ประเด็นสำคัญ
- ถ้วยอนามัยทำจากซิลิโคนและเก็บเลือดแทนการซับ ใส่ค้างได้นานถึง 12 ชั่วโมงตามข้อมูลของคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล แต่ควรเปลี่ยนอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง
- ก่อนใส่ล้างมือด้วยสบู่และน้ำอุ่นอย่างน้อย 20 วินาที พับถ้วย ดันไปทางก้นกบ แล้วหมุนฐานอย่างน้อยหนึ่งรอบ เวลาเอาออกให้จับที่ฐานและบีบข้างถ้วยเพื่อคลายสุญญากาศ
- ใครใส่ห่วงอนามัยคุมกำเนิดหรือแพ้ซิลิโคนและลาเท็กซ์ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ ส่วนผู้ที่มีไข้สูง ผื่นหยาบคล้ายกระดาษทราย หรือปวดเมื่อยตามตัวผิดปกติ ให้เอาถ้วยออกแล้วไปโรงพยาบาล
ถ้วยอนามัยใช้ได้ง่ายขึ้นเมื่อจำลำดับสั้น ๆ ได้ ล้างมือ พับถ้วย ดันไปทางก้นกบ ปล่อยให้คลี่ แล้วหมุนฐานอย่างน้อยหนึ่งรอบให้แนบสนิท เวลาเอาออกให้จับที่ฐานแล้วบีบข้างถ้วยเพื่อคลายสุญญากาศ ก่อนค่อยดึงออกมาเท ข้อมูลทั้งหมดมาจากหน้าของคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล (หน้านั้นไม่ระบุวันที่) และหน้าของ NHS ที่ตรวจทานล่าสุดปี 2566 ยี่ห้อที่คุณใช้อาจมีรายละเอียดต่างออกไป ให้ยึดคู่มือที่มากับถ้วยเป็นหลัก
ถ้วยอนามัยคืออะไร ต่างจากผ้าอนามัยตรงไหน
หน้าของศิริราชอธิบายว่าถ้วยอนามัยมักทำจากซิลิโคนที่ยืดหยุ่นและทนทาน ใช้ซ้ำได้หลายปี แต่ผลิตภัณฑ์บางชนิดใช้วัสดุอื่น เช่น เทอร์โมพลาสติกอีลาสโตเมอร์ หรือลาเท็กซ์ NHS ระบุว่า menstrual cups "collect the blood rather than absorb it" และล้างใช้ซ้ำได้ ถ้วยจึงต่างจากผ้าอนามัยและผ้าอนามัยแบบสอดที่ซับเลือดไว้ในตัววัสดุ
ข้อดีที่หน้าของศิริราชกล่าวถึง คือใช้ซ้ำได้ ลดขยะและค่าใช้จ่าย และกลิ่นน้อยลงเพราะเลือดสัมผัสอากาศน้อย ข้อเสียคือต้องฝึกในช่วงแรกและอาจรั่วถ้าใส่ไม่ถูกวิธี
ก่อนใช้ครั้งแรก
- อ่านคู่มือของผู้ผลิตก่อน
- ล้างถ้วยด้วยสบู่อ่อนไม่มีน้ำหอมและล้างน้ำให้สะอาด
- เลือกขนาดให้เหมาะ หน้าของศิริราชแบ่งคร่าว ๆ ว่าอายุต่ำกว่า 18 ปีใช้ขนาดเล็ก อายุ 18 ถึง 30 ปีที่ไม่เคยคลอดใช้ขนาดกลาง และคนที่เคยคลอดทางช่องคลอดอย่างน้อยหนึ่งครั้งใช้ขนาดใหญ่ รูปร่างทำให้ต่างได้ และผู้ใช้ครั้งแรกมักเลือกขนาดผิด จึงควรถามเภสัชกรก่อนซื้อ
วิธีใส่ ทีละขั้น
- ล้างมือด้วยสบู่และน้ำอุ่น ถูให้ทั่วอย่างน้อย 20 วินาที
- นั่งหรือยืนในท่าที่สบาย
- พับถ้วยให้ก้านชี้ลง ทำให้ขอบถ้วยชื้นเล็กน้อยได้ถ้าจำเป็น
- ผ่อนคลายกล้ามเนื้อ ใช้มือหนึ่งแหวกริมฝีปากช่องคลอด อีกมือดันถ้วยที่พับแล้วไปทางก้นกบ แล้วปล่อยให้คลี่ออก
