สัตว์เลี้ยงตาย ทำยังไง สิ่งที่ต้องทำใน 24 ชั่วโมงแรก

ถ้าน้องเพิ่งจากไปที่บ้าน สิ่งที่ต้องทำมีไม่มาก และไม่ต้องรีบจนตัดสินใจผิด ยืนยันให้แน่ว่าน้องเสียชีวิตแล้ว วางร่างไว้ในที่สะอาดและเย็น ตัดสินใจว่าจะฝังหรือเผาภายในวันนั้นถ้าทำได้ และโทรบอกคลินิกที่ดูแลน้องอยู่ ส่วนเรื่องความเศร้า ทั้งของเรา ของเด็กในบ้าน และของสัตว์ตัวอื่น ค่อยๆ ดูแลต่อในวันถัดไป

หน้านี้แบ่งเป็นสองช่วง ช่วงแรกคือสิ่งที่ต้องทำกับร่างและเรื่องสุขภาพของคนในบ้าน ช่วงหลังคือการอยู่กับความสูญเสีย ถ้ากำลังเลือกสถานที่ฝังหรือเผา รายละเอียดตัวเลือกอยู่ใน วัดฝังสัตว์เลี้ยง ที่ไหนดี

ยืนยันก่อนว่าน้องจากไปแล้วจริง

สัตว์ที่ป่วยหนักหรือสูงวัยบางตัวหายใจตื้นมากจนมองไม่เห็น ก่อนทำอะไรต่อ ให้ตรวจสัญญาณเหล่านี้อย่างใจเย็น

สิ่งที่ตรวจ	วิธีดู	ถ้าเสียชีวิตแล้ว
การหายใจ	ดูหน้าอกและท้องนิ่งๆ หนึ่งนาที หรือวางกระจกเล็กใกล้จมูก	ไม่มีการขยับ ไม่มีไอน้ำบนกระจก
หัวใจ	วางมือหรือหูแนบหน้าอกด้านซ้ายหลังข้อศอก	ไม่รู้สึกถึงการเต้น
ดวงตา	ดูรูม่านตา แตะขนตาเบาๆ	ตาเปิดค้าง รูม่านตาขยาย ไม่กะพริบเมื่อแตะ
เหงือก	เปิดปากดูสีเหงือก	ซีดหรือเทา กดแล้วสีไม่กลับมา

ถ้ายังไม่แน่ใจ ให้โทรหาคลินิกหรือโรงพยาบาลสัตว์ทันที หรือห่อน้องด้วยผ้าแล้วพาไปให้สัตวแพทย์ตรวจ การรอดูที่บ้านในกรณีที่ยังมีโอกาสหายใจ ไม่ใช่สิ่งที่ควรเสี่ยง ถ้าอยู่นอกเวลาทำการ รายชื่อโรงพยาบาลที่เปิดตลอดคืนดูได้ใน คลินิกสัตว์ 24 ชั่วโมง

ชั่วโมงแรก ดูแลร่างอย่างไร

หลังเสียชีวิต กล้ามเนื้อหูรูดจะคลายตัว ปัสสาวะหรืออุจจาระไหลออกมาได้ เป็นเรื่องปกติของร่างกาย ไม่ได้แปลว่าน้องทรมาน

1. สวมถุงมือยางหรือถุงพลาสติกก่อนจับ โดยเฉพาะถ้าน้องป่วยด้วยโรคที่ยังไม่รู้สาเหตุ
2. ปูผ้าขนหนูเก่าหรือแผ่นรองซับบนพื้นหรือในกล่อง แล้ววางน้องลงในท่านอนตะแคง
3. ถ้าต้องการให้ร่างอยู่ในท่าขดตัวเหมือนตอนนอน ให้จัดตอนนี้ เพราะภายในไม่กี่ชั่วโมงร่างกายจะเริ่มแข็งและจัดท่าได้ยาก
4. ปิดตาให้ถ้าทำได้ เช็ดคราบรอบปากและก้นด้วยผ้าชุบน้ำบิดหมาด
5. ย้ายไปไว้ในจุดที่เย็นที่สุดของบ้าน เช่น ห้องแอร์ หรือพื้นกระเบื้องที่ไม่โดนแดด ห่างจากสัตว์ตัวอื่นและแมลง
6. ล้างมือด้วยสบู่ทุกครั้งหลังจับร่าง

