เคราติน ทรีทเมนต์ผม คืออะไร ช่วยผมเสียได้จริงแค่ไหน

เคราติน ทรีทเมนต์ผม ในความหมายที่ร้านทำผมใช้กันมากที่สุด คือบริการทาน้ำยาให้ทั่วเส้น เป่าให้แห้ง แล้วรีดด้วยเครื่องหนีบร้อนซ้ำหลายรอบ เพื่อให้ผมเรียบลื่น ชี้ฟูน้อยลง และจัดทรงง่ายขึ้นเป็นเดือนๆ ก่อนจะค่อยๆ หลุดไปตามการสระ มันช่วยเรื่องหน้าตาและสัมผัสของผมได้จริง แต่ไม่ได้ซ่อมผมที่เสียไปแล้ว และสิ่งที่ต้องถามร้านก่อนทำคือในน้ำยามีฟอร์มาลดีไฮด์หรือสารที่ปล่อยฟอร์มาลดีไฮด์หรือไม่

เคราตินสองแบบ ที่ชื่อเหมือนกันแต่ทำงานต่างกัน

เวลาเห็นคำว่าเคราตินบนป้ายร้านหรือบนกระปุก ให้ถามตัวเองก่อนว่าเป็นแบบไหน

	เคราตินในร้าน (keratin smoothing / BKT)	มาสก์หรือทรีทเมนต์ที่มีเคราติน
ทำที่ไหน	ร้านทำผม ใช้เวลา 2-4 ชั่วโมง	ที่บ้านหรือร้าน 5-20 นาที
ขั้นตอนหลัก	ทาน้ำยา เป่า แล้วรีดเครื่องหนีบร้อนหลายรอบ	ทาหลังสระ หมัก แล้วล้างออก
ส่วนผสมเด่น	สารที่ทำให้ผมคงรูปเรียบเมื่อโดนความร้อน บางสูตรเป็นฟอร์มาลดีไฮด์หรือสารที่ปล่อยมันออกมา	Hydrolyzed Keratin, ซิลิโคน, สารปรับสภาพประจุบวก
ผลที่ได้	ผมเรียบ ชี้ฟูน้อยลงชัดเจน อยู่ได้หลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน	ผมลื่น หวีง่ายขึ้น ผลอยู่จนถึงการสระครั้งถัดไปหรืออีกไม่กี่ครั้ง
ความเสี่ยง	ไอสารเคมีระหว่างหนีบ ความร้อนสะสมที่เส้นผม	ต่ำ ส่วนใหญ่แค่ผมลีบถ้าใช้มากไป

เคราตินคือโปรตีนหลักที่ประกอบเป็นเส้นผมอยู่แล้ว ในมาสก์จะใช้เคราตินที่ถูกย่อยเป็นชิ้นเล็ก (hydrolyzed) งานทบทวนเรื่องเครื่องสำอางสำหรับผมใน International Journal of Trichology อธิบายว่าโปรตีนที่ย่อยจนโมเลกุลเล็กมากซึมเข้าไปในเส้นผมได้บางส่วน ส่วนโมเลกุลใหญ่จะเกาะอยู่ที่ผิวเส้น โดยเฉพาะในผมที่ผ่านการฟอก ผลที่รู้สึกได้จึงเป็นการเคลือบและลดแรงเสียดทาน ไม่ใช่การ "เติมเนื้อผม" กลับเข้าไปแบบถาวร

ส่วนบริการในร้าน ชื่อ Brazilian Keratin Treatment (BKT) มีที่มาจากบราซิล และเรียกว่าเคราตินเพราะสูตรแรกๆ ผสมเคราตินไว้ด้วย แต่ตัวที่ทำให้ผมเรียบอยู่ได้นานไม่ได้มาจากเคราตินในขวด มาจากสารเคมีกลุ่มอัลดีไฮด์กับความร้อนจากเครื่องหนีบ

