หนังศีรษะแห้งคัน แก้ยังไง ไล่หาต้นเหตุจากสิ่งที่ทำทุกวัน

หนังศีรษะแห้งคันส่วนใหญ่แก้ได้ที่บ้านภายใน 2 สัปดาห์ ด้วยการลดสิ่งที่ดึงน้ำมันออกจากหนังศีรษะมากเกินไป เช่น น้ำร้อน แชมพูล้างแรง และฟองที่ล้างไม่หมด แล้วเติมความชุ่มชื้นด้วยผลิตภัณฑ์ที่ไม่มีน้ำหอม แต่ก่อนเริ่มต้องแน่ใจก่อนว่าที่คันอยู่คือ "แห้ง" จริง เพราะรังแค การแพ้ยาย้อมผม หรือเหา ก็ทำให้คันได้เหมือนกัน และแก้คนละทาง

เช็ก 1 นาทีว่าแห้งจริง หรือเป็นอย่างอื่น

ลองแหวกผมตรงกลางศีรษะใต้ไฟสว่าง แล้วดูสามอย่าง คือ ขุยหน้าตาแบบไหน หนังศีรษะสีอะไร และคันตอนไหนมากที่สุด

สิ่งที่เห็น	แนวโน้มหนังศีรษะแห้ง	แนวโน้มอย่างอื่น
ขุย	ละเอียด สีขาว ร่วงง่ายเหมือนแป้ง	เม็ดโต เหลือง มันเหนียว (รังแค) หรือเป็นแผ่นหนาสีเงิน (สะเก็ดเงิน)
ผิวหนังศีรษะ	สีปกติหรือชมพูอ่อน รู้สึกตึง	แดงชัด มีตุ่ม มีน้ำเหลือง หรือเป็นวงขอบชัด
เวลาที่คันมาก	หลังสระด้วยน้ำร้อน อยู่ห้องแอร์นาน	หลังเหงื่อออก (รังแค) กลางคืน (หิดหรือเหา) หลังย้อมผม (แพ้)
ผิวส่วนอื่น	หน้าแข้ง แขน ก็แห้งด้วย	มีผื่นที่คิ้ว ข้างจมูก หลังหู (เซบอร์เรอิก)

ถ้าคำตอบส่วนใหญ่อยู่ฝั่งซ้าย อ่านต่อได้เลย ถ้าอยู่ฝั่งขวาโดยเฉพาะขุยมันเหลือง ดูวิธีจัดการที่ รังแค กำจัดยังไง ก่อน เพราะการเติมน้ำมันบำรุงลงบนหนังศีรษะที่เป็นรังแคมักทำให้ขุยเกาะแน่นกว่าเดิม AAD เองก็ระบุในหน้า Tips for healthy hair ว่าขุยเกิดได้จากการสระไม่บ่อยพอ หรือจากการใช้ครีมนวด น้ำมัน และมอยส์เจอไรเซอร์หนังศีรษะที่ไม่เข้ากับสภาพผม

สิ่งที่ทำให้หนังศีรษะแห้งในชีวิตแบบไทยๆ

อากาศไทยร้อนชื้น คนจึงไม่ค่อยคิดว่าหนังศีรษะจะแห้งได้ แต่สาเหตุส่วนใหญ่มาจากสิ่งที่เราทำกับมันเองทุกวัน

• อาบน้ำร้อนจากเครื่องทำน้ำอุ่นแบบหมุนสุด น้ำยิ่งร้อน ยิ่งชะไขมันที่ผิวออกเร็ว NHS แนะนำให้คนที่ผิวคันอาบน้ำเย็นหรืออุ่นพอดี และอาบสั้นๆ
• นอนห้องแอร์ 24-25 องศาทั้งคืน แล้วทำงานในออฟฟิศแอร์อีกทั้งวัน อากาศในห้องแอร์มีความชื้นต่ำกว่าข้างนอกมาก
• สระผมวันละ 2 ครั้ง (เช้ากับหลังออกกำลังกาย) ด้วยแชมพูสูตรควบคุมความมันที่ล้างแรง
• ใช้แชมพูขจัดรังแคทุกวันต่อเนื่องหลายเดือน ทั้งที่รังแคหายไปนานแล้ว
• ใช้ดรายแชมพูแทนการสระหลายวันติด ผงแป้งดูดซับไขมันและสะสมที่โคนผม
• ตากแดดที่แนวแสกผมโดยไม่ใส่หมวก แนวแสกเป็นจุดที่ผิวโดนแดดตรงๆ และลอกได้เหมือนผิวไหม้
• ว่ายน้ำในสระคลอรีนบ่อยแล้วล้างออกแค่น้ำเปล่า