เมืองไทยอากาศร้อน ร่างจะเปลี่ยนแปลงเร็วกว่าในประเทศอากาศเย็นมาก ถ้ารู้ว่าจะยังฝังหรือเผาไม่ได้ภายในวันเดียวกัน ให้โทรถามคลินิกว่ามีห้องเย็นรับฝากร่างหรือไม่ วิธีที่ใช้ได้ระหว่างรอคือห่อร่างด้วยผ้า ใส่ถุงพลาสติกหนาสองชั้น แล้ววางถุงน้ำแข็งหรือขวดน้ำแช่แข็งรอบนอก เปลี่ยนน้ำแข็งเมื่อละลาย

ตัดสินใจเรื่องร่างภายในวันเดียว

ตัวเลือกหลักในไทยมีสามแบบ คือ ฝังในที่ดินของตัวเอง เผาแบบส่งรวม หรือเผาเดี่ยวแล้วรับเถ้ากลับ แต่ละแบบมีเงื่อนไขที่ต่างกัน

ตัวเลือก	เหมาะกับ	สิ่งที่ต้องเช็ก
ฝังในที่ดินของตัวเอง	บ้านที่มีที่ดินเป็นของตัวเองและพื้นที่ห่างจากบ่อน้ำ	ขุดลึกพอที่สัตว์อื่นขุดไม่ถึง ห้ามฝังถ้าสงสัยโรคติดต่อหรือพิษสุนัขบ้า
เผาแบบรวม	ต้องการความเรียบง่าย ไม่ต้องการรับเถ้า	ถามว่ามีพิธีหรือไม่ และรับร่างจากบ้านหรือไม่
เผาเดี่ยว รับเถ้ากลับ	ต้องการเก็บเถ้าหรือนำไปลอยอังคาร	ถามว่าเผาตัวเดียวจริงหรือไม่ ใช้เวลากี่วันได้เถ้าคืน

คนที่อยู่คอนโดหรือบ้านเช่ามักเลือกเผา เพราะการฝังในพื้นที่ส่วนกลางหรือที่ดินที่ไม่ใช่ของตัวเองสร้างปัญหาภายหลังได้ ส่วนการฝังในที่สาธารณะ ริมคลอง หรือทิ้งในแม่น้ำ ทำให้เกิดกลิ่นและเสี่ยงต่อการแพร่โรค รายละเอียดการเลือกวัดหรือสถานที่เผาอยู่ใน วัดฝังสัตว์เลี้ยง ที่ไหนดี

เรื่องที่ต้องทำในสัปดาห์แรก

เมื่อเรื่องร่างเรียบร้อยแล้ว ยังมีงานจุกจิกที่ทำทีละอย่างได้ ไม่ต้องทำหมดในวันเดียว

• แจ้งคลินิกประจำ เพื่อปิดนัดวัคซีนและข้อความเตือนนัดที่จะส่งมาในอนาคต การได้รับข้อความเตือนวัคซีนหลังน้องจากไปแล้วสร้างความเจ็บปวดซ้ำได้
• ถ้าน้องมีไมโครชิปหรือจดทะเบียนกับเขต แจ้งปรับสถานะในระบบ
• ถ้ามีประกันสัตว์เลี้ยง ถามบริษัทว่ามีเงื่อนไขค่าใช้จ่ายหลังเสียชีวิตหรือไม่ และต้องใช้เอกสารอะไร
• เก็บยาที่เหลือ ไม่ใช้กับสัตว์ตัวอื่นโดยไม่ได้ถามสัตวแพทย์ ยาบางชนิดใช้ได้เฉพาะชนิดสัตว์หรือขนาดตัวที่สั่ง
• อาหารและทรายที่ยังไม่เปิด บางบ้านเลือกบริจาคให้มูลนิธิหรือกลุ่มดูแลสัตว์จร

ของใช้ประจำตัว เช่น ปลอกคอ ที่นอน หรือของเล่นชิ้นโปรด ไม่ต้องรีบเก็บหรือทิ้ง บางคนอยากเก็บไว้ บางคนเห็นแล้วเจ็บ ให้ตัดสินใจเมื่อพร้อม

ความเศร้าที่ไม่มีกำหนดเวลา

ศูนย์สนับสนุนการสูญเสียสัตว์เลี้ยงของคณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยคอร์เนลล์ ระบุว่าไม่มีวิธีเศร้าแบบที่เรียกว่าปกติ และไม่มีกำหนดเวลาตายตัวว่าความเศร้าจะจบเมื่อไร ความเศร้าเริ่มได้ตั้งแต่ก่อนสัตว์จากไป เช่น ช่วงที่รู้ว่าป่วยระยะท้าย และกระทบทั้งร่างกาย อารมณ์ ความคิด และความสัมพันธ์กับคนรอบตัว

