ดูแลสัตว์เลี้ยงหน้าหนาว ทำยังไงเมื่ออากาศเย็นลง

หน้าหนาวในไทยเป็นช่วงที่คนส่วนใหญ่ชอบ แต่สำหรับน้องบางตัวคือช่วงที่ร่างกายต้องปรับตัวมาก โดยเฉพาะในภาคเหนือและภาคอีสานที่กลางคืนเย็นจัดกว่าที่อื่น และในบ้านที่เปิดหน้าต่างรับลมเย็นทั้งคืน น้องที่โตมากับอากาศร้อนตลอดทั้งปีมีขนและไขมันที่ไม่ได้เตรียมไว้สำหรับความเย็น

หน้านี้ไม่ได้ใส่ตัวเลขอุณหภูมิของแต่ละภาค เพราะแต่ละปีและแต่ละพื้นที่ต่างกันมาก สิ่งที่ใช้ได้ทุกพื้นที่คือดูที่ตัวน้อง ว่าเป็นกลุ่มที่ไม่ทนเย็นหรือไม่ และสังเกตอาการที่บอกว่าเย็นเกินไป ส่วนเรื่องโรคหวัดในหมาซึ่งมักถูกเรียกรวมกันกับหน้าหนาว อยู่ใน หมาเป็นหวัด

ใครบ้างที่ไม่ทนเย็น

โรงพยาบาลสัตว์ของ Washington State University ระบุว่าสัตว์ขนบางและขนสั้นเสี่ยงต่อความเย็นมากกว่า RSPCA Queensland ระบุว่าน้องที่ผอม สูงวัย หรือขนสั้นควรได้รับการดูแลเรื่องความอบอุ่นเป็นพิเศษ

กลุ่ม	ตัวอย่าง	เหตุผล
ขนสั้นหรือขนชั้นเดียว	ชิวาวา ไวเมอราเนอร์ หมาไทยขนสั้น แมวสฟิงซ์	ไม่มีขนชั้นในกักความร้อน
ตัวเล็กมาก	ปอมเมอเรเนียนตัวเล็ก ลูกแมว	สูญเสียความร้อนเร็วเมื่อเทียบกับขนาดตัว
ผอมหรือไขมันน้อย	หมาสายพันธุ์เกรย์ฮาวด์ น้องที่เพิ่งป่วย	ไม่มีชั้นไขมันช่วยกันเย็น
สูงวัย	หมาแมวอายุมาก	ข้อเสื่อม การควบคุมอุณหภูมิกายลดลง
ป่วยเรื้อรัง	โรคหัวใจ โรคไต โรคต่อมไทรอยด์	ร่างกายรับมือการเปลี่ยนแปลงได้น้อย
ลูกสัตว์อายุน้อย	ลูกหมาลูกแมวที่ยังไม่หย่านม	ยังควบคุมอุณหภูมิกายเองได้ไม่ดี

ส่วนหมาขนหนาอย่างไซบีเรียนฮัสกี้ หรือแมวเปอร์เซีย มักสบายตัวขึ้นในหน้าหนาวของไทย ตัวที่ต้องห่วงกลับเป็นตัวที่เพิ่งตัดขนสั้นเกรียนเพื่อหนีร้อนในเดือนก่อน

ที่นอน จุดที่เปลี่ยนแล้วได้ผลที่สุด

RSPCA Queensland แนะนำให้วางที่นอนให้ห่างลมโกรก และยกสูงจากพื้นที่เย็น แต่ไม่ควรสูงจนน้องสูงวัยที่ข้อแข็งขึ้นลงลำบาก

สิ่งที่ปรับได้ในบ้านแบบไทย

• ย้ายที่นอนออกจากหน้าประตูและหน้าต่างที่เปิดรับลมตอนกลางคืน
• พื้นกระเบื้องและหินอ่อนที่ช่วยคลายร้อนในหน้าร้อน กลายเป็นพื้นที่ดึงความร้อนออกจากตัวในหน้าหนาว ให้ปูพรมหรือแผ่นรองหนาใต้ที่นอน
• เพิ่มผ้าห่มที่น้องมุดได้ แมวหลายตัวชอบที่นอนแบบมีหลังคาหรือกล่องกระดาษที่ปูผ้า
• น้องที่นอนนอกบ้าน ต้องมีที่หลบลมและน้ำค้าง พื้นยกสูง และกันฝนได้

