ใจความสำคัญ
- ควันธูปมีอันตรายต่อระบบทางเดินหายใจ โรงพยาบาลกรุงเทพพัทยา อ้างกรมอนามัย แนะนำให้หลีกเลี่ยงการสัมผัสควันธูปและควันเผากระดาษเงินกระดาษทอง
- ในควันมีสารพิษทางอากาศและสารก่อมะเร็ง ส่วนขี้เถ้าพบโลหะหนัก 4 ชนิด คือโครเมียม นิกเกิล ตะกั่ว และแมงกานีส
- ความรุนแรงขึ้นกับปริมาณและระยะเวลาที่ได้รับ กลุ่มเสี่ยงคือเด็กเล็ก สตรีมีครรภ์ ผู้สูงอายุ และผู้ที่เป็นหอบหืด ภูมิแพ้ ถุงลมปอดอุดกั้นเรื้อรัง หรือโรคหัวใจและหลอดเลือด
- ลดควันได้ด้วยธูปดอกสั้น ตั้งกระถางธูปให้อากาศถ่ายเท ไม่นอนในห้องปิดที่เพิ่งจุดธูป และดับไฟให้เร็วหลังไหว้เสร็จ
ควันธูปอันตรายต่อสุขภาพ โรงพยาบาลกรุงเทพพัทยาที่อ้างข้อมูลจากกรมอนามัยระบุว่า ประชาชนควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสควันธูปและควันจากการเผากระดาษเงินกระดาษทอง เพราะควันเสี่ยงกระทบระบบทางเดินหายใจ ความหนักเบาของอาการขึ้นกับปริมาณและระยะเวลาที่ได้รับ
สำหรับบ้านที่ไหว้เป็นประจำ ทางที่ทำได้คือลดปริมาณควันที่หายใจเข้าไป และจัดตำแหน่งจุดธูปให้ควันไม่วนอยู่ในห้องที่คนอยู่ บทความนี้สรุปเฉพาะสิ่งที่โรงพยาบาลทั้งสองแห่งเขียนไว้ และบอกตรงๆ เมื่อไม่มีตัวเลขรองรับ
ในควันธูปมีอะไร
ข้อมูลจากโรงพยาบาลกรุงเทพพัทยาแยกเป็นสองส่วน ส่วนแรกคือในควัน มีสารพิษทางอากาศ ก๊าซเรือนกระจก และสารก่อมะเร็ง ส่วนที่สองคือในขี้เถ้า ทั้งขี้เถ้าธูปและขี้เถ้ากระดาษเงินกระดาษทอง พบโลหะหนัก 4 ชนิด ได้แก่ โครเมียม นิกเกิล ตะกั่ว และแมงกานีส
โรงพยาบาลเวชธานี อินเตอร์เนชันแนลเขียนถึงควันธูปและควันเผากระดาษไว้อีกมุม โดยระบุว่ามีฝุ่นละอองขนาดเล็กอย่าง PM2.5 ก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์ และสารระคายเคืองเยื่อบุทางเดินหายใจ ซึ่งเกิดจากการเผาไหม้ที่ไม่สมบูรณ์ บทความเดียวกันบอกว่าสารเหล่านี้เข้าสู่จมูก โพรงไซนัส และปอดได้
ทั้งสองหน้าไม่ได้ให้ตัวเลขความเข้มข้นของสารในควัน และไม่ได้อ้างงานวิจัยที่วัดปริมาณต่อดอก บทความนี้จึงไม่ยกตัวเลขแนว "จุดกี่ดอกเทียบเท่าอะไร" เพราะหาที่มาที่เปิดอ่านได้ไม่ได้
ควันกระทบร่างกายส่วนไหน
ภาพรวมจากกรมอนามัยผ่านโรงพยาบาลกรุงเทพพัทยาคือระบบทางเดินหายใจ ส่วนรายละเอียดที่ชัดกว่าอยู่ในบทความของเวชธานี ซึ่งเขียนถึงจมูกและไซนัสว่า
