สีน้ำมันกับสีน้ำ ต่างกันยังไง ใช้ผิดงานแล้วลอกตรงไหน

สีน้ำกับสีน้ำมันต่างกันที่ของเหลวที่พาเนื้อสีไปบนผิว สีน้ำใช้น้ำ แห้งเร็ว กลิ่นน้อย ล้างแปรงด้วยน้ำ และฟิล์มยืดหยุ่น ส่วนสีน้ำมันใช้ตัวทำละลายอย่างทินเนอร์ แห้งช้ากว่า กลิ่นแรง แต่ได้ฟิล์มแข็งและเงาที่ทนการเสียดสี กติกาง่าย ๆ ในบ้านคือ ผนังปูนและฝ้าใช้สีน้ำ เหล็กใช้ระบบสีน้ำมัน งานไม้เลือกได้ทั้งสองแบบตามการใช้งาน

ที่ยุ่งคือตอนต้องทาทับของเดิม และตอนช่างเอาสีผิดประเภทมาใช้เพราะมีเหลือในรถ ตรงนี้คือจุดที่สีลอกเป็นแผ่น

ในกระป๋องมีอะไรต่างกัน

คู่มือการเลือกสีสำหรับไม้ภายนอกของมหาวิทยาลัยเพอร์ดูแยกสีออกเป็นสองกลุ่มตามตัวพา สีลาเท็กซ์ (สีน้ำอะคริลิก) เป็นสีที่ใช้น้ำเป็นตัวพา ส่วนสีน้ำมันหรืออัลคีดใช้ตัวทำละลายอินทรีย์ และต้องใช้ตัวทำละลายอินทรีย์ในการล้างอุปกรณ์ด้วย คู่มือเดียวกันอธิบายว่าฟิล์มลาเท็กซ์มีรูพรุนกว่า ยอมให้ความชื้นเคลื่อนผ่านได้บ้าง

ถ้าดูจากเอกสารข้อมูลผลิตภัณฑ์ของจริงจะเห็นความต่างเป็นตัวเลข ผมเทียบสองรุ่นของนิปปอนเพนต์ คือสีน้ำทาภายในจากฮ่องกง กับรองพื้นกันสนิมอัลคีดจากเวียดนาม ทั้งสองไม่ได้เป็นคู่ที่ออกแบบมาเทียบกัน แต่ช่วยให้เห็นลักษณะของแต่ละฝั่งได้ชัด

รายการ	สีน้ำทาภายใน (2-in-1 Interior Emulsion)	รองพื้นอัลคีดฐานน้ำมัน (TILAC Red Oxide)
ตัวเจือจาง	น้ำ ราว 20% เมื่อใช้แปรงหรือลูกกลิ้ง	ทินเนอร์ ไม่เกิน 10%
ล้างอุปกรณ์	น้ำ	ทินเนอร์
แห้งผิว	ราว 30 นาที	แห้งสัมผัสราว 1 ชั่วโมง
ทาชั้นถัดไปได้	ราว 2 ชั่วโมง	อย่างน้อย 16 ชั่วโมง
ความหนาฟิล์มแห้งต่อชั้น	30 ไมครอน	40 ไมครอน
ปริมาณของแข็งโดยปริมาตร	56%	49%
สารอินทรีย์ระเหยง่าย (VOC)	ต่ำกว่า 10 กรัมต่อลิตร	ไม่ได้ระบุแบบเดียวกัน ใช้ตัวทำละลายเป็นตัวพาหลัก

ตัวเลขเวลาทาทับต่างกันราวแปดเท่า นี่คือเหตุผลที่งานสีน้ำมันใช้วันทำงานมากกว่า และทำไมช่างที่รีบทาสีน้ำมันชั้นที่สองในวันเดียวกันจึงได้ฟิล์มนิ่มเป็นรอยนิ้วมือไปหลายวัน