RSPCA Queensland ระบุว่าแผ่นทำความร้อนแบบที่ออกแบบสำหรับสัตว์ใช้ได้ แต่ไม่แนะนำกระเป๋าน้ำร้อน เพราะสัตว์กัดแตกได้และเสี่ยงน้ำร้อนลวก ถ้าใช้แผ่นทำความร้อน ให้มีพื้นที่ในที่นอนส่วนที่ไม่ร้อนด้วย เพื่อให้น้องขยับหนีได้เมื่อร้อนเกินไป ถ้ากำลังหาที่นอนใหม่ ดูแบบที่เหมาะกับขนาดตัวได้ใน ที่นอนหมา

เสื้อ ใส่เมื่อไรถึงช่วย

RSPCA Queensland ระบุว่าเสื้อช่วยน้องที่ขนบาง อายุมาก หรือขนสั้น เสื้อต้องพอดีตัว และควรถอดออกเมื่ออยู่ในบ้านที่อุ่นแล้ว เพื่อไม่ให้ร้อนเกินไป

เกณฑ์ที่ใช้เลือกว่าควรใส่เสื้อหรือไม่

• อยู่ในกลุ่มไม่ทนเย็นตามตารางด้านบน
• ตัวสั่นเมื่อออกนอกบ้านตอนเช้ามืดหรือกลางคืน
• ชอบนอนขดตัวแน่นและไม่ยอมออกจากผ้าห่ม
• เดินเล่นในพื้นที่ที่มีลมแรงหรือภูเขา

ข้อที่ต้องเช็กเมื่อใส่เสื้อ คือเสื้อไม่รัดรักแร้จนเดินแปลก ไม่มีกระดุมหรือชิ้นเล็กที่กัดหลุดแล้วกลืนได้ และไม่ใส่ตอนนอนลำพังโดยไม่มีคนดู แมวส่วนใหญ่ไม่ชอบเสื้อ การให้ที่นอนอุ่นมักได้ผลกว่าการบังคับใส่ ขนาดและแบบเสื้อที่ควรเลือกอยู่ใน เสื้อหมา

ข้อต่อที่ปวดขึ้นในน้องสูงวัย

RSPCA Queensland ระบุว่าความเย็นทำให้อาการข้ออักเสบแย่ลง และแนะนำให้ลดการเดินเหลือราว 20 นาทีต่อวันบนพื้นที่เรียบเสมอกัน สำหรับน้องที่มีปัญหาข้อ ตัวเลขนี้เป็นแนวทางทั่วไป น้องแต่ละตัวต่างกัน ให้ดูจากตัวน้องประกอบ

สังเกตอาการ

• ลุกจากที่นอนช้าลง ต้องยืดตัวนานกว่าปกติ
• ลังเลก่อนขึ้นบันไดหรือกระโดดขึ้นโซฟา
• เดินกะเผลกในตอนเช้า แล้วดีขึ้นเมื่อเดินไปสักพัก
• แมวไม่ยอมกระโดดขึ้นที่สูงที่เคยขึ้นประจำ
• เลียข้อซ้ำๆ หรือร้องเมื่อถูกจับขา

วิธีช่วยที่ทำได้ที่บ้าน คือวางที่นอนในจุดที่อุ่นและไม่ต้องปีนขึ้น ทำทางลาดหรือขั้นบันไดเล็กให้ขึ้นโซฟาหรือเตียง และปูพรมกันลื่นในทางเดิน ยาแก้ปวดหรืออาหารเสริมสำหรับข้อต้องให้สัตวแพทย์ประเมินก่อน ห้ามให้ยาแก้ปวดของคน การดูแลน้องสูงวัยแบบครบทุกด้านอยู่ใน ดูแลหมาสูงวัย

ฮีตเตอร์ ผิวแห้ง และน้ำดื่ม

บ้านในภาคเหนือหลายหลังใช้ฮีตเตอร์ไฟฟ้าหรือก่อไฟผิงในช่วงที่หนาวที่สุด RSPCA Queensland เตือนให้กันน้องออกจากเครื่องทำความร้อน เพราะทั้งเสี่ยงไหม้และทำให้ผิวแห้ง

