ของใช้ในบ้าน

ลูกเหม็นไล่หนูได้ไหม ข้อเท็จจริงและความเสี่ยงที่ควรรู้

| อ่าน 10 นาที

ลูกเหม็นไล่หนูได้ไหม ข้อเท็จจริงและความเสี่ยงที่ควรรู้

สรุปสั้นๆ

  • NPIC ระบุว่าลูกเหม็นหรือ mothball ผลิตมาเพื่อกำจัดตัวมอดผ้าและไข่ ใช้ในถุงเก็บเสื้อผ้า ตู้เก็บของ และภาชนะปิดสนิทเท่านั้น
  • NPIC ยกกรณีที่ผู้ใช้วางลูกเหม็นไล่หนูตามคำแนะนำของเพื่อนบ้าน ผลิตภัณฑ์นั้นไม่ได้ขึ้นทะเบียนเพื่อไล่หรือฆ่าหนู และเกิดกลิ่นแรงกับอาการไม่สบายในบ้าน
  • NPIC ระบุตรงๆ ว่า mothballs are not wildlife repellents และไม่ควรใช้ใกล้อาหารหรือบริเวณเตรียมอาหาร
  • สัมผัส กิน หรือสูดไอระเหยมากเกินไป อาจปวดหัว คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ระคายตาและจมูก และไอ
  • ถ้ามีหนูในบ้าน ให้ปิดช่อง ตัดอาหาร และใช้กับดักตามคำแนะนำของหน่วยงานที่เชื่อถือได้ ดูบทความวิธีกำจัดหนูของเรา

ได้ยินเสียงหนูวิ่งบนฝ้า แล้วมีคนแนะนำให้เอาลูกเหม็นไปวางตามมุมบ้านกลิ่นฉุนๆ จะได้ไล่ไปเอง คำแนะนำนี้ส่งต่อกันมานาน แต่หน่วยงานที่ให้ข้อมูลเรื่องสารกำจัดศัตรูพืชบอกว่าลูกเหม็นไม่ได้ออกแบบมาเพื่อสิ่งนี้ และการใช้ผิดวัตถุประสงค์มีผลต่อสุขภาพคนในบ้านด้วย

บทความนี้อ้างอิงเอกสารของศูนย์ข้อมูลสารกำจัดศัตรูพืชแห่งชาติของสหรัฐอเมริกา (NPIC) ซึ่งตั้งอยู่ที่มหาวิทยาลัยออริกอนสเตต เนื้อหาอธิบายผลิตภัณฑ์ที่จดทะเบียนในสหรัฐฯ เราจึงบอกขอบเขตของข้อมูลไว้ในแต่ละหัวข้อ ไม่ใช้ข้อมูลนี้ตัดสินผลิตภัณฑ์ยี่ห้อใดในไทย

ลูกเหม็นคืออะไร และใช้ทำอะไร

NPIC อธิบายว่าลูกเหม็น (mothball) เป็นสารกำจัดแมลงชนิดแข็งที่ค่อยๆ ระเหยกลายเป็นก๊าซ ผลิตภัณฑ์ในสหรัฐฯ ใช้สารสำคัญความเข้มข้นสูงคือแนฟทาลีนหรือพาราไดคลอโรเบนซีน หน้าเดียวกันระบุว่าลูกเหม็นมีไว้ใช้ในภาชนะปิดสนิท เพื่อให้ไอระเหยสะสมอยู่ข้างในและฆ่ามอดผ้าได้

กรณีตัวอย่างที่ NPIC เล่าไว้ย้ำเรื่องเดียวกัน ผลิตภัณฑ์ที่ผู้ใช้หยิบมาวางตั้งใจให้ฆ่าตัวมอดผ้าและไข่ ใช้ได้เฉพาะในถุงเก็บเสื้อผ้า ตู้เก็บของ และภาชนะปิดสนิท