ลองนับดูว่ามีกี่ข้อที่ตรงกับคุณ คนส่วนใหญ่มี 2-3 ข้อซ้อนกัน การแก้ข้อเดียวจึงได้ผลแค่ครึ่งๆ กลางๆ

ผลิตภัณฑ์ที่ใช้อยู่ อาจเป็นตัวการเสียเอง

AAD จัด "ปฏิกิริยาต่อผลิตภัณฑ์ดูแลผม" เป็นหนึ่งใน 10 สาเหตุของหนังศีรษะคัน มีสองแบบที่ต่างกัน

แบบแรกคือการระคายเคือง เกิดจากแชมพูที่ค้างอยู่บนหนังศีรษะเพราะล้างไม่หมด โดยเฉพาะคนผมยาวหนาที่ล้างแค่ช่วงผมด้านนอก ฟองที่ติดอยู่ใต้ผมบริเวณท้ายทอยและหลังหูจะทำให้คันและลอกเป็นขุยบางๆ แก้ได้ด้วยการล้างให้นานขึ้นอีก 30-60 วินาที แหวกผมให้น้ำไหลถึงหนังศีรษะทีละส่วน วิธีล้างทีละขั้นอยู่ใน วิธีสระผมที่ถูกต้อง

แบบที่สองคือการแพ้แบบสัมผัส (allergic contact dermatitis) ซึ่ง AAD ยกตัวอย่างสาร PPD (พาราฟีนิลีนไดอามีน) ที่พบมากในยาย้อมผมสีดำ ผื่นจากการแพ้แบบนี้มักชัดที่ไรผม หลังหู และต้นคอ ซึ่งเป็นจุดที่ยาย้อมไหลไปสัมผัส บางคนหน้าและเปลือกตาบวมด้วย ถ้าอาการคันเริ่มหลังย้อมผมหรือเปลี่ยนแชมพูใหม่ ให้หยุดผลิตภัณฑ์นั้นทันที ถ้าหน้าบวมหรือหายใจลำบาก ต้องไปโรงพยาบาล ถ้าหาไม่เจอว่าตัวไหนเป็นต้นเหตุ AAD แนะนำให้พบแพทย์ผิวหนังเพื่อทดสอบการแพ้ (patch test)

วิธีหาตัวต้นเหตุแบบไม่เดา

1. เขียนรายการทุกอย่างที่แตะหนังศีรษะ ได้แก่ แชมพู ครีมนวด ทรีทเมนต์ เซรั่ม สเปรย์ ดรายแชมพู ยาย้อม และน้ำยาซักปลอกหมอน
2. วงตัวที่เพิ่งเปลี่ยนในช่วง 1 เดือนก่อนเริ่มคัน
3. หยุดตัวที่วงไว้ทั้งหมด ใช้แชมพูอ่อนโยนไม่มีน้ำหอมตัวเดียวอย่างน้อย 1 สัปดาห์
4. ถ้าอาการดีขึ้น ค่อยใส่กลับทีละตัว ห่างกันตัวละ 1 สัปดาห์
5. ตัวที่ใส่กลับแล้วคันขึ้นมาใหม่ คือตัวที่ควรเลิกใช้

แผน 14 วันลดอาการคันจากความแห้ง

แผนนี้ตั้งใจเปลี่ยนทีละเรื่อง เพื่อให้คุณรู้ว่าอะไรได้ผล

วัน	สิ่งที่ปรับ	สิ่งที่สังเกต
1-3	ลดอุณหภูมิน้ำเป็นอุ่นพอดี ล้างแชมพูนานขึ้น เลิกดรายแชมพู	ความตึงหลังสระลดลงไหม
4-7	เปลี่ยนเป็นแชมพูอ่อนโยนไม่มีน้ำหอม ถ้าสระวันละ 2 ครั้ง ลดเหลือวันละครั้ง วันที่ออกกำลังกายเพิ่มให้ล้างน้ำเปล่า	ขุยละเอียดลดลงไหม
8-10	เพิ่มโลชั่นหรือเซรั่มสำหรับหนังศีรษะเนื้อบางเบา หยดตามแนวแสกหลังสระ	คันตอนกลางวันลดลงไหม
11-14	ใส่หมวกตอนออกแดด เปิดเครื่องเพิ่มความชื้นหรือลดความเย็นแอร์ในห้องนอน	ตื่นมาคันน้อยลงไหม
วันที่ 15	ประเมิน	ดีขึ้นชัด: ทำต่อ ไม่ดีขึ้นเลย: ดูหัวข้อ "อาการคันที่ไม่ได้มาจากความแห้ง"