ในร้านเกิดอะไรขึ้นกับผมคุณบ้าง

ขั้นตอนต่างกันไปตามยี่ห้อน้ำยาและร้าน แต่โครงหลักคล้ายกัน

1. สระด้วยแชมพูล้างลึก (clarifying) เพื่อให้น้ำยาเกาะเส้นผมได้ทั่ว
2. แบ่งผมเป็นช่อเล็ก ทาน้ำยาจากโคนห่างหนังศีรษะเล็กน้อยไปถึงปลาย
3. ทิ้งไว้ตามเวลาของน้ำยา แล้วเป่าให้แห้งสนิท
4. รีดด้วยเครื่องหนีบร้อนทีละช่อ งานทบทวนใน International Journal of Trichology ระบุว่าในขั้นตอน BKT ช่างรีดเครื่องหนีบซ้ำ 15-20 ครั้งบนตำแหน่งเดียวกัน ซึ่งผู้เขียนมองว่ารุนแรงต่อโปรตีนในเส้นผมมาก
5. บางยี่ห้อให้ล้างน้ำยาออกในวันเดียวกัน บางยี่ห้อให้รอหลายวันก่อนสระครั้งแรก

ขั้นตอนที่ 4 คือจุดที่ทั้งได้ผลและเสี่ยงที่สุด ความร้อนทำให้น้ำยาคงรูปผมในสภาพเรียบ และเป็นช่วงที่สารบางตัวในน้ำยาระเหยเป็นไอลอยอยู่รอบศีรษะคุณกับช่าง

เรื่องฟอร์มาลดีไฮด์ที่ต้องถามร้านทุกครั้ง

FDA สหรัฐฯ มีหน้าเตือนเฉพาะเรื่องผลิตภัณฑ์ยืดเรียบที่ปล่อยฟอร์มาลดีไฮด์เมื่อโดนความร้อน สาระสำคัญคือ น้ำยาเหล่านี้มักมีฟอร์มาลดีไฮด์ ซึ่งบนฉลากอาจเขียนว่า formaldehyde, formalin หรือ methylene glycol เมื่อทาแล้วรีดด้วยความร้อน สารจะกลายเป็นแก๊สในอากาศ ร้านที่ระบายอากาศไม่ดีจึงทำให้ทั้งช่างและลูกค้าได้รับสารนี้

อาการที่ FDA รวบรวมจากรายงานมีตั้งแต่ตาแดง แสบตา น้ำตาไหล แสบจมูกและคอ ไอ หายใจมีเสียงวี้ด ปวดศีรษะ เวียนศีรษะ คลื่นไส้ อาเจียน ผื่นและผิวหนังอักเสบเมื่อสัมผัสซ้ำ ไปจนถึงเจ็บหน้าอก

ปัญหาคือคำว่า "ไร้ฟอร์มาลดีไฮด์" บนขวดยังไม่ใช่คำตอบสุดท้าย งานทบทวนใน International Journal of Trichology สรุปว่าน้ำยารุ่นใหม่หลายสูตรใช้สารที่ปล่อยฟอร์มาลดีไฮด์ เช่น methylene glycol หรือ glyoxylic acid ซึ่งปล่อยฟอร์มาลดีไฮด์ออกมาเมื่อโดนความร้อน และอ้างงานของ Pierce และคณะที่พบว่าผลิตภัณฑ์มืออาชีพบางตัวแม้ติดฉลากว่าไร้ฟอร์มาลดีไฮด์ ก็ยังทำให้ระดับฟอร์มาลดีไฮด์ในอากาศถึงหรือเกินเกณฑ์การสัมผัสในที่ทำงาน งานเดียวกันยังระบุว่า glyoxylic acid เองถือเป็นสารก่อการแพ้

FDA แนะนำผู้บริโภคไว้สามข้อ คืออ่านรายการส่วนผสม ถ้าผลิตภัณฑ์ขายปลีกไม่มีรายการส่วนผสมก็ควรเลี่ยง ถามช่างตรงๆ ว่าน้ำยามีส่วนผสมกลุ่มฟอร์มาลดีไฮด์ไหม ถ้าไม่แน่ใจหรือเคยมีอาการมาก่อนให้เลี่ยง และแจ้งแพทย์เมื่อมีอาการผิดปกติ สำหรับร้าน FDA ระบุว่าควรมีการระบายอากาศที่เหมาะสม และช่างควรอ่านเอกสารข้อมูลความปลอดภัย (Safety Data Sheet) ของน้ำยาทุกตัว ถ้าทำในไทย ให้ดูว่าน้ำยามีเลขจดแจ้งเครื่องสำอางจาก อย. และตรวจเลขนั้นได้บนเว็บไซต์ของ อย.