คู่มือสัตวแพทย์ Merck ระบุว่าความเศร้าจากการเสียสัตว์เลี้ยงอยู่ได้นานถึงราวหนึ่งปี โดยเฉพาะช่วงวันหยุดหรือเทศกาลที่เคยมีน้องอยู่ด้วย และเจ้าของมักรู้สึกผิด โดยเฉพาะถ้าเป็นคนตัดสินใจให้การุณยฆาต

อาการที่พบได้ในช่วงแรก

• นอนไม่หลับ หรือตื่นมาในเวลาที่เคยให้อาหาร
• ได้ยินเสียงหรือเห็นภาพน้องแวบๆ ตามมุมบ้าน
• รู้สึกผิด คิดวนว่าถ้าพาไปหาหมอเร็วกว่านี้จะรอดไหม
• หงุดหงิดกับคนที่พูดว่าแค่สัตว์ตัวหนึ่ง
• ไม่อยากกลับบ้าน เพราะบ้านเงียบผิดปกติ

สิ่งที่ช่วยได้ตามคำแนะนำของคอร์เนลล์ คือ ให้เวลาตัวเอง อยู่ใกล้คนที่เข้าใจ ปล่อยให้ร้องไห้ เขียนหรือวาดสิ่งที่รู้สึก และใช้ช่องทางช่วยเหลือที่มี เช่น กลุ่มสนับสนุนหรือผู้ให้คำปรึกษา

เมื่อความรู้สึกผิดวนไม่หยุด

คำถามว่าตัวเองทำพลาดตรงไหนเป็นเรื่องที่เจ้าของเกือบทุกคนเจอ วิธีที่ใช้ได้คือนัดคุยกับสัตวแพทย์ที่รักษาน้อง ถามตรงๆ ว่าโรคนี้ดำเนินไปอย่างไร และจุดไหนที่ยังเปลี่ยนผลได้หรือเปลี่ยนไม่ได้ ข้อมูลจริงจากคนที่ดูแลน้องมักช่วยหยุดความคิดวนได้ดีกว่าการค้นอินเทอร์เน็ตตอนตีสาม

บอกลูกอย่างไรว่าน้องตายแล้ว

คอร์เนลล์ระบุว่าเด็กแต่ละวัยเศร้าต่างกัน และแนะนำให้ตอบคำถามของเด็กตามความจริง เปิดให้เด็กเล่าความรู้สึก และให้เด็กมีส่วนในการระลึกถึงน้อง

วัยของเด็ก	สิ่งที่มักเข้าใจ	วิธีพูด
ต่ำกว่าราว 5 ขวบ	ยังไม่เข้าใจว่าการตายคือถาวร อาจถามซ้ำว่าน้องจะกลับมาเมื่อไร	ใช้คำว่าตายตรงๆ ว่าร่างกายหยุดทำงานแล้ว ตอบซ้ำได้หลายรอบ
ราว 6 ถึง 9 ขวบ	เริ่มเข้าใจว่าถาวร อยากรู้รายละเอียดว่าเกิดอะไรขึ้น	อธิบายสาเหตุแบบง่าย ตอบคำถามเท่าที่ถาม
10 ขวบขึ้นไปและวัยรุ่น	เข้าใจเหมือนผู้ใหญ่ อาจเก็บความรู้สึกไว้	ชวนคุย ให้ช่วยตัดสินใจเรื่องพิธีหรือการระลึกถึง

ช่วงวัยในตารางเป็นแนวทางคร่าวๆ เด็กแต่ละคนพร้อมต่างกัน สิ่งที่ควรเลี่ยงคือคำว่า หลับไป หรือ ไปอยู่ฟาร์ม เพราะเด็กเล็กบางคนกลัวการนอนหลับ หรือรอวันที่น้องจะกลับมา ถ้าเป็นการุณยฆาต การบอกว่าหมอช่วยให้น้องไม่เจ็บอีกแล้วเป็นคำอธิบายที่จริงและเด็กรับได้

