ของใช้ในบ้าน

ควันธูปอันตรายไหม ใครเสี่ยง และจุดธูปในบ้านให้ควันน้อยลง

| อ่าน 12 นาที

ควันธูปอันตรายไหม ใครเสี่ยง และจุดธูปในบ้านให้ควันน้อยลง

ใจความสำคัญ

  • ควันธูปมีอันตรายต่อระบบทางเดินหายใจ โรงพยาบาลกรุงเทพพัทยา อ้างกรมอนามัย แนะนำให้หลีกเลี่ยงการสัมผัสควันธูปและควันเผากระดาษเงินกระดาษทอง
  • ในควันมีสารพิษทางอากาศและสารก่อมะเร็ง ส่วนขี้เถ้าพบโลหะหนัก 4 ชนิด คือโครเมียม นิกเกิล ตะกั่ว และแมงกานีส
  • ความรุนแรงขึ้นกับปริมาณและระยะเวลาที่ได้รับ กลุ่มเสี่ยงคือเด็กเล็ก สตรีมีครรภ์ ผู้สูงอายุ และผู้ที่เป็นหอบหืด ภูมิแพ้ ถุงลมปอดอุดกั้นเรื้อรัง หรือโรคหัวใจและหลอดเลือด
  • ลดควันได้ด้วยธูปดอกสั้น ตั้งกระถางธูปให้อากาศถ่ายเท ไม่นอนในห้องปิดที่เพิ่งจุดธูป และดับไฟให้เร็วหลังไหว้เสร็จ

ควันธูปอันตรายต่อสุขภาพ โรงพยาบาลกรุงเทพพัทยาที่อ้างข้อมูลจากกรมอนามัยระบุว่า ประชาชนควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสควันธูปและควันจากการเผากระดาษเงินกระดาษทอง เพราะควันเสี่ยงกระทบระบบทางเดินหายใจ ความหนักเบาของอาการขึ้นกับปริมาณและระยะเวลาที่ได้รับ

สำหรับบ้านที่ไหว้เป็นประจำ ทางที่ทำได้คือลดปริมาณควันที่หายใจเข้าไป และจัดตำแหน่งจุดธูปให้ควันไม่วนอยู่ในห้องที่คนอยู่ บทความนี้สรุปเฉพาะสิ่งที่โรงพยาบาลทั้งสองแห่งเขียนไว้ และบอกตรงๆ เมื่อไม่มีตัวเลขรองรับ

ในควันธูปมีอะไร

ข้อมูลจากโรงพยาบาลกรุงเทพพัทยาแยกเป็นสองส่วน ส่วนแรกคือในควัน มีสารพิษทางอากาศ ก๊าซเรือนกระจก และสารก่อมะเร็ง ส่วนที่สองคือในขี้เถ้า ทั้งขี้เถ้าธูปและขี้เถ้ากระดาษเงินกระดาษทอง พบโลหะหนัก 4 ชนิด ได้แก่ โครเมียม นิกเกิล ตะกั่ว และแมงกานีส

โรงพยาบาลเวชธานี อินเตอร์เนชันแนลเขียนถึงควันธูปและควันเผากระดาษไว้อีกมุม โดยระบุว่ามีฝุ่นละอองขนาดเล็กอย่าง PM2.5 ก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์ และสารระคายเคืองเยื่อบุทางเดินหายใจ ซึ่งเกิดจากการเผาไหม้ที่ไม่สมบูรณ์ บทความเดียวกันบอกว่าสารเหล่านี้เข้าสู่จมูก โพรงไซนัส และปอดได้

ทั้งสองหน้าไม่ได้ให้ตัวเลขความเข้มข้นของสารในควัน และไม่ได้อ้างงานวิจัยที่วัดปริมาณต่อดอก บทความนี้จึงไม่ยกตัวเลขแนว "จุดกี่ดอกเทียบเท่าอะไร" เพราะหาที่มาที่เปิดอ่านได้ไม่ได้

ควันกระทบร่างกายส่วนไหน

ภาพรวมจากกรมอนามัยผ่านโรงพยาบาลกรุงเทพพัทยาคือระบบทางเดินหายใจ ส่วนรายละเอียดที่ชัดกว่าอยู่ในบทความของเวชธานี ซึ่งเขียนถึงจมูกและไซนัสว่า

