วิธีทำให้บ้านเย็น กันแดดก่อน แล้วค่อยพึ่งพัดลมกับแอร์

บ้านจะเย็นได้ ต้องกันความร้อนไม่ให้เข้าก่อน แล้วค่อยไล่ความร้อนที่เข้ามาแล้วออกไป ลำดับที่ได้ผลคือ บังแดดที่หน้าต่างกับหลังคา ระบายลมร้อนในช่วงที่ข้างนอกเย็นกว่า ใช้พัดลมให้ลมผ่านตัว และถ้าเปิดแอร์ ตั้งที่ 26 องศาพร้อมพัดลมช่วย ตามคำแนะนำของการไฟฟ้านครหลวง

คนส่วนมากเริ่มจากซื้อพัดลมตัวใหม่หรือเปลี่ยนแอร์ ซึ่งเป็นขั้นสุดท้าย ถ้าห้องยังรับแดดบ่ายเต็มหน้าต่าง แอร์ตัวไหนก็ทำงานหนัก เรามาไล่ตามลำดับ

ความร้อนเข้าบ้านทางไหน

บ้านในเมืองร้อนรับความร้อนจากสามทางหลัก

ทาง	เกิดยังไง	สังเกตยังไง
หน้าต่างที่โดนแดด	แดดส่องผ่านกระจกเข้ามาเป็นความร้อนในห้อง	พื้นใต้หน้าต่างร้อนมือตอนบ่าย
หลังคาและฝ้า	หลังคาสะสมความร้อนทั้งวัน แผ่ลงมาที่ห้องชั้นบน	ห้องชั้นบนร้อนกว่าชั้นล่างชัด ฝ้าอุ่นตอนหัวค่ำ
ผนังทิศตะวันตก	โดนแดดบ่ายนาน ผนังปูนเก็บความร้อนแล้วคายตอนกลางคืน	ผนังยังอุ่นตอนสามทุ่ม
ความร้อนในบ้านเอง	เตา หม้อหุงข้าว ตู้เย็น หลอดไฟ คนในห้อง	ห้องครัวร้อนช่วงทำอาหาร

ลองเอามือแตะผนังแต่ละด้านตอนห้าโมงเย็น ด้านที่อุ่นที่สุดคือด้านที่ต้องจัดการก่อน ใช้เวลาไม่ถึง 10 นาที แต่บอกได้ว่าเงินและแรงควรลงที่ไหน

บังแดดที่หน้าต่าง ได้ผลเร็วที่สุด

คู่มือ Energy Saver ของกระทรวงพลังงานสหรัฐฯ (DOE) มีชุดคำแนะนำสำหรับหน้าต่างในหน้าร้อน เราแปลงให้เข้ากับบ้านไทย

1. ปิดม่านที่หน้าต่างซึ่งโดนแดดตรงในช่วงกลางวัน ห้องทิศตะวันออกปิดช่วงเช้า ห้องทิศตะวันตกปิดช่วงบ่าย (1 นาทีต่อห้อง ทุกวัน)
2. เลือกม่านสีกลาง ๆ ที่มีซับหลังสีขาว DOE ระบุว่าแบบนี้ช่วยลดความร้อนที่เข้ามาได้ ม่านสีเข้มไม่มีซับจะดูดความร้อนแล้วแผ่เข้าห้อง
3. ติดกันสาดที่หน้าต่างทิศใต้และทิศตะวันตก DOE แนะนำข้อนี้เพื่อสร้างร่มเงาก่อนแดดถึงกระจก กันสาดหรือมู่ลี่นอกบ้านได้ผลกว่าม่านในบ้าน เพราะความร้อนถูกกันไว้ข้างนอก
4. ติดฟิล์มกันความร้อนที่กระจก กฟน. แนะนำฟิล์ม ผ้าม่าน และฉนวนกันความร้อน เพื่อให้แอร์ไม่ต้องทำงานหนัก