กิจกรรมที่เด็กทำได้ เช่น วาดรูปน้อง เขียนจดหมาย เลือกต้นไม้ปลูกไว้ระลึกถึง หรือทำสมุดภาพ คอร์เนลล์แนะนำกิจกรรมแบบนี้ไว้เช่นกัน ถ้าบ้านกำลังคิดเรื่องสัตว์ตัวใหม่ในอนาคต หลักการเลือกตามวัยของเด็กอยู่ใน สัตว์เลี้ยงสำหรับเด็ก

สัตว์ตัวอื่นในบ้านก็เศร้าได้

คอร์เนลล์ระบุว่าสัตว์ที่ยังอยู่แสดงอาการได้หลายแบบ เช่น กังวล ติดเจ้าของมากขึ้น หรือเก็บตัว การรักษากิจวัตรเดิมให้สม่ำเสมอ ให้ความสนใจ และชวนทำกิจกรรมที่ชอบช่วยได้ และต้องใช้ความอดทน

สิ่งที่มักเห็นในบ้านที่มีหลายตัว

• เดินหาตามจุดที่ตัวที่จากไปเคยนอน
• ร้องหรือเห่าในเวลาที่ผิดปกติ
• กินน้อยลงสองถึงสามวัน
• ลำดับในฝูงเปลี่ยน ตัวที่เคยยอมเริ่มแย่งที่หรืออาหาร

ให้อาหาร พาเดิน และเล่นในเวลาเดิมทุกวัน กิจวัตรที่คงที่ช่วยให้สัตว์ปรับตัวได้ อย่ารีบหาตัวใหม่มาเป็นเพื่อนเพราะคิดว่าจะช่วยแก้เหงา สัตว์ที่ยังเศร้าอยู่บางตัวรับมือกับสมาชิกใหม่ได้ไม่ดี คอร์เนลล์ย้ำว่าถ้าพฤติกรรมเปลี่ยนไปนาน โดยเฉพาะไม่กินไม่ดื่ม หรือขับถ่ายเปลี่ยน ต้องพาไปให้สัตวแพทย์ตรวจ เพราะอาจเป็นอาการป่วยที่ไม่เกี่ยวกับความเศร้า สัตว์สูงวัยในบ้านควรได้รับการเฝ้าดูเป็นพิเศษ แนวทางดูแลอยู่ใน ดูแลหมาสูงวัย

ระลึกถึงน้องในแบบที่เหมาะกับบ้าน

คอร์เนลล์ยกตัวอย่างวิธีระลึกถึงสัตว์เลี้ยงไว้ เช่น ปลูกต้นไม้ ทำสมุดภาพ เขียนจดหมายถึงน้อง หรือบริจาคในนามของน้อง ในบริบทของไทย หลายบ้านเลือกทำบุญที่วัดหรือบริจาคอาหารให้มูลนิธิดูแลสัตว์ ทุกแบบใช้ได้ ขอให้เป็นสิ่งที่คนในบ้านทำแล้วรู้สึกว่าได้บอกลา

แนวทางเลือกตามสถานการณ์

• ต้องการสิ่งที่จับต้องได้ เลือกเก็บเถ้า ปลอกคอ หรือพิมพ์อุ้งเท้าก่อนนำร่างไปเผา
• ต้องการพิธี เลือกเผาที่วัดที่มีพิธีสวดหรือลอยอังคาร
• ไม่ต้องการพิธีแต่อยากให้มีความหมาย บริจาคในนามน้องให้สถานพักพิงสัตว์ที่ดูแลสัตว์ชนิดเดียวกัน

ถ้าเพิ่งเกิดขึ้นเมื่อสักครู่ ทำตามลำดับนี้

1. ตรวจการหายใจ หัวใจ และดวงตา ถ้าไม่แน่ใจให้โทรหาคลินิก
2. นึกย้อนว่าน้องเคยกัดหรือข่วนใครหรือมีอาการทางประสาทไหม ถ้ามี โทรแจ้งสัตวแพทย์ก่อนทำอย่างอื่น
3. สวมถุงมือ จัดท่า วางบนผ้าในที่เย็น
4. เลือกระหว่างฝังในที่ดินตัวเอง เผารวม หรือเผาเดี่ยว แล้วโทรนัด
5. แยกสัตว์ตัวอื่นออกถ้าน้องตายจากโรคติดต่อ และทำความสะอาดพื้นที่
6. บอกคนในบ้าน รวมทั้งเด็ก ด้วยคำตรงๆ ที่เหมาะกับวัย
7. ให้เวลาตัวเอง และขอความช่วยเหลือถ้าความเศร้าหนักจนใช้ชีวิตไม่ได้