- เยื่อบุโพรงจมูกบวม
- ทางระบายของไซนัสแคบลง ทำให้น้ำมูกระบายไม่ดี
- การสัมผัสควันซ้ำๆ อาจทำให้การอักเสบยืดเยื้อและควบคุมอาการได้ยากขึ้น
- ถ้าสัมผัสบ่อย อาจเพิ่มความเสี่ยงไซนัสอักเสบเรื้อรัง
บทความระบุด้วยว่าควันทำให้ระบบทางเดินหายใจอักเสบโดยรวม รวมถึงปอด คนที่มีไซนัสอักเสบเรื้อรังอยู่แล้วอาจกำเริบหรือรุนแรงขึ้นเป็นพิเศษ
ใครเสี่ยงเป็นพิเศษ
กรมอนามัยระบุกลุ่มเสี่ยงไว้ชัดเจน ถ้าในบ้านมีคนกลุ่มนี้ ให้ถือว่าเป็นเงื่อนไขหลักในการวางแผนจุดธูป
| กลุ่ม | ข้อควรระวังในบ้าน |
|---|---|
| เด็กเล็ก | ไม่ให้เล่นหรืออยู่ใกล้หิ้งพระ กระถางธูป หรือถังเผากระดาษขณะมีควัน |
| สตรีมีครรภ์ | อยู่ห่างควัน ไม่ยืนจุดธูปในห้องปิด |
| ผู้สูงอายุ | ไม่ให้พักหรือนอนในห้องที่ควันเข้าไปสะสม |
| ผู้ป่วยหอบหืด ภูมิแพ้ ถุงลมปอดอุดกั้นเรื้อรัง โรคหัวใจและหลอดเลือด | เลี่ยงควันให้มากที่สุด และปรึกษาแพทย์ที่ดูแลอยู่ถ้ามีอาการแย่ลงหลังไหว้ |
ตารางนี้ใช้รายชื่อกลุ่มจากกรมอนามัย ส่วนข้อควรระวังในช่องขวาเป็นการแปลงคำแนะนำทั่วไปของแหล่งข้อมูลมาเป็นสถานการณ์ในบ้าน ไม่ใช่คำสั่งทางการแพทย์รายบุคคล
ทำและไม่ทำ ตอนไหว้ที่บ้าน
คำแนะนำของกรมอนามัยที่โรงพยาบาลกรุงเทพพัทยาเรียบเรียงไว้ นำมาจัดเป็นตารางได้ดังนี้ ช่องซ้ายคือสิ่งที่ควรเลี่ยง ช่องขวาคือคำแนะนำคู่กัน บางข้อผู้เขียนเรียบเรียงถ้อยคำใหม่ให้ใช้ในบ้านได้
| ไม่ทำ | ทำแทน |
|---|---|
| นอนหรือพักผ่อนในห้องที่อากาศถ่ายเทไม่สะดวก เช่น ห้องแอร์หรือห้องไม่มีหน้าต่างประตู ขณะมีควัน | จุดในที่อากาศถ่ายเท ไม่อยู่ในห้องปิดที่มีควันค้าง |
| ยืนอยู่ในทิศทางที่ควันลอยเข้าหา | เลือกจุดที่อยู่เหนือทิศทางลม ห่างจากสารเคมีและวัตถุไวไฟ |
| จุดธูปดอกยาวหลายดอกปล่อยให้ไหม้จนหมด | ใช้ธูปขนาดสั้น เพื่อให้ควันเกิดช่วงสั้น |
| เผากระดาษเป็นกองใหญ่ | เผาทีละน้อยในภาชนะที่มีฝาปิด |
| ปล่อยให้ไฟคุต่อหลังไหว้เสร็จ | ดับไฟทันทีด้วยน้ำหรือทราย |
| ทำกิจกรรมต่อโดยไม่ล้างตัว | ล้างมือ หน้า และตาให้บ่อยขึ้นหลังสัมผัสควัน |
| อยู่ใกล้ควันโดยไม่ป้องกัน | สวมหน้ากากป้องกันฝุ่น หรือใช้ผ้าชุบน้ำหมาดๆ ปิดปากและจมูก |

ตั้งกระถางธูปไว้ตรงไหนของบ้าน