  • เยื่อบุโพรงจมูกบวม
  • ทางระบายของไซนัสแคบลง ทำให้น้ำมูกระบายไม่ดี
  • การสัมผัสควันซ้ำๆ อาจทำให้การอักเสบยืดเยื้อและควบคุมอาการได้ยากขึ้น
  • ถ้าสัมผัสบ่อย อาจเพิ่มความเสี่ยงไซนัสอักเสบเรื้อรัง

บทความระบุด้วยว่าควันทำให้ระบบทางเดินหายใจอักเสบโดยรวม รวมถึงปอด คนที่มีไซนัสอักเสบเรื้อรังอยู่แล้วอาจกำเริบหรือรุนแรงขึ้นเป็นพิเศษ

ใครเสี่ยงเป็นพิเศษ

กรมอนามัยระบุกลุ่มเสี่ยงไว้ชัดเจน ถ้าในบ้านมีคนกลุ่มนี้ ให้ถือว่าเป็นเงื่อนไขหลักในการวางแผนจุดธูป

กลุ่ม ข้อควรระวังในบ้าน
เด็กเล็ก ไม่ให้เล่นหรืออยู่ใกล้หิ้งพระ กระถางธูป หรือถังเผากระดาษขณะมีควัน
สตรีมีครรภ์ อยู่ห่างควัน ไม่ยืนจุดธูปในห้องปิด
ผู้สูงอายุ ไม่ให้พักหรือนอนในห้องที่ควันเข้าไปสะสม
ผู้ป่วยหอบหืด ภูมิแพ้ ถุงลมปอดอุดกั้นเรื้อรัง โรคหัวใจและหลอดเลือด เลี่ยงควันให้มากที่สุด และปรึกษาแพทย์ที่ดูแลอยู่ถ้ามีอาการแย่ลงหลังไหว้

ตารางนี้ใช้รายชื่อกลุ่มจากกรมอนามัย ส่วนข้อควรระวังในช่องขวาเป็นการแปลงคำแนะนำทั่วไปของแหล่งข้อมูลมาเป็นสถานการณ์ในบ้าน ไม่ใช่คำสั่งทางการแพทย์รายบุคคล

ทำและไม่ทำ ตอนไหว้ที่บ้าน

คำแนะนำของกรมอนามัยที่โรงพยาบาลกรุงเทพพัทยาเรียบเรียงไว้ นำมาจัดเป็นตารางได้ดังนี้ ช่องซ้ายคือสิ่งที่ควรเลี่ยง ช่องขวาคือคำแนะนำคู่กัน บางข้อผู้เขียนเรียบเรียงถ้อยคำใหม่ให้ใช้ในบ้านได้

ไม่ทำ ทำแทน
นอนหรือพักผ่อนในห้องที่อากาศถ่ายเทไม่สะดวก เช่น ห้องแอร์หรือห้องไม่มีหน้าต่างประตู ขณะมีควัน จุดในที่อากาศถ่ายเท ไม่อยู่ในห้องปิดที่มีควันค้าง
ยืนอยู่ในทิศทางที่ควันลอยเข้าหา เลือกจุดที่อยู่เหนือทิศทางลม ห่างจากสารเคมีและวัตถุไวไฟ
จุดธูปดอกยาวหลายดอกปล่อยให้ไหม้จนหมด ใช้ธูปขนาดสั้น เพื่อให้ควันเกิดช่วงสั้น
เผากระดาษเป็นกองใหญ่ เผาทีละน้อยในภาชนะที่มีฝาปิด
ปล่อยให้ไฟคุต่อหลังไหว้เสร็จ ดับไฟทันทีด้วยน้ำหรือทราย
ทำกิจกรรมต่อโดยไม่ล้างตัว ล้างมือ หน้า และตาให้บ่อยขึ้นหลังสัมผัสควัน
อยู่ใกล้ควันโดยไม่ป้องกัน สวมหน้ากากป้องกันฝุ่น หรือใช้ผ้าชุบน้ำหมาดๆ ปิดปากและจมูก
ธูปดอกสั้นปักในกระถางธูปที่หิ้งพระในบ้าน

ตั้งกระถางธูปไว้ตรงไหนของบ้าน

คำแนะนำเฉพาะของกรมอนามัยสำหรับศาลเจ้าคือ ตั้งกระถางธูปหรือภาชนะเผากระดาษไว้นอกอาคาร และดับไฟให้เร็วที่สุดหลังเสร็จพิธี บ้านที่มีหิ้งในห้องรับแขกหรือห้องนอนใช้หลักเดียวกันได้ คือไม่ให้ควันสะสมในห้องปิด