แต่ละแบบเหมาะกับพื้นผิวไหน

พื้นผิว	สีน้ำ (อะคริลิก)	สีน้ำมัน (อัลคีด)	หมายเหตุ
ผนังปูนฉาบ ภายในและภายนอก	เหมาะ	ไม่เหมาะ	ปูนเป็นด่าง ทำลายฟิล์มอัลคีด ต้องใช้รองพื้นปูนก่อนเสมอ
ผนังและฝ้ายิปซัม	เหมาะ	ไม่นิยม	กลิ่นแรงในพื้นที่กว้าง แห้งช้า
เหล็กดำ ประตูรั้ว ลูกกรง	ทับหน้าได้บางรุ่น	เหมาะ	ต้องมีรองพื้นกันสนิมก่อนทุกครั้ง
ประตูและวงกบไม้ภายใน	เหมาะ	เหมาะ	สีน้ำมันได้ผิวแข็งกว่า สีน้ำกลิ่นน้อยกว่า
ไม้ฝาและเชิงชายภายนอก	เหมาะมาก	ได้ แต่แตกเมื่ออายุมาก	ฟิล์มอะคริลิกยืดตามไม้ได้ดีกว่า
ไม้ที่มียางมาก	ทับหน้า	ใช้เป็นรองพื้นกันคราบ	ไม้สักและไม้แดงต้องรองพื้นกันคราบ
พื้นที่เปียกบ่อย เช่นห้องน้ำ	ใช้รุ่นสำหรับห้องน้ำ	ไม่นิยม	ต้องคุมความชื้นในห้องควบคู่

แถวผนังปูนคือเรื่องที่ควรจำ ปูนใหม่มีความเป็นด่างสูง สีอัลคีดจะทำปฏิกิริยากับด่างจนฟิล์มเสื่อมและลอก งานผนังปูนจึงใช้ระบบสีน้ำบนรองพื้นปูนเป็นหลัก ส่วนเหล็กเป็นงานของรองพื้นกันสนิม ดูรายละเอียดที่ สีกันสนิม

งานไม้ ต้องเลือกจากการใช้งาน

ไม้ภายนอกยืดหดตามความชื้นทุกวัน ฟิล์มที่ยืดตามได้จะอยู่นานกว่า คู่มือของเพอร์ดูแนะนำระบบรองพื้นแล้วทับหน้าด้วยสีอะคริลิกลาเท็กซ์สองชั้น โดยรองพื้นอาจเป็นอัลคีดหรืออะคริลิกกันคราบ ขึ้นกับว่าไม้มียางมากแค่ไหน ส่วนงานไม้ภายในที่ต้องทนมือจับ สีน้ำมันให้ผิวที่แข็งและเรียบกว่า รายละเอียดทั้งหมดของงานไม้อยู่ที่ สีทาไม้

กลิ่นและอากาศในบ้าน เรื่องที่ไม่ควรมองข้าม

สำนักงานปกป้องสิ่งแวดล้อมสหรัฐฯ (EPA) จัดสีและวานิชไว้ในกลุ่มผลิตภัณฑ์ที่มีตัวทำละลายอินทรีย์ และระบุว่าระดับสารอินทรีย์ระเหยง่ายในอาคารสูงกว่านอกอาคารได้ถึงราว 10 เท่า โดยเฉลี่ยสูงกว่า 2 ถึง 5 เท่า ช่วงที่ทำกิจกรรมอย่างลอกสี ระดับในห้องพุ่งขึ้นได้ถึงราว 1,000 เท่าของค่าพื้นหลัง และยังค้างอยู่สูงหลังจากงานเสร็จแล้วอีกพักหนึ่ง

EPA แนะนำสิ่งที่ทำได้จริงในบ้านไว้หลายข้อ

• เพิ่มการระบายอากาศขณะใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีสารระเหย
• อย่าเก็บกระป๋องสีที่เปิดแล้วไว้ในบ้าน
• ซื้อในปริมาณที่จะใช้หมด ไม่ซื้อเผื่อจนเหลือค้างในบ้าน
• ทำตามคำเตือนบนฉลากผลิตภัณฑ์