คำแนะนำเฉพาะของกรมอนามัยสำหรับศาลเจ้าคือ ตั้งกระถางธูปหรือภาชนะเผากระดาษไว้นอกอาคาร และดับไฟให้เร็วที่สุดหลังเสร็จพิธี บ้านที่มีหิ้งในห้องรับแขกหรือห้องนอนใช้หลักเดียวกันได้ คือไม่ให้ควันสะสมในห้องปิด
ขั้นตอนที่ทำได้จริงมีไม่กี่อย่าง
- จัดให้หิ้งอยู่ห่างจากประตูห้องนอนและห้องของผู้สูงอายุหรือเด็กเล็ก
- ก่อนจุดธูป เปิดหน้าต่างหรือประตูให้อากาศถ่ายเท
- ถ้าในบ้านมีคนกลุ่มเสี่ยง ให้พาออกจากห้องนั้นระหว่างจุดธูป
- ไหว้เสร็จให้ดับไฟ แล้วปล่อยให้ห้องโปร่งสักพักก่อนปิดประตูหรือเปิดแอร์
ข้อ 1 ถึง 4 เป็นการประยุกต์จากหลักที่แหล่งข้อมูลให้ไว้ ไม่ใช่มาตรฐานที่ระบุจำนวนนาทีหรือระยะห่างเป็นเมตร แหล่งข้อมูลไม่ได้ให้ตัวเลขเหล่านั้น
เครื่องฟอกอากาศช่วยได้แค่ไหน
เรื่องนี้แหล่งข้อมูลทั้งสองไม่ได้พูดถึงเครื่องฟอกอากาศเลย จึงยังไม่มีหลักฐานที่เปิดอ่านได้ว่าช่วยลดความเสี่ยงจากควันธูปได้เท่าใด ถ้าอยากรู้ว่าบ้านไหนควรมีเครื่องหรือไม่ อ่านเกณฑ์ตัดสินใจใน เครื่องฟอกอากาศจำเป็นไหม ใครควรมี ใครไม่ต้อง ส่วนวิธีเตรียมบ้านเมื่อค่าฝุ่นสูง อยู่ใน ฝุ่น PM2.5 ในบ้าน ป้องกันอย่างไร
ลำดับที่ปลอดภัยที่สุดตามข้อมูลที่มีคือลดที่ต้นทางก่อน ได้แก่ จุดน้อยลง ดอกสั้น อากาศถ่ายเท แล้วค่อยพิจารณาอุปกรณ์เสริม
ขี้เถ้าธูปและกระดาษเงินกระดาษทอง
ข้อมูลที่ชัดคือขี้เถ้ามีโลหะหนัก 4 ชนิด ข้อควรทำที่ตามมาจึงสั้นๆ คือ ล้างมือหลังเก็บกวาด และใช้ผ้าชื้นเช็ดแทนการกวาดให้ขี้เถ้าฟุ้ง ข้อหลังเป็นข้อสรุปจากเรื่องฝุ่นละเอียด ไม่ได้ปรากฏเป็นคำแนะนำในหน้าที่เปิดอ่าน ผู้ที่ต้องการหลักเกณฑ์การทิ้งขี้เถ้าอย่างเป็นทางการควรสอบถามกรมอนามัยหรือสำนักงานเขตที่ดูแลพื้นที่

เรื่องฝุ่นที่ตกค้างบนชั้นและพื้น มีวิธีลดละเอียดอยู่ใน กำจัดฝุ่นในบ้านให้ได้ผล
ซื้อธูปและกระดาษอย่างไร
กรมอนามัยแนะนำให้เลือกผลิตภัณฑ์ที่มีฉลากภาษาไทยครบถ้วน ได้แก่ วิธีใช้ การเก็บรักษา คำเตือน และชื่อผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า บรรจุภัณฑ์ต้องไม่ชำรุด และให้ซื้อเท่าที่จำเป็น
ข้อ "ซื้อเท่าที่จำเป็น" เชื่อมกับหลักที่แหล่งข้อมูลย้ำไว้ว่า ปริมาณที่ได้รับเป็นตัวกำหนดความรุนแรง
อาการแบบไหนควรไปพบแพทย์
เวชธานีระบุอาการที่ควรปรึกษาแพทย์ไว้ดังนี้