หลังคาและฝ้า สำหรับห้องชั้นบน

DOE ให้ตัวเลขว่า หลังคาทั่วไปร้อนได้ถึง 150 องศาฟาเรนไฮต์ (ราว 65 องศาเซลเซียส) ภายใต้แดดหน้าร้อน หลังคาแบบสะท้อนความร้อน (cool roof) ช่วยลดอุณหภูมิหลังคาได้มากถึง 50 องศาฟาเรนไฮต์ (ราว 28 องศาเซลเซียส) และลดการใช้แอร์ลง หลังคาแบบนี้ทำได้หลายทาง ทั้งสีสะท้อนความร้อน แผ่นปิดผิว หรือกระเบื้องชนิดสะท้อนแสง และ DOE ระบุว่าไม่จำเป็นต้องเป็นสีขาว เพราะมีวัสดุสีเข้มที่สะท้อนรังสีอินฟราเรดได้

งานหลังคาเป็นงานใหญ่ ให้ทำตอนที่ต้องซ่อมหรือทาสีหลังคาอยู่แล้ว ส่วนงานที่ทำได้เร็วกว่าคือฉนวนบนฝ้า บ้านที่ฝ้ามีช่องเปิดขึ้นไปได้ ให้ช่างหรือผู้รับเหมาดูว่ามีฉนวนอยู่แล้วไหม หนาแค่ไหน และมีช่องระบายอากาศใต้หลังคาหรือเปล่า ช่องระบายช่วยปล่อยลมร้อนที่สะสมใต้หลังคาออกไป

ระบายความร้อนให้ถูกเวลา

ผนังปูนและพื้นกระเบื้องเก็บความร้อนไว้ทั้งวัน แล้วค่อย ๆ คายออกมาตอนค่ำ ทำให้บ้านยังร้อนแม้แดดหมดแล้ว วิธีแก้คือเปิดให้ลมพาความร้อนออกในช่วงที่อากาศข้างนอกเย็นกว่าข้างใน

1. ช่วงบ่ายที่ข้างนอกร้อนกว่า ปิดหน้าต่างฝั่งที่โดนแดด เพื่อไม่ให้ลมร้อนเข้า
2. พอแดดหมดและข้างนอกเริ่มเย็นลง เปิดหน้าต่างสองฝั่งของบ้านให้ลมไหลผ่าน (Cross ventilation) ใช้เวลา 1 ถึง 2 ชั่วโมง
3. ตั้งพัดลมหันหน้าออกนอกหน้าต่างฝั่งหนึ่ง เพื่อดูดอากาศร้อนในห้องออก อีกฝั่งเปิดรับลมเข้า
4. ห้องน้ำและห้องครัว เปิดพัดลมดูดอากาศหลังอาบน้ำหรือทำอาหาร DOE แนะนำให้ปิดภายในราว 20 นาทีหลังเสร็จ เพื่อไม่ให้ดูดอากาศเย็นทิ้งเกินจำเป็น

กฟน. ก็ให้คำแนะนำคล้ายกันในวันที่อากาศดี คือการเปิดหน้าต่างระบายอากาศเป็นการประหยัดไฟที่ได้ผลจริง

พัดลม: ลมผ่านตัวคือความเย็นที่ถูกที่สุด

พัดลมไม่ได้ทำให้อากาศในห้องเย็นลง มันทำให้ตัวเรารู้สึกเย็นขึ้นเพราะลมพาความร้อนและเหงื่อออกจากผิว DOE อธิบายว่าพัดลมเพดานทำให้เกิดผลแบบลมพัดเย็น (wind chill) และให้ตัวเลขว่าการใช้พัดลมเพดานทำให้ตั้งอุณหภูมิสูงขึ้นได้ราว 4 องศาฟาเรนไฮต์ หรือราว 2 องศาเซลเซียส โดยไม่รู้สึกร้อนขึ้น