สำหรับเจ้าของบ้าน แปลว่าถ้าต้องทาสีน้ำมันในห้องที่มีคนอยู่ เช่นบานประตูห้องนอน ให้ยกบานออกไปทาข้างนอกได้จะดีที่สุด ถ้ายกไม่ได้ ให้ทาตอนที่ไม่มีคนนอนในห้อง เปิดหน้าต่างทุกบานและตั้งพัดลมเป่าออก ห้องที่ปิดแอร์ไว้ตลอดไม่ใช่ห้องที่ควรทาสีน้ำมันแล้วเข้าไปนอนคืนนั้น เรื่องเวลาที่ควรรอหลังทาสีอ่านต่อได้ที่ ทาสีเสร็จเข้าอยู่ได้เมื่อไหร่

ทาทับข้ามประเภท ทำได้แค่ไหน

นี่คือคำถามที่เจอบ่อยที่สุดตอนรีโนเวทบ้านเก่า ผนังหรือประตูทาสีน้ำมันไว้ แล้วอยากเปลี่ยนเป็นสีน้ำเพราะกลิ่นน้อยกว่า

ของเดิม	ของใหม่	ผลถ้าทาตรง ๆ	สิ่งที่ต้องทำ
สีน้ำ	สีน้ำ	ใช้ได้ถ้าของเดิมเกาะดี	ล้างคราบ ขัดเบา ๆ
สีน้ำ	สีน้ำมัน	ใช้ได้ส่วนใหญ่	ของเดิมต้องแห้งสนิทและไม่เป็นฝุ่นชอล์ก
สีน้ำมัน	สีน้ำ	ลอกเป็นแผ่นได้ง่าย เพราะผิวเดิมลื่นและเงา	ขัดลบเงา ล้างคราบมัน ใช้รองพื้นที่ยึดผิวมันได้
สีน้ำมันเก่ามาก แตกลายงา	อะไรก็ตาม	แตกตามรอยเดิม	ลอกหรือขูดออกจนถึงผิวที่มั่นคงก่อน

ลำดับงานเมื่อเปลี่ยนจากสีน้ำมันเป็นสีน้ำ

1. ล้างผิวด้วยน้ำผสมน้ำยาล้างจานหรือน้ำยาล้างคราบมัน โดยเฉพาะประตูครัวและบริเวณรอบลูกบิด
2. ขัดด้วยกระดาษทรายเบอร์ประมาณ 180 ถึง 220 จนผิวเงาเดิมด้านทั่วทั้งแผ่น ไม่ต้องขัดถึงเนื้อไม้
3. เช็ดฝุ่นด้วยผ้าหมาด รอให้แห้ง
4. ทารองพื้นที่ฉลากระบุว่ายึดเกาะผิวสีน้ำมันเก่าหรือผิวมันได้ หนึ่งชั้น
5. ทาสีน้ำทับหน้าสองชั้นตามเวลาบนฉลาก

ถ้าข้ามข้อ 2 และ 4 สีน้ำจะดูดีอยู่ไม่กี่สัปดาห์ แล้วเริ่มถลอกตรงขอบบานและรอบลูกบิดเมื่อโดนเล็บหรือเทปกาว ทดสอบง่าย ๆ หลังทาไปหนึ่งสัปดาห์ด้วยการแปะเทปกาวแล้วดึง ถ้าสีติดเทปออกมา แปลว่าการยึดเกาะไม่ผ่าน

ดูยังไงว่าสีเดิมเป็นสีน้ำมัน

วิธีที่ช่างใช้คือเอาสำลีชุบแอลกอฮอล์เช็ดถูผิวสีเดิมแรง ๆ ในจุดที่ไม่เด่น ถ้าสีละลายติดสำลีมา ส่วนใหญ่เป็นสีน้ำ ถ้าสำลีสะอาดและผิวไม่เปลี่ยน มีโอกาสเป็นสีน้ำมัน อีกวิธีคือดูอายุและตำแหน่ง ประตู วงกบ และราวบันไดของบ้านที่สร้างมานานมักเป็นสีน้ำมัน ส่วนผนังปูนแทบทั้งหมดเป็นสีน้ำ