- น้ำมูกข้นเหนียว
- คัดจมูก หายใจลำบาก
- ปวดบริเวณใบหน้า เช่น หน้าผาก โหนกแก้ม สันจมูก และรอบกระบอกตา
- การรับกลิ่นลดลง
ผู้ที่เป็นหอบหืด ภูมิแพ้ ถุงลมปอดอุดกั้นเรื้อรัง หรือโรคหัวใจและหลอดเลือดอยู่แล้ว ควรแจ้งแพทย์ที่ดูแลถ้าพบว่าอาการแย่ลงหลังช่วงที่ได้รับควันมาก การวินิจฉัยและการรักษาเป็นเรื่องของแพทย์ บทความนี้ไม่ได้ให้คำแนะนำเรื่องยา
ถ้าต้องการกลิ่นหอมในห้อง
แหล่งข้อมูลทั้งสองไม่ได้เทียบวิธีไหว้แบบอื่น จึงไม่ขอสรุปแทนว่าแบบไหนปลอดภัยกว่า สิ่งที่พูดได้จากข้อมูลคือ อันตรายมาจากควันของการเผาไหม้ ถ้ากลิ่นหอมในห้องเป็นเป้าหมายหลักและไม่เกี่ยวกับการไหว้ ตัวเลือกที่ไม่ต้องเผาเทียบกันไว้ใน น้ำหอมปรับอากาศแบบไหนดี
สรุปสั้นก่อนจุดธูปครั้งต่อไป
- เปิดหน้าต่างหรือประตูก่อนจุด
- ใช้ธูปดอกสั้นและจุดเท่าที่จำเป็น
- ยืนเหนือลม และพาคนกลุ่มเสี่ยงออกจากห้อง
- ไหว้เสร็จให้ดับไฟด้วยน้ำหรือทราย
- ล้างมือ หน้า และตา แล้วเช็ดขี้เถ้าด้วยผ้าชื้น
คำถามที่พบบ่อย
จุดธูปไหว้พระที่บ้านทุกวัน อันตรายไหม
แหล่งข้อมูลที่เปิดอ่านไม่ได้ระบุจำนวนดอกหรือจำนวนวันที่ปลอดภัย ระบุเพียงว่าความรุนแรงขึ้นกับปริมาณและระยะเวลาที่ได้รับ การสัมผัสซ้ำเป็นประจำจึงควรลดควันให้มากที่สุด เช่น ใช้ธูปสั้น เปิดให้อากาศถ่ายเท และไม่ให้คนในบ้านที่เป็นกลุ่มเสี่ยงอยู่ในห้องเดียวกันตอนควันหนา
ธูปหอมหรือธูปสมุนไพร ควันปลอดภัยกว่าไหม
แหล่งข้อมูลที่เปิดอ่านไม่ได้เทียบธูปแต่ละชนิดกัน จึงยังไม่มีหลักฐานที่เปิดอ่านได้ว่าชนิดใดปลอดภัยกว่า สิ่งที่ระบุไว้ชัดคือควันธูปและควันจากการเผากระดาษมีสารที่ระคายเคืองทางเดินหายใจ ถ้าต้องเลือก ให้เลือกสินค้าที่ฉลากภาษาไทยครบถ้วนและลดจำนวนดอกที่จุด
ไหว้เสร็จแล้วอาการแบบไหนที่ควรไปพบแพทย์
โรงพยาบาลเวชธานี อินเตอร์เนชันแนล ระบุอาการที่ควรปรึกษาแพทย์ในผู้ที่สัมผัสควันบ่อย ได้แก่ น้ำมูกข้นเหนียว คัดจมูกหรือหายใจลำบาก ปวดบริเวณใบหน้า เช่น หน้าผาก โหนกแก้ม สันจมูก รอบกระบอกตา และการรับกลิ่นลดลง
แหล่งอ้างอิง
- เตือนเลี่ยงดมควันธูปช่วงตรุษจีน (ข้อมูลต้นทางจากกรมอนามัย) | โรงพยาบาลกรุงเทพพัทยา
- ไหว้เจ้าแล้วคัดจมูก? ควันธูปอาจกระตุ้นไซนัสอักเสบโดยไม่รู้ตัว | โรงพยาบาลเวชธานี อินเตอร์เนชันแนล