- หมุนฐานอย่างน้อยหนึ่งรอบเพื่อให้ถ้วยเข้าที่ หน้าของศิริราชบอกว่าอาจได้ยินเสียง "ป๊อป" ซึ่งแปลว่าถ้วยแนบสนิทแล้ว

วิธีเอาออก
- นั่งบนโถส้วม
- จับที่ฐานเหนือก้านถ้วย
- บีบข้างถ้วยเข้าหากันเพื่อคลายสุญญากาศ
- ดึงออกมาเทลงโถส้วม ระวังอย่าให้ถ้วยหล่นลงไป
- ล้างด้วยน้ำอุ่นและสบู่อ่อนไม่มีน้ำหอม
ถ้าล้างทันทีไม่ได้ หน้าของศิริราชบอกว่าให้เช็ดด้วยกระดาษชำระแล้วใส่กลับเข้าไปได้
ใส่ได้นานแค่ไหน ควรเปลี่ยนกี่ครั้ง
หน้าของศิริราชระบุว่าถ้วยเก็บเลือดได้นานถึง 12 ชั่วโมง ให้ตรวจถ้วยทุก 12 ชั่วโมงและเปลี่ยนอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง NHS เตือนในหน้าภาวะช็อกจากสารพิษ (TSS) ว่าอย่าเก็บถ้วยหรือผ้าอนามัยแบบสอดไว้นานกว่าที่จำเป็นหรือที่ผลิตภัณฑ์แนะนำ
ตัวอย่างการวางตาราง (ผู้เขียนเรียบเรียงเอง ไม่ใช่ตารางที่แหล่งกำหนด ปรับตามปริมาณเลือดของคุณ)
| ช่วงเวลา | สิ่งที่ทำ |
|---|---|
| เช้าก่อนออกจากบ้าน | เท ล้าง ใส่ใหม่ |
| กลางวัน | ดูว่าถ้วยเต็มหรือรั่วหรือไม่ เทเมื่อจำเป็น |
| ก่อนนอน | เท ล้าง ใส่ใหม่ |
ทำความสะอาดและฆ่าเชื้อ

- ล้างด้วยสบู่อ่อนไม่มีน้ำหอมและน้ำอุ่นหลังเอาออกทุกครั้ง
- ฆ่าเชื้อช่วงมีประจำเดือนด้วยการล้างก่อนแล้วต้มในหม้อเล็กราว 5 ถึง 7 นาที หน้าของศิริราชบอกว่าบางแหล่งแนะนำให้ใช้หม้อสำหรับต้มถ้วยโดยเฉพาะ
- ใช้น้ำยาฆ่าเชื้อขวดนมเด็กแทนได้ แต่ต้องทำตามฉลากของน้ำยา
- ถ้าถ้วยมีคราบ ใช้แอลกอฮอล์ 70% ทำความสะอาดได้ตามที่หน้าเดียวกันระบุ
- แต่ละยี่ห้อระบุวิธีฆ่าเชื้อไม่เหมือนกัน จึงควรเช็กคู่มือก่อน
- ล้างในห้องน้ำที่ทำงานหรือห้างสรรพสินค้า โดยเฉพาะที่อ่างล้างมือ อาจเพิ่มความเสี่ยงติดเชื้อและสกปรกได้ หน้าของศิริราชเตือนไว้ ถ้าต้องเปลี่ยนนอกบ้าน ให้ใช้วิธีเช็ดด้วยกระดาษชำระแล้วใส่กลับตามข้างต้น
ใครควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้
หน้าของศิริราชระบุกลุ่มที่ควรระวัง ได้แก่
- คนแพ้ลาเท็กซ์หรือซิลิโคน ซึ่งอาจเกิดการระคายเคืองในช่องคลอด และถ้าล้างไม่สะอาด ความเสี่ยงติดเชื้ออาจเพิ่มขึ้น
- คนที่ใส่ห่วงอนามัยคุมกำเนิด เพราะถ้วยส่วนใหญ่ใช้ร่วมกับห่วงไม่ได้ แม้บางชนิดอาจเข้ากันได้ ให้ปรึกษาแพทย์ก่อนเพื่อลดความเสี่ยงตั้งครรภ์
ถ้าแพ้ผลิตภัณฑ์อื่นมาก่อน อ่านวิธีรับมือเบื้องต้นใน ผื่นแพ้ครีม ปฐมพยาบาลยังไง ได้ แต่การแพ้ในช่องคลอดต้องให้แพทย์ประเมิน ส่วนสบู่หรือผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดอื่น ๆ ที่คุณซื้อ ควรตรวจเลขจดแจ้งตามบทความ เลขจดแจ้งเครื่องสำอาง ตรวจสอบยังไง ก่อนใช้