ค่าใช้จ่ายและเวลาที่ต่างกัน

นอกจากตัวสี สิ่งที่ทำให้งานสีน้ำมันแพงกว่าคือเวลาที่ช่างต้องรอแต่ละชั้นและวัสดุสิ้นเปลือง ราคาข้างล่างเป็นช่วงประมาณการทั่วไปสำหรับงานบ้านพักอาศัย ไม่ใช่ราคาของผู้รับเหมารายใด ใช้เป็นกรอบเทียบใบเสนอราคา

รายการ	สีน้ำ	สีน้ำมัน
สีขนาดแกลลอน เกรดกลาง	ประมาณ 400 ถึง 1,200 บาท	ประมาณ 400 ถึง 1,200 บาท
ทินเนอร์สำหรับผสมและล้าง	ไม่ต้องใช้	ประมาณ 100 ถึง 300 บาทต่องาน
จำนวนวันทาสองชั้นสำหรับประตูหนึ่งบาน	วันเดียวได้	อย่างน้อยสองวัน
ค่าแรงทาประตูหนึ่งบานสองด้าน	ประมาณ 400 ถึง 1,000 บาท	ประมาณ 500 ถึง 1,500 บาท

ราคาสีต่อกระป๋องของทั้งสองแบบทับซ้อนกันมากจนเทียบตรง ๆ ไม่ได้ ตัวที่ต่างจริงคือค่าแรงและวันทำงาน ถ้าต้องการภาพรวมของค่าสีทั้งหลัง ดู ค่าทาสีบ้าน

สีน้ำรุ่นใหม่มาแทนสีน้ำมันได้แค่ไหน

สีอะคริลิกสำหรับไม้และเหล็กหลายรุ่นในตลาดออกแบบมาให้ได้ผิวกึ่งเงาถึงเงา ทาบนเหล็กที่รองพื้นกันสนิมแล้วได้ ข้อดีคือกลิ่นน้อยและแห้งเร็ว ทำงานจบในวันเดียวได้ ข้อจำกัดที่ควรรู้คือความแข็งของผิวในช่วงแรกยังสู้สีน้ำมันไม่ได้ ประตูที่เพิ่งทาใหม่จะติดยางขอบบานหรือติดกันเองถ้าปิดเร็ว ต้องปล่อยให้ฟิล์มแข็งตัวหลายวัน

ผมจึงแบ่งงานแบบนี้

• ห้องที่มีเด็กเล็ก คนแพ้ง่าย หรือต้องอยู่อาศัยระหว่างทา เลือกสีน้ำสำหรับไม้และเหล็กก่อน
• ประตูรั้วและเหล็กกลางแจ้งที่โดนแดดฝนตรง ยังใช้ระบบรองพื้นกันสนิมกับสีน้ำมันเคลือบเงาเป็นหลัก
• งานไม้ภายนอกที่ยืดหดมาก เลือกอะคริลิกทับหน้า
• ประตูและบัวในบ้านที่อยากได้ผิวแข็งเงาแบบเดิม ใช้สีน้ำมันได้ แต่วางแผนระบายอากาศและเวลาเข้าห้อง

ก่อนเปิดกระป๋อง ตอบสามข้อนี้

1. ผิวที่จะทาคืออะไร ปูน ยิปซัม ไม้ หรือเหล็ก ตอบข้อนี้แล้วตัวเลือกจะเหลือไม่กี่แบบ
2. ของเดิมเป็นสีอะไร ทดสอบด้วยสำลีชุบแอลกอฮอล์ ถ้าเป็นสีน้ำมันและอยากเปลี่ยนเป็นสีน้ำ ต้องขัดและใช้รองพื้นยึดเกาะ
3. ระหว่างทาและหลังทามีใครต้องอยู่ในห้องนั้นไหม ถ้ามี ให้น้ำหนักกับสีน้ำและแผนระบายอากาศมากขึ้น

แล้วอ่านเอกสารข้อมูลของสีรุ่นที่เลือกก่อนซื้อ ตัวเลขเวลาทาทับ อัตราผสม และพื้นที่ทาต่อลิตรในเอกสารนั้นใช้วางแผนงานได้แม่นกว่าคำบอกเล่าของร้านสี