สองข้อจาก DOE ที่ใช้ได้ทันที

• พัดลมเพดานช่วงหน้าร้อน ให้หมุนทวนเข็มนาฬิกาเมื่อมองจากด้านล่าง เพื่อดันลมลงมาหาตัว
• ปิดพัดลมเมื่อออกจากห้อง เพราะพัดลมทำให้คนเย็น ห้องว่างไม่ได้ประโยชน์อะไร

ถ้าจะซื้อพัดลมใหม่ ดูขนาด ระดับแรงลม และฉลากประหยัดไฟ ได้ที่พัดลมตัวไหนดี เลือกยังไง ส่วนพัดลมไอเย็น DOE ระบุว่าเครื่องทำความเย็นแบบระเหยน้ำทำงานได้ดีในอากาศร้อนที่ความชื้นต่ำ ซึ่งต่างจากอากาศบ้านเราเกือบทั้งปี รายละเอียดอยู่ในพัดลมไอเย็นช่วยได้จริงไหม

แอร์: ตั้ง 26 องศา และให้มันทำงานเบาที่สุด

กฟน. แนะนำวิธีใช้แอร์ในหน้าร้อนไว้สี่ส่วน เราเรียงเป็นตาราง

ส่วน	ทำยังไง
ติดตั้ง	ตัวเครื่องสูงจากพื้น 2.0 ถึง 2.5 เมตร เว้นห่างจากเพดาน 10 ถึง 15 เซนติเมตร ให้ลมกระจายและหมุนเวียนได้
กันความร้อนจากภายนอก	ปิดประตูหน้าต่างสนิท ติดฟิล์ม ผ้าม่าน หรือฉนวนกันความร้อน
ตั้งค่า	ตั้งที่ 26 องศา เปิดพัดลมช่วย
ดูแล	ถอดล้างแผ่นกรองเป็นประจำ ให้ช่างล้างใหญ่ทุก 6 เดือน

ในอีกบทความ กฟน. ระบุว่าถ้าเปิดพัดลมร่วมกับแอร์ ตั้งอุณหภูมิเพิ่มได้ราว 1 ถึง 2 องศา จากเดิม 24 ถึง 25 เป็น 26 ถึง 27 องศา แนะนำให้ตั้งเวลาปิดแอร์ก่อนเวลาตื่นราว 30 นาที เพราะห้องยังเย็นอยู่ได้อีกพัก และให้ล้างแผ่นกรองไม่ห่างกว่า 2 เดือนต่อครั้ง

ถ้าอยากล้างแผ่นกรองและหน้ากากแอร์เอง ดูขั้นตอนได้ที่ล้างแอร์เองที่บ้าน งานนี้ใช้เวลาราว 20 ถึง 30 นาทีต่อเครื่อง และช่วยให้ห้องเย็นเร็วขึ้นทันทีที่แผ่นกรองสะอาด

ลดความร้อนที่สร้างขึ้นในบ้านเอง

ความร้อนบางส่วนเราผลิตเอง ลดได้โดยไม่ต้องลงทุน

1. ทำอาหารที่ใช้เตาอบหรือต้มนาน ๆ ในช่วงเช้าหรือค่ำ ไม่ใช่บ่ายสองโมง
2. เปลี่ยนหลอดไส้หรือหลอดฮาโลเจนที่ยังเหลือเป็น LED หลอดไส้ปล่อยพลังงานออกมาเป็นความร้อนมากกว่าแสง ดูการคำนวณเป็นบาทได้ที่หลอดไฟ LED ประหยัดไฟจริงไหม
3. ตากผ้าข้างนอกแทนการอบผ้าในวันที่แดดดี เครื่องอบผ้าปล่อยความร้อนและความชื้นเข้าห้องที่ตั้งอยู่
4. ปิดคอมพิวเตอร์ ทีวี และเครื่องที่เปิดทิ้งไว้โดยไม่มีคนดู เครื่องใช้ไฟฟ้าทุกเครื่องคายความร้อน
5. ตู้เย็นตั้งห่างผนังตามคู่มือ ให้ระบายความร้อนได้ ไม่ต้องทำงานหนักจนร้อนทั้งมุมครัว