ถ้ากังวลเรื่องกลิ่นตัวช่วงมีประจำเดือน บทความ กลิ่นตัว แก้ยังไง ช่วยแยกที่มาของกลิ่นบริเวณผิวภายนอกได้ แต่กลิ่นผิดปกติจากช่องคลอดควรให้สูตินรีแพทย์ตรวจ
สัญญาณที่ต้องเอาถ้วยออกแล้วไปโรงพยาบาล
NHS อธิบายว่า TSS เป็นภาวะที่พบน้อยแต่ร้ายแรง ต้องรักษาเร่งด่วน หน้าเดียวกันระบุว่าความเสี่ยงเกิดได้จากการใช้ผ้าอนามัยแบบสอดหรือถ้วยอนามัย และคนที่เคยเป็น TSS มาแล้วมีโอกาสเป็นอีกสูงขึ้น อาการที่ NHS ระบุมีดังนี้
- มีไข้สูง หรือรู้สึกร้อน หนาว สั่น
- ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ
- ผื่นนูนที่สัมผัสแล้วหยาบคล้ายกระดาษทราย
- อาการคล้ายไข้หวัดใหญ่
ถ้าสงสัยว่าเป็น TSS ให้เอาถ้วยออกและไปโรงพยาบาลทันที พร้อมแจ้งแพทย์ว่าใช้ถ้วยอนามัยอยู่ NHS แนะนำว่าไม่ควรขับรถไปเอง ให้ขอให้คนอื่นขับไปส่งหรือเรียกรถพยาบาล วิธีป้องกันที่ NHS ระบุไว้คือล้างมือ ทำตามคำแนะนำของผลิตภัณฑ์ และไม่เก็บไว้นานกว่าที่จำเป็นหรือที่แนะนำ
NHS ในหน้าภาพรวมเรื่องรอบเดือนยังระบุว่าเลือดออกระหว่างรอบเดือน หลังมีเพศสัมพันธ์ หรือหลังหมดประจำเดือน ต้องให้แพทย์ตรวจ ถ้ามีเลือดออกแบบนี้ อย่าเดาเองว่าเป็นรอบเดือนปกติ
เช็กลิสต์ก่อนใช้ครั้งแรก
- ล้างถ้วยตามคู่มือและเลือกขนาดแล้ว (ถ้าไม่แน่ใจให้ถามเภสัชกร)
- ฝึกใส่ที่บ้านก่อน ไม่เริ่มในวันที่ต้องเดินทางไกล
- รู้ว่าจะเทและล้างที่ไหน เมื่อไร และตั้งเตือนเปลี่ยนอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง
- ถ้าใช้ห่วงอนามัยหรือแพ้ซิลิโคนหรือลาเท็กซ์ ปรึกษาแพทย์ก่อน
- ถ้าเริ่มมีไข้ ผื่น หรือปวดเมื่อยผิดปกติหลังใช้ เอาถ้วยออกและไปโรงพยาบาลทันที
คำถามที่พบบ่อย
เลือกขนาดถ้วยอนามัยยังไง
หน้าของศิริราชแบ่งคร่าว ๆ ตามอายุและประวัติคลอด อายุต่ำกว่า 18 ปีใช้ขนาดเล็ก อายุ 18 ถึง 30 ปีที่ไม่เคยคลอดใช้ขนาดกลาง ส่วนคนที่เคยคลอดทางช่องคลอดอย่างน้อยหนึ่งครั้งใช้ขนาดใหญ่ แต่รูปร่างส่วนสูงทำให้ต่างได้ และผู้ใช้ครั้งแรกมักเลือกขนาดผิด จึงควรถามเภสัชกรก่อนซื้อ
ใส่ถ้วยอนามัยแล้วรั่วเพราะอะไร
หน้าของศิริราชระบุว่าข้อเสียคือต้องฝึกในช่วงแรก และอาจรั่วได้ถ้าใส่ไม่ถูกวิธี ให้ตรวจว่าถ้วยคลี่เต็มและหมุนฐานแล้ว หน้านั้นยังบอกว่าผู้ใช้ครั้งแรกมักเลือกขนาดผิด ถ้ารั่วซ้ำ ๆ ลองปรึกษาเภสัชกรเรื่องขนาด
แหล่งอ้างอิง
- Menstrual (ถ้วยอนามัย) | หลักสูตรเทคโนโลยีบัณฑิต สาขาเทคโนโลยีการศึกษาทางการแพทย์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
- Toxic shock syndrome | NHS
- Overview - Periods | NHS