ส่วนความถี่ในการสระ AAD ระบุว่าคนผมตรงและหนังศีรษะมันสระทุกวันได้ ส่วนผมแห้ง หยิก หนา ไม่จำเป็นต้องสระบ่อย ถ้าหนังศีรษะแห้งแต่เหงื่อออกทุกวันจากงานกลางแจ้ง วิธีที่ใช้ได้คือสระด้วยแชมพูอ่อนโยนทุกวันแต่ฟอกรอบเดียว แทนการฟอกสองรอบด้วยสูตรล้างแรง

เลือกแชมพูและตัวช่วยจากฉลาก

หนังศีรษะแห้งต้องการแชมพูที่ "ล้างพอดี" มากกว่า "ล้างสะอาดเอี๊ยด" สิ่งที่มองหาบนฉลากส่วนผสม (INCI) มีดังนี้

ต้องการ	มองหาบนฉลาก	เลี่ยงในช่วงที่คัน
สารทำความสะอาดอ่อนโยน	Cocamidopropyl Betaine, Coco-Glucoside, Decyl Glucoside, Sodium Cocoyl Isethionate	สูตรที่ Sodium Lauryl Sulfate อยู่อันดับต้นๆ และใช้ทุกวัน
ลดการระคายเคือง	สูตรไม่มีน้ำหอม (fragrance-free)	Parfum/Fragrance อยู่ต้นรายการ น้ำมันหอมระเหยหลายชนิด เมนทอลเข้มข้น
เติมความชุ่มชื้น	Glycerin, Panthenol, Ceramide, Niacinamide ในโลชั่นหนังศีรษะ	แอลกอฮอล์ (Alcohol Denat.) สูงในโทนิกหนังศีรษะ
ไม่ให้ขุยเกาะ	โลชั่นเนื้อน้ำหรือเจลบางเบา	บาล์มหรือน้ำมันหนักทาที่โคนผมทุกวัน

เรื่องแชมพูไร้ซัลเฟตว่าจำเป็นแค่ไหน มีรายละเอียดใน แชมพูไร้ซัลเฟต ดีไหม สรุปสั้นๆ คือคนหนังศีรษะแห้งได้ประโยชน์จากสูตรที่ล้างอ่อนลงจริง แต่ไม่ต้องตามหาคำว่า "ไร้ซัลเฟต" อย่างเดียว ให้ดูภาพรวมของสูตรด้วย ถ้าซื้อในไทย ให้เลือกขวดที่มีเลขจดแจ้งเครื่องสำอางจาก อย. บนฉลาก และตรวจเลขได้บนเว็บไซต์ของ อย.

หยุดเกาให้ได้ ก่อนหนังศีรษะเป็นแผล

การเกาทำให้ผิวถลอก ผิวที่ถลอกคันกว่าเดิม แล้วก็เกาซ้ำวนไป คำแนะนำของ NHS สำหรับผิวคันใช้กับหนังศีรษะได้ตรงตัว

• ใช้วิธีตบเบาๆ หรือกดด้วยปลายนิ้วแทนการเกาด้วยเล็บ
• ประคบเย็นด้วยผ้าชุบน้ำบิดหมาดตรงจุดที่คันมาก 5-10 นาที
• ตัดเล็บให้สั้นและเรียบ ลดรอยถลอกเวลาเผลอเกาตอนหลับ
• ซักปลอกหมอนด้วยน้ำยาซักผ้าสูตรสำหรับผิวแพ้ง่าย และเปลี่ยนสัปดาห์ละ 1-2 ครั้ง

หวีที่ใช้ก็มีผล แปรงขนแข็งที่ขูดหนังศีรษะแรงๆ ให้ความรู้สึกหายคันชั่วครู่ แต่ทำให้ผิวลอกมากขึ้น เปลี่ยนเป็นหวีซี่ห่างปลายมน แล้วหวีเฉพาะความยาวผม