ขั้นตอนที่ทำได้จริงมีไม่กี่อย่าง

  1. จัดให้หิ้งอยู่ห่างจากประตูห้องนอนและห้องของผู้สูงอายุหรือเด็กเล็ก
  2. ก่อนจุดธูป เปิดหน้าต่างหรือประตูให้อากาศถ่ายเท
  3. ถ้าในบ้านมีคนกลุ่มเสี่ยง ให้พาออกจากห้องนั้นระหว่างจุดธูป
  4. ไหว้เสร็จให้ดับไฟ แล้วปล่อยให้ห้องโปร่งสักพักก่อนปิดประตูหรือเปิดแอร์

ข้อ 1 ถึง 4 เป็นการประยุกต์จากหลักที่แหล่งข้อมูลให้ไว้ ไม่ใช่มาตรฐานที่ระบุจำนวนนาทีหรือระยะห่างเป็นเมตร แหล่งข้อมูลไม่ได้ให้ตัวเลขเหล่านั้น

เครื่องฟอกอากาศช่วยได้แค่ไหน

เรื่องนี้แหล่งข้อมูลทั้งสองไม่ได้พูดถึงเครื่องฟอกอากาศเลย จึงยังไม่มีหลักฐานที่เปิดอ่านได้ว่าช่วยลดความเสี่ยงจากควันธูปได้เท่าใด ถ้าอยากรู้ว่าบ้านไหนควรมีเครื่องหรือไม่ อ่านเกณฑ์ตัดสินใจใน เครื่องฟอกอากาศจำเป็นไหม ใครควรมี ใครไม่ต้อง ส่วนวิธีเตรียมบ้านเมื่อค่าฝุ่นสูง อยู่ใน ฝุ่น PM2.5 ในบ้าน ป้องกันอย่างไร

ลำดับที่ปลอดภัยที่สุดตามข้อมูลที่มีคือลดที่ต้นทางก่อน ได้แก่ จุดน้อยลง ดอกสั้น อากาศถ่ายเท แล้วค่อยพิจารณาอุปกรณ์เสริม

ขี้เถ้าธูปและกระดาษเงินกระดาษทอง

ข้อมูลที่ชัดคือขี้เถ้ามีโลหะหนัก 4 ชนิด ข้อควรทำที่ตามมาจึงสั้นๆ คือ ล้างมือหลังเก็บกวาด และใช้ผ้าชื้นเช็ดแทนการกวาดให้ขี้เถ้าฟุ้ง ข้อหลังเป็นข้อสรุปจากเรื่องฝุ่นละเอียด ไม่ได้ปรากฏเป็นคำแนะนำในหน้าที่เปิดอ่าน ผู้ที่ต้องการหลักเกณฑ์การทิ้งขี้เถ้าอย่างเป็นทางการควรสอบถามกรมอนามัยหรือสำนักงานเขตที่ดูแลพื้นที่

เช็ดชั้นหิ้งด้วยผ้าชื้นเพื่อเก็บฝุ่นและขี้เถ้าไม่ให้ฟุ้ง

เรื่องฝุ่นที่ตกค้างบนชั้นและพื้น มีวิธีลดละเอียดอยู่ใน กำจัดฝุ่นในบ้านให้ได้ผล

ซื้อธูปและกระดาษอย่างไร

กรมอนามัยแนะนำให้เลือกผลิตภัณฑ์ที่มีฉลากภาษาไทยครบถ้วน ได้แก่ วิธีใช้ การเก็บรักษา คำเตือน และชื่อผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า บรรจุภัณฑ์ต้องไม่ชำรุด และให้ซื้อเท่าที่จำเป็น

ข้อ "ซื้อเท่าที่จำเป็น" เชื่อมกับหลักที่แหล่งข้อมูลย้ำไว้ว่า ปริมาณที่ได้รับเป็นตัวกำหนดความรุนแรง

อาการแบบไหนควรไปพบแพทย์

เวชธานีระบุอาการที่ควรปรึกษาแพทย์ไว้ดังนี้

  • น้ำมูกข้นเหนียว
  • คัดจมูก หายใจลำบาก
  • ปวดบริเวณใบหน้า เช่น หน้าผาก โหนกแก้ม สันจมูก และรอบกระบอกตา
  • การรับกลิ่นลดลง