• วางฮีตเตอร์ในจุดที่น้องเข้าใกล้ไม่ได้ หรือใช้ที่กั้น
• อย่าวางผ้าห่มหรือที่นอนชิดฮีตเตอร์
• ปิดเครื่องทุกครั้งเมื่อออกจากห้อง
• เตาถ่านหรือการก่อไฟในห้องปิด เสี่ยงต่อควันและแก๊สพิษทั้งคนและสัตว์ ต้องมีอากาศถ่ายเท

อากาศแห้งในหน้าหนาวทำให้ผิวน้องบางตัวลอกเป็นขุยและคัน การอาบน้ำบ่อยเกินไปยิ่งทำให้ผิวแห้งขึ้น ในช่วงนี้อาจลดความถี่การอาบน้ำลง และเช็ดตัวให้แห้งสนิทก่อนออกไปเจอลมเย็น ถ้าคันมาก มีผื่นแดง หรือขนร่วงเป็นหย่อม ให้พาไปตรวจ เพราะอาจเป็นโรคผิวหนังที่ไม่เกี่ยวกับอากาศ

สิ่งที่หลายบ้านลืม คืออากาศเย็นทำให้น้องดื่มน้ำน้อยลง ทั้งที่อากาศแห้งทำให้เสียน้ำได้ น้ำที่เย็นจัดตอนเช้ามืดก็ทำให้บางตัวไม่อยากดื่ม การเปลี่ยนน้ำใหม่ในตอนสายที่อากาศอุ่นขึ้น หรือเพิ่มอาหารเปียก ช่วยได้

แมวกับหน้าหนาว

แมวมีพฤติกรรมเฉพาะในอากาศเย็นที่ควรรู้ แมวที่ออกนอกบ้านมักหาที่อุ่นเพื่อหลบ เช่น ใต้ฝากระโปรงรถหรือในซุ้มล้อที่ยังอุ่นจากเครื่องยนต์ บ้านที่มีแมวหรือมีแมวจรแถวบ้าน ให้เคาะฝากระโปรงรถหรือบีบแตรเบาๆ ก่อนสตาร์ตในตอนเช้า

แมวในบ้านมักหาจุดที่มีแดดส่อง หรือขึ้นไปนอนบนเครื่องใช้ไฟฟ้าที่อุ่น เช่น เราเตอร์ ตู้เย็น หรือหลังทีวี ให้เตรียมที่นอนอุ่นในจุดที่แดดเช้าส่องถึงแทน และอย่าลืมว่ากระบะทรายที่ตั้งในจุดที่ลมโกรกเย็นจัด อาจทำให้แมวบางตัวไม่อยากเข้าไปใช้ ข้อมูลเรื่องอาการหวัดในแมว ซึ่งพบได้บ่อยในช่วงอากาศเปลี่ยน อยู่ใน แมวเป็นหวัด

อาหารและน้ำหนักตัวในช่วงอากาศเย็น

คำถามที่พบบ่อยคือหน้าหนาวต้องให้อาหารเพิ่มไหม คำตอบขึ้นกับว่าน้องใช้ชีวิตแบบไหน น้องที่อยู่ในบ้านทั้งวันและเดินเล่นน้อยลงเพราะอากาศเย็น มักใช้พลังงานน้อยลงด้วย การเพิ่มอาหารจึงทำให้น้ำหนักขึ้นได้ง่าย ซึ่งยิ่งเพิ่มภาระให้ข้อต่อในน้องสูงวัย ส่วนน้องที่อยู่นอกบ้านตลอดคืนในพื้นที่ที่หนาวจริง ร่างกายใช้พลังงานรักษาความอบอุ่นมากขึ้น

วิธีที่ใช้ได้คือชั่งน้ำหนักน้องตอนต้นหน้าหนาว แล้วชั่งซ้ำทุกสองถึงสามสัปดาห์ ถ้าน้ำหนักขึ้น ให้ลดขนมก่อน ถ้าน้ำหนักลดทั้งที่กินเท่าเดิม ให้ปรึกษาสัตวแพทย์ว่าควรปรับอาหารอย่างไร เพราะน้ำหนักลดโดยไม่มีสาเหตุชัดเจนอาจมาจากโรคได้เช่นกัน