ห้องนอนคืนนี้ ทำอะไรได้ทันที

ห้องนอนคือห้องที่คนส่วนใหญ่อยากให้เย็นที่สุด และมักเป็นห้องชั้นบนที่ร้อนที่สุดด้วย ถ้ายังไม่พร้อมลงทุนอะไร ลองชุดนี้คืนนี้เลย

1. บ่ายสามโมง ปิดม่านห้องนอนทุกบาน ปิดประตูห้องไม่ให้ลมร้อนจากโถงไหลเข้า (2 นาที)
2. หกโมงเย็นถึงสองทุ่ม เปิดหน้าต่างสองฝั่ง ตั้งพัดลมดูดลมร้อนออก (1 ถึง 2 ชั่วโมง ปล่อยทิ้งไว้ได้)
3. ก่อนนอน ถ้าใช้แอร์ ปิดหน้าต่าง ตั้ง 26 องศา เปิดพัดลมเบอร์เบาส่ายช่วย ตั้งเวลาปิดแอร์ก่อนตื่นราว 30 นาที
4. ถ้าไม่ใช้แอร์ ให้พัดลมเป่าผ่านตัวตรง ๆ ในระยะที่ลมยังแรงพอ ใช้ผ้าปูเนื้อระบายอากาศ และวางเครื่องนอนให้ห่างผนังฝั่งที่โดนแดดบ่าย

ผนังฝั่งที่โดนแดดตอนบ่ายยังคายความร้อนอยู่จนดึก เตียงที่ชิดผนังด้านนั้นจะรู้สึกร้อนกว่ากลางห้องชัดเจน ขยับเตียงออกมาแค่ไม่กี่สิบเซนติเมตรก็ช่วยได้

เริ่มจากตรงไหนดี: ลำดับที่เราแนะนำ

ลำดับ	งาน	ค่าใช้จ่าย	ผลที่ได้
1	ปิดม่านฝั่งที่โดนแดด เปิดระบายช่วงเย็น	ไม่เสียเงิน	ห้องร้อนช้าลง เย็นเร็วขึ้นตอนค่ำ
2	ล้างแผ่นกรองแอร์ ตั้ง 26 องศา เปิดพัดลมช่วย	ไม่เสียเงิน	แอร์ทำงานเบาลง
3	ย้ายงานที่สร้างความร้อนไปช่วงเย็น	ไม่เสียเงิน	ครัวและห้องข้างเคียงร้อนน้อยลง
4	ม่านมีซับ ฟิล์มกันร้อนที่หน้าต่างทิศตะวันตก	ลงทุนน้อย	ลดความร้อนจากแดดบ่าย
5	กันสาด ฉนวนบนฝ้า ช่องระบายใต้หลังคา	ลงทุนกลาง	ห้องชั้นบนเย็นลงชัด
6	หลังคาสะท้อนความร้อนตอนซ่อมหลังคา	ลงทุนสูง	ลดความร้อนจากหลังคาระยะยาว

ทำสามข้อแรกให้ครบหนึ่งสัปดาห์ก่อน แล้วดูว่าห้องไหนยังร้อนเกิน ค่อยลงเงินที่ห้องนั้น ถ้าอยากรู้ว่าการทำบ้านให้เย็นช่วยลดค่าไฟได้เท่าไรและจุดอื่นในบ้านที่ประหยัดได้ อ่านต่อที่วิธีประหยัดค่าไฟบ้าน

ถ้าจะติดฉนวนหลังคาหรือเปลี่ยนหลังคาทั้งหลัง ให้ปรึกษาวิศวกรหรือผู้รับเหมาที่มีใบอนุญาตก่อน เพราะน้ำหนักวัสดุที่เพิ่มขึ้นต้องอยู่ในขีดที่โครงหลังคาเดิมรับได้