ผู้ที่เป็นหอบหืด ภูมิแพ้ ถุงลมปอดอุดกั้นเรื้อรัง หรือโรคหัวใจและหลอดเลือดอยู่แล้ว ควรแจ้งแพทย์ที่ดูแลถ้าพบว่าอาการแย่ลงหลังช่วงที่ได้รับควันมาก การวินิจฉัยและการรักษาเป็นเรื่องของแพทย์ บทความนี้ไม่ได้ให้คำแนะนำเรื่องยา

ถ้าต้องการกลิ่นหอมในห้อง

แหล่งข้อมูลทั้งสองไม่ได้เทียบวิธีไหว้แบบอื่น จึงไม่ขอสรุปแทนว่าแบบไหนปลอดภัยกว่า สิ่งที่พูดได้จากข้อมูลคือ อันตรายมาจากควันของการเผาไหม้ ถ้ากลิ่นหอมในห้องเป็นเป้าหมายหลักและไม่เกี่ยวกับการไหว้ ตัวเลือกที่ไม่ต้องเผาเทียบกันไว้ใน น้ำหอมปรับอากาศแบบไหนดี

สรุปสั้นก่อนจุดธูปครั้งต่อไป

  1. เปิดหน้าต่างหรือประตูก่อนจุด
  2. ใช้ธูปดอกสั้นและจุดเท่าที่จำเป็น
  3. ยืนเหนือลม และพาคนกลุ่มเสี่ยงออกจากห้อง
  4. ไหว้เสร็จให้ดับไฟด้วยน้ำหรือทราย
  5. ล้างมือ หน้า และตา แล้วเช็ดขี้เถ้าด้วยผ้าชื้น

คำถามที่พบบ่อย

จุดธูปไหว้พระที่บ้านทุกวัน อันตรายไหม

แหล่งข้อมูลที่เปิดอ่านไม่ได้ระบุจำนวนดอกหรือจำนวนวันที่ปลอดภัย ระบุเพียงว่าความรุนแรงขึ้นกับปริมาณและระยะเวลาที่ได้รับ การสัมผัสซ้ำเป็นประจำจึงควรลดควันให้มากที่สุด เช่น ใช้ธูปสั้น เปิดให้อากาศถ่ายเท และไม่ให้คนในบ้านที่เป็นกลุ่มเสี่ยงอยู่ในห้องเดียวกันตอนควันหนา

ธูปหอมหรือธูปสมุนไพร ควันปลอดภัยกว่าไหม

แหล่งข้อมูลที่เปิดอ่านไม่ได้เทียบธูปแต่ละชนิดกัน จึงยังไม่มีหลักฐานที่เปิดอ่านได้ว่าชนิดใดปลอดภัยกว่า สิ่งที่ระบุไว้ชัดคือควันธูปและควันจากการเผากระดาษมีสารที่ระคายเคืองทางเดินหายใจ ถ้าต้องเลือก ให้เลือกสินค้าที่ฉลากภาษาไทยครบถ้วนและลดจำนวนดอกที่จุด

ไหว้เสร็จแล้วอาการแบบไหนที่ควรไปพบแพทย์

โรงพยาบาลเวชธานี อินเตอร์เนชันแนล ระบุอาการที่ควรปรึกษาแพทย์ในผู้ที่สัมผัสควันบ่อย ได้แก่ น้ำมูกข้นเหนียว คัดจมูกหรือหายใจลำบาก ปวดบริเวณใบหน้า เช่น หน้าผาก โหนกแก้ม สันจมูก รอบกระบอกตา และการรับกลิ่นลดลง

แหล่งอ้างอิง

  1. เตือนเลี่ยงดมควันธูปช่วงตรุษจีน (ข้อมูลต้นทางจากกรมอนามัย) | โรงพยาบาลกรุงเทพพัทยา
  2. ไหว้เจ้าแล้วคัดจมูก? ควันธูปอาจกระตุ้นไซนัสอักเสบโดยไม่รู้ตัว | โรงพยาบาลเวชธานี อินเตอร์เนชันแนล

อ่านเรื่องอื่นในหมวดของใช้ในบ้าน

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดของใช้ในบ้าน