อาการคันที่ไม่ได้มาจากความแห้ง

AAD รวบรวมสาเหตุของหนังศีรษะคันไว้ 10 ข้อ หลายข้อดูคล้ายความแห้งในช่วงแรก แต่ครีมบำรุงช่วยไม่ได้

สัญญาณ	สาเหตุที่เป็นไปได้	ต้องทำอะไร
คันมากหลังหูและท้ายทอย เห็นไข่สีขาวเกาะแน่นที่โคนเส้น	เหา	ตรวจทุกคนในบ้าน ใช้ยากำจัดเหาตามฉลาก
คันรุนแรงโดยเฉพาะกลางคืน คนในบ้านคันด้วย	หิด	ต้องใช้ยาที่แพทย์สั่ง
เป็นวงแดง ขุย ผมหักสั้นในวงนั้น	เชื้อราที่หนังศีรษะ	ต้องให้แพทย์วินิจฉัยและใช้ยาที่แพทย์สั่ง
แผ่นหนาแดง ขุยสีเงิน ขอบชัด อาจลามเลยไรผม	สะเก็ดเงินที่หนังศีรษะ	แชมพูยาบางตัวช่วยได้ แต่ควรมีแพทย์ดูแล
ผื่นแดงคันร่วมกับผื่นที่ข้อพับ เป็นๆ หายๆ มาตั้งแต่เด็ก	ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง	วางแผนการรักษากับแพทย์ผิวหนัง
ตุ่มนูนแดงขึ้นแล้วหายภายในไม่กี่ชั่วโมง	ลมพิษ	ถ้าเป็นนานเกิน 6 สัปดาห์ควรรักษา
คันแต่ไม่มีผื่นอะไรเลย	ปัญหาที่เส้นประสาท	ให้แพทย์หาสาเหตุ
ตุ่มหรือแผลที่หนังศีรษะไม่หาย คันหรือมีเลือดออก	มะเร็งผิวหนัง	ให้แพทย์ผิวหนังตรวจ

NHS ระบุว่าผิวคันส่วนใหญ่ดีขึ้นภายในไม่กี่สัปดาห์ด้วยการดูแลเอง ควรพบแพทย์เมื่ออาการกระทบชีวิตประจำวัน ดูแลเองแล้วไม่ดีขึ้นหรือกลับมาซ้ำ มีผื่น ก้อน หรือบวมใหม่ที่น่ากังวล คันทั้งตัวหรือคันรุนแรง และเมื่อคันระหว่างตั้งครรภ์ เมื่อไปพบแพทย์ผิวหนัง ให้บอกว่าเริ่มคันเมื่อไร คันตอนไหนมากที่สุด ใช้ผลิตภัณฑ์อะไรบ้าง และเพิ่งย้อมผมหรือเปลี่ยนแชมพูหรือเปล่า

ถ้าหนังศีรษะคุณเป็นแบบนี้ ให้เริ่มที่...

• ตึงหลังสระ ขุยละเอียด ผิวที่แขนขาก็แห้ง: เริ่มที่น้ำอุ่นพอดีกับแชมพูอ่อนโยนไม่มีน้ำหอม แล้วทำแผน 14 วันต่อจนจบ
• เพิ่งย้อมผม ทำสี หรือเปลี่ยนแชมพูก่อนเริ่มคัน: หยุดผลิตภัณฑ์นั้นก่อนอย่างอื่น ถ้าคันลามไปหน้าและคอ ให้พบแพทย์
• ใช้แชมพูขจัดรังแคหรือแชมพูคุมมันทุกวันมานาน: สลับเป็นแชมพูอ่อนโยนในวันส่วนใหญ่ เก็บสูตรยาไว้ใช้สัปดาห์ละครั้ง วิธีเลือกขวดดูที่ เลือกแชมพูจากหนังศีรษะ
• ขุยมัน เหลือง คันมากหลังเหงื่อออก: จัดการแบบรังแคก่อน ไม่ต้องเติมน้ำมัน
• คันกลางคืน คนในบ้านคันด้วย เป็นวงผมหัก หรือผื่นหนาขอบชัด: ไม่ต้องลองแผนนี้ ไปพบแพทย์ได้เลยค่ะ