ช่วยผมเสียได้จริงไหม คำตอบแบบตรงไปตรงมา

ช่วยในแง่ "ผมดูดีและจัดการง่ายขึ้น" ได้จริง ผมที่ชี้ฟูจากผิวผมเปิดจะเรียบลง หวีง่าย เป่าแห้งเร็วขึ้น ซึ่งแปลว่าในช่วงหลายสัปดาห์หลังทำ คุณอาจใช้ไดร์และเครื่องหนีบน้อยลง ผมก็โดนความร้อนรายวันน้อยลงตามไปด้วย

แต่ไม่ช่วยในแง่ "ซ่อม" ผมที่ขาด แตกปลาย หรือเปราะจากการฟอกจะยังเป็นอย่างนั้นใต้ผิวเคลือบ บางคนรู้สึกว่าผมแข็งแรงขึ้นช่วงแรก แล้วเมื่อเคราตินหลุดไปกลับพบว่าปลายผมแห้งกว่าเดิม สาเหตุคือรอบการรีดร้อนซ้ำหลายสิบครั้งในวันทำ

ตารางนี้ช่วยตัดสินว่าผมแบบไหนได้ประโยชน์ และแบบไหนควรคิดให้หนัก

สภาพผม	เคราตินในร้าน	ทางเลือกที่ควรพิจารณา
หนา ชี้ฟู ลอนคลื่นหลวม ไม่เคยฟอก	ได้ประโยชน์ชัดที่สุด	ถ้ากังวลเรื่องสารเคมี ใช้ครีมนวดกับลีฟอินลดชี้ฟูก่อน
ผมทำสีเข้มขึ้นหรือทำสีครั้งเดียว	ทำได้ ควรบอกช่างให้ลดความร้อน	มาสก์เคราตินสัปดาห์ละ 1-2 ครั้ง
ผมฟอกหลายรอบ ยืดหยุ่นเหมือนยางเมื่อเปียก	เสี่ยงขาดจากการรีดร้อนซ้ำ	ตัดปลายที่เสียออกก่อน บำรุงด้วยทรีทเมนต์แบบล้างออก
ผมเส้นเล็ก บาง แบนอยู่แล้ว	ผมจะแบนลีบลงอีก	ทรีทเมนต์เนื้อเบา เน้นปลาย
หนังศีรษะแพ้ง่าย มีผื่น หรือมีโรคหอบหืด	ไม่ควรทำแบบที่ใช้น้ำยากลุ่มอัลดีไฮด์	ปรึกษาแพทย์ก่อน

ถ้าเป้าหมายจริงคือคุมผมชี้ฟู ลองไล่ดูวิธีที่ไม่ใช้เคมีใน ผมชี้ฟู จัดการยังไง ก่อน ส่วนผมที่ฟอกจนเปราะ อ่านเรื่องลำดับการดูแลต่อได้ที่ ฟอกผมให้ปลอดภัย

เคราตินต่างจากยืดผมถาวรอย่างไร

สองบริการนี้ทำให้ผมตรงเหมือนกัน แต่กลไกคนละแบบ ยืดผมถาวรใช้น้ำยาที่ตัดพันธะในเส้นผมแล้วจัดเรียงใหม่ ผมส่วนที่ยืดแล้วจะตรงไปจนกว่าจะตัดทิ้ง เห็นรอยต่อชัดเมื่อผมใหม่งอกขึ้นมา ส่วนเคราตินเน้นทำให้ผิวผมเรียบและคลายลอนลง ผลค่อยๆ จางไปตามการสระ ผมที่งอกใหม่จึงกลืนกับผมเดิมโดยไม่มีรอยต่อแข็ง

	เคราติน	ยืดผมถาวร
ความตรง	เรียบลง ลอนคลายลง ผมยังมีน้ำหนักเป็นธรรมชาติ	ตรงมาก
ระยะเวลา	ค่อยๆ หลุดไปตามการสระ	อยู่ถาวรในผมส่วนที่ทำ
ผมใหม่ที่งอก	ไม่มีรอยต่อชัด	เห็นรอยต่อ ต้องยืดเฉพาะโคน
สารที่ต้องถาม	ฟอร์มาลดีไฮด์และสารที่ปล่อยฟอร์มาลดีไฮด์	สารยืดชนิดด่างหรือไธโอไกลโคเลต