พาน้องขึ้นดอยหรือไปเที่ยวที่หนาว

ช่วงหน้าหนาวเป็นช่วงที่หลายบ้านพาน้องไปเที่ยวภาคเหนือหรือที่สูง อากาศบนเขาเย็นกว่าบ้านในเมืองมาก โดยเฉพาะกลางคืนและเช้ามืด น้องที่ไม่คุ้นกับอากาศแบบนี้ต้องการการเตรียมมากกว่าการพาไปเที่ยวทะเล

• พกเสื้อและผ้าห่มที่น้องคุ้นกลิ่นไปด้วย
• ถามที่พักว่าให้น้องนอนในห้องได้หรือไม่ ไม่ให้นอนนอกห้องหรือในรถ
• เดินเล่นช่วงสายถึงบ่ายที่แดดอุ่น เลี่ยงหมอกตอนเช้ามืด
• ถ้าน้องเปียกจากน้ำค้างหรือเล่นน้ำตก เช็ดให้แห้งทันที

สมมติว่าบ้านหนึ่งพาหมาชิวาวาอายุสิบปีขึ้นดอยในเดือนที่หนาวที่สุด น้องกลุ่มนี้เข้าทุกข้อเสี่ยงในตารางแรก ทั้งตัวเล็ก ขนสั้น และสูงวัย การวางแผนให้น้องอยู่ในห้องพักที่อุ่นตลอดคืน และจำกัดเวลาข้างนอกให้สั้น สำคัญกว่าการพาไปทุกจุดชมวิว

ภาวะตัวเย็นเกิน สังเกตอาการและรับมือ

WSU แบ่งภาวะอุณหภูมิกายต่ำในสัตว์เป็นสามระดับ วัดจากอุณหภูมิร่างกายของสัตว์

ระดับ	อุณหภูมิกาย (ประมาณ)	อาการที่พบได้
เล็กน้อย	32.2 ถึง 37.2 องศาเซลเซียส	ตัวสั่น ซึม หาที่อุ่น
ปานกลาง	ราว 27.8 ถึง 32.2 องศาเซลเซียส	กล้ามเนื้อแข็ง เดินลำบาก หายใจช้าลง
รุนแรง	ต่ำกว่า 27.8 องศาเซลเซียส	หมดสติ หัวใจเต้นช้า อันตรายถึงชีวิต

ในอากาศหนาวแบบไทย ภาวะรุนแรงพบได้น้อย กลุ่มที่เสี่ยงคือลูกสัตว์แรกเกิด น้องที่เปียกน้ำแล้วโดนลมเย็น และสัตว์ป่วยหรือสูงวัยที่ขยับตัวไม่ได้

WSU แนะนำว่าถ้าสงสัยว่าน้องตัวเย็นเกิน ให้ห่มด้วยผ้าห่ม ทำให้อุ่นขึ้นทีละน้อย และไปพบสัตวแพทย์ทันที

ตารางดูแลช่วงหน้าหนาว

ช่วงเวลา	สิ่งที่ทำ
ก่อนเข้าหน้าหนาว	ตรวจที่นอนว่ายังหนาพอ ซักผ้าห่ม เช็กว่าเสื้อตัวเก่ายังใส่ได้
เช้ามืด	ถ้าเย็นจัด เลื่อนเวลาเดินเล่นออกไปจนแดดขึ้น
กลางวัน	ให้อยู่ในที่ที่แดดส่องถึงได้ เปลี่ยนน้ำใหม่
เย็น	ปิดหน้าต่างด้านที่ลมเข้า ย้ายที่นอนเข้ามาในห้อง
ก่อนนอน	เช็กว่าน้องที่นอนนอกบ้านมีที่หลบลม ถอดเสื้อถ้าน้องอยู่ในที่อุ่นแล้ว
ทุกสัปดาห์	ลูบตัวดูผิวแห้ง สังเกตการเดินในน้องสูงวัย

พาไปหาหมอทันทีถ้า

• ตัวสั่นไม่หยุดแม้ห่มผ้าและอยู่ในห้องอุ่นแล้ว
• ซึมมาก ปลุกยาก หรือเดินแข็งเซ
• หายใจช้าผิดปกติ หรือเหงือกซีด
• ลูกสัตว์แรกเกิดตัวเย็น ไม่ดูดนม
• ไอ จาม มีน้ำมูกข้น หรือไม่กินอาหารเกินหนึ่งวัน
• ขาเจ็บจนไม่ยอมลงน้ำหนัก