโรคแม้ดื่มน้อยกว่าเกณฑ์นี้ เกณฑ์จึงใช้คัดกรองได้ แต่ไม่ได้บอกว่าตัวที่ต่ำกว่าเกณฑ์ปลอดภัยเสมอ

สาเหตุที่ทำให้ดื่มน้ำมาก ตามที่ Davies ระบุ เช่น

• โรคไต
• เบาหวาน
• โรคตับ
• มดลูกอักเสบเป็นหนองในตัวเมียที่ยังไม่ทำหมัน
• โรคต่อมหมวกไตหรือต่อมไทรอยด์
• แคลเซียมในเลือดสูง
• ได้รับสารพิษบางชนิด
• โรคเบาจืด

สังเกตอาการที่มักมาด้วยกัน

• ฉี่บ่อยขึ้น ฉี่เป็นปริมาณมาก หรือเริ่มฉี่ในบ้านทั้งที่เคยฝึกแล้ว
• กินมากขึ้นแต่น้ำหนักลด
• ไปยืนรอที่ชามน้ำบ่อย หรือดื่มน้ำจากที่แปลก เช่น ห้องน้ำ
• ตัวเมียที่ไม่ทำหมัน มีตกขาวหรือซึมหลังเป็นสัด

ห้ามลดน้ำเองเพื่อให้น้องฉี่น้อยลง น้องที่ดื่มมากเพราะโรคต้องการน้ำนั้นเพื่อชดเชยน้ำที่เสียไป การจำกัดน้ำทำให้ขาดน้ำได้เร็ว

สัญญาณขาดน้ำ

คอร์เนลล์ระบุสัญญาณขาดน้ำในแมวไว้ ซึ่งใช้สังเกตในหมาได้ด้วย

สิ่งที่ตรวจ	วิธี	สัญญาณขาดน้ำ
เหงือก	แตะเหงือกด้วยนิ้ว	เหนียว แห้ง ไม่ลื่น
ผิวหนัง	ดึงหนังหลังคอขึ้นเบาๆ แล้วปล่อย	หนังค้างเป็นสันนานกว่าปกติ
ดวงตา	มองจากด้านข้าง	ตาดูลึกโหล
พฤติกรรม	ดูทั้งวัน	ซึม ไม่ค่อยขยับ

คอร์เนลล์เตือนว่าแมวสูงวัยมีผิวหนังที่ยืดหยุ่นน้อยลงตามอายุ การทดสอบดึงหนังจึงแปลผลยากกว่าในแมวหนุ่ม ให้ใช้ร่วมกับอาการอื่นเสมอ

คอร์เนลล์ยังระบุโรคและภาวะที่ทำให้แมวเสียน้ำมากขึ้น เช่น โรคไตเรื้อรัง เบาหวาน อาเจียน ท้องเสีย ไทรอยด์เป็นพิษ และการใช้ยาขับปัสสาวะ ถ้าน้องมีภาวะเหล่านี้อยู่ การดูแลเรื่องน้ำต้องจริงจังขึ้น ข้อมูลเรื่องอาเจียนและท้องเสียในหมาอยู่ใน หมาอาเจียน ท้องเสีย

เพิ่มน้ำให้น้องที่ดื่มน้อย

วิธีที่คอร์เนลล์แนะนำสำหรับแมว และใช้กับหมาได้หลายข้อ

• เพิ่มอาหารเปียกในมื้ออาหาร หรือเติมน้ำลงในอาหาร
• ใช้น้ำพุสำหรับสัตว์ แมวหลายตัวชอบน้ำที่ไหล
• วางชามน้ำหลายจุดในบ้าน ห่างจากชามอาหารและกระบะทราย
• เติมน้ำปลาทูน่าหรือน้ำซุปไม่ใส่เกลือเล็กน้อยลงในน้ำ ซุปต้องไม่มีหัวหอมหรือกระเทียม

เทคนิคอื่นที่ใช้ได้

• ใช้ชามกว้างและตื้นสำหรับแมว แมวบางตัวไม่ชอบให้หนวดแตะขอบชาม
• เลือกชามสแตนเลสหรือเซรามิก ล้างง่ายและไม่มีกลิ่นพลาสติก
• เปลี่ยนน้ำทุกวัน และล้างชามด้วยน้ำยาล้างจานให้หมดเมือก
• วางชามในจุดที่น้องเห็นรอบตัวได้ แมวบางตัวไม่ดื่มน้ำในมุมแคบ

การเพิ่มน้ำควรทำทีละอย่าง แล้ววัดน้ำซ้ำหลังผ่านไปหนึ่งสัปดาห์ เพื่อรู้ว่าวิธีไหนได้ผลกับน้องตัวนี้ ถ้าเปลี่ยนหลายอย่างพร้อมกัน จะไม่รู้ว่าอะไรช่วย และถ้าน้องเริ่มท้องเสียหลังเปลี่ยนอาหาร ก็จะไม่รู้ว่ามาจากตรงไหน สำหรับน้องที่มีโรคไตหรือโรคหัวใจ ให้ถามสัตวแพทย์ก่อนเปลี่ยนอาหารหรือเติมน้ำซุป เพราะโรคเหล่านี้ต้องคุมเกลือและแร่ธาตุบางชนิด

ถ้ากำลังเลือกน้ำพุ ข้อดีข้อเสียและวิธีทำความสะอาดอยู่ใน น้ำพุแมว และถ้าน้องแมวสูงวัยดื่มน้ำมากขึ้นผิดสังเกต เรื่องโรคไตในแมวอยู่ใน โรคไตในแมว

น้ำสะอาดในชีวิตจริง ดูแลอย่างไร

ความสะอาดของน้ำมีผลต่อปริมาณที่ดื่ม น้ำที่ตั้งทิ้งไว้ทั้งวันในอากาศร้อน มีฝุ่น ขน และแมลงตก น้องหลายตัวเลือกไม่ดื่ม

ความถี่	สิ่งที่ทำ
ทุกวัน	เททิ้งแล้วเติมน้ำใหม่ เช็กว่าไม่มีขนหรือเศษอาหาร
ทุกวันหรือวันเว้นวัน	ล้างชามด้วยน้ำยาล้างจาน ถูให้หายเมือก
ทุกสัปดาห์	ล้างน้ำพุทั้งเครื่อง ตามคู่มือผู้ผลิต
ตามคู่มือ	เปลี่ยนไส้กรองน้ำพุ
ตอนไปเที่ยว	พกน้ำที่น้องดื่มประจำไปด้วย

พาไปหาหมอทันทีถ้า

• ไม่ดื่มน้ำเลยเกินหนึ่งวัน โดยเฉพาะแมว
• อาเจียนทุกครั้งที่ดื่ม
• ดื่มมากผิดปกติร่วมกับซึม ไม่กินอาหาร หรืออาเจียน
• ตัวเมียไม่ทำหมัน ดื่มมากและมีหนองไหลหรือซึม
• เหงือกแห้ง ตาลึก และซึมหลังอยู่กลางแดด
• ดื่มน้ำมากขึ้นชัดเจนเกินหนึ่งสัปดาห์ แม้ยังร่าเริงดี ให้นัดตรวจเลือดและปัสสาวะ