รายละเอียดฝั่งยืดผมถาวรดูได้ที่ ข้อดีข้อเสียของยืดผมถาวร และถ้าอยากเทียบว่าแต่ละแบบอยู่ได้นานเท่าไร ดู ยืดผมอยู่ได้นานแค่ไหน

คำถามที่ควรถามก่อนจองคิว

• ใช้น้ำยายี่ห้อและรุ่นอะไร ขอดูขวดหรือรายการส่วนผสมได้ไหม
• ในส่วนผสมมี formaldehyde, formalin, methylene glycol หรือ glyoxylic acid ไหม
• ร้านมีพัดลมดูดอากาศหรือเปิดหน้าต่างระหว่างหนีบหรือเปล่า ช่างสวมหน้ากากและถุงมือไหม
• ตั้งเครื่องหนีบกี่องศา และหนีบแต่ละช่อกี่รอบ ถ้าผมเคยฟอกจะลดความร้อนลงได้ไหม
• หลังทำต้องรอกี่วันก่อนสระ มัดผมได้ไหม ต้องใช้แชมพูแบบไหน

ร้านที่ตอบคำถามเหล่านี้ได้ชัดเจนโดยไม่เลี่ยง เป็นสัญญาณที่ดีกว่าราคาที่ถูก

ถ้าคุณเคยแพ้น้ำยาย้อมหรือน้ำยายืดมาก่อน บอกช่างตั้งแต่ตอนจอง และขอทดสอบน้ำยาบนผมช่อเล็กด้านในก่อนหนึ่งช่อ การทดสอบนี้ช่วยดูว่าผมรับความร้อนได้แค่ไหนและสีผมเปลี่ยนหรือเปล่า แต่ไม่ได้บอกว่าคุณจะทนไอระหว่างหนีบทั้งหัวได้ เพราะปริมาณไอในวันทำจริงมากกว่ากันหลายเท่า ถ้าร้านไม่ยอมให้ดูส่วนผสม หรือบอกเพียงว่า "สูตรออร์แกนิก ไม่มีสารเคมี" โดยไม่มีรายการส่วนผสมให้ดู ให้ถือว่าคุณยังไม่มีข้อมูลพอจะตัดสินใจ

ดูแลหลังทำ ให้ผลอยู่นานและผมไม่แห้ง

• ทำตามคำแนะนำของร้านเรื่องวันสระครั้งแรกอย่างเคร่งครัด เพราะแต่ละน้ำยาต่างกัน
• ใช้แชมพูที่ล้างอ่อนโยน สูตรที่มีสารทำความสะอาดแรงเป็นตัวหลักทำให้ผิวเคลือบหลุดเร็ว ดูวิธีอ่านฉลากได้ที่ แชมพูไร้ซัลเฟต ดีไหม
• ใส่ครีมนวดทุกครั้งที่สระ เน้นช่วงกลางถึงปลาย
• ลดความร้อนจากไดร์และเครื่องหนีบ ผมที่ทำเคราตินแล้วมักเป่าแห้งเร็วขึ้นอยู่แล้ว
• เลี่ยงสระว่ายน้ำคลอรีนและน้ำทะเลช่วงแรก ถ้าว่ายน้ำ ให้ล้างผมด้วยน้ำสะอาดทันทีหลังขึ้นจากสระ

ถ้าผมคุณเป็นแบบนี้ ให้เลือกแบบนี้

• ผมหนา ชี้ฟู ไม่เคยฟอก อยากประหยัดเวลาจัดทรงตอนเช้า: เคราตินในร้านคุ้มที่จะลอง ถ้าร้านตอบคำถามเรื่องน้ำยาและการระบายอากาศได้
• ผมแห้ง หยาบ แต่ไม่ได้ชี้ฟูมาก: เริ่มจากมาสก์เคราตินแบบล้างออกสัปดาห์ละ 1-2 ครั้ง ดูผล 1 เดือน
• ผมฟอกหลายรอบ ขาดง่าย: ยังไม่ควรทำ ตัดปลายที่เสียและบำรุงก่อน
• ตั้งครรภ์ ให้นม เป็นหอบหืด หรือเคยแพ้น้ำยายืด: เลือกวิธีที่ไม่ต้องใช้ความร้อนกับน้ำยากลุ่มอัลดีไฮด์ และถามแพทย์ผิวหนังว่าส่วนผสมไหนที่คุณควรเลี่ยง