เรื่อง สิ่งที่ NPIC ระบุ
ผลิตภัณฑ์เป็นสารชนิดใด สารกำจัดแมลงแข็ง ระเหยเป็นก๊าซ
ใช้ที่ไหน ถุงเก็บเสื้อผ้า ตู้เก็บของ ภาชนะปิดสนิท
ใช้เพื่ออะไร ฆ่ามอดผ้าและไข่
ใช้ไล่สัตว์ได้ไหม ไม่ใช่สารไล่สัตว์ป่า (wildlife repellents)
ใช้ใกล้อาหารได้ไหม ไม่ควรใช้ใกล้อาหารหรือบริเวณเตรียมอาหาร

ลูกเหม็นไล่หนูได้ไหม

คำตอบสั้นคือ แหล่งข้อมูลที่เราเปิดอ่านไม่ได้ยืนยันว่าลูกเหม็นไล่หนูได้ผล และไม่มีผลทดลองให้ดู สิ่งที่มีคือข้อความจากหน่วยงานที่บอกว่า

  • ลูกเหม็นไม่ใช่สารไล่สัตว์ป่า
  • ผลิตภัณฑ์ลูกเหม็นในกรณีตัวอย่างไม่ได้ขึ้นทะเบียนกับหน่วยงานกำกับดูแลของสหรัฐฯ (EPA) เพื่อไล่หรือฆ่าหนู
  • NPIC เรียกการนำลูกเหม็นไปไล่หนูว่าเป็นการใช้ผิดวัตถุประสงค์ ผู้ใช้ในกรณีตัวอย่างทำตามคำแนะนำของเพื่อนบ้านแทนที่จะทำตามฉลาก ผลคือกลิ่นแรงและมีอาการไม่สบายในบ้าน

เรื่องคล้ายกันเกิดกับงู หน้า NPIC เรื่องงูระบุว่าคนมักเชื่อว่าลูกเหม็นไล่งูได้ แต่ผลิตภัณฑ์ไม่ได้มีไว้ใช้แบบนั้นและมีผลต่องูน้อย ถ้ากำลังหาวิธีกันงู ดูวิธีป้องกันงูเข้าบ้าน

ความเสี่ยงของการวางลูกเหม็นเปิดทั่วบ้าน

NPIC เตือนว่าถ้าใช้ลูกเหม็นในที่โล่ง อาจเป็นอันตรายต่อคน สัตว์เลี้ยง หรือสัตว์ป่าที่สัมผัส กิน หรือสูดไอระเหยเข้าไป อาการจากการได้รับสารปริมาณมากที่กล่าวถึงมีปวดหัว คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ระคายเคืองตาและจมูก และไอ หน้า NPIC ยังกล่าวว่าการสัมผัสนานๆ อาจส่งผลรุนแรงกว่านั้น เช่น ตับและไตเสียหาย ฉลากสั่งให้เลี่ยงการสัมผัสลูกเหม็นด้วยผิวหนังโดยตรง

หน้าที่เปิดอ่านไม่ได้กล่าวถึงกลุ่มเสี่ยงเฉพาะ เช่น เด็กเล็ก ดังนั้นเราไม่ขอเขียนเรื่องนี้เพิ่มเอง แต่หลักปฏิบัติที่เข้าใจได้โดยทั่วไปคือเก็บสารเคมีทุกชนิดให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

ลูกเหม็นวางในกล่องเก็บเสื้อผ้าปิดสนิท

ถ้าวางไปแล้วและกลิ่นแรงมาก

NPIC แนะนำสามอย่างสำหรับกรณีนี้

  1. ใส่ถุงมือและเก็บลูกเหม็นออกจากบริเวณที่วางไว้
  2. เปิดประตูหน้าต่างระบายอากาศ และออกจากบ้านระหว่างที่อากาศถ่ายเท
  3. ใช้พัดลมช่วยหมุนเวียนอากาศได้

ถ้าเกิดอาการหลังสูดดม กิน หรือสัมผัสสาร NPIC ให้อ่านวิธีปฐมพยาบาลบนฉลากผลิตภัณฑ์ แล้วติดต่อศูนย์พิษวิทยาหรือแพทย์ ในสหรัฐฯ มีสายด่วนศูนย์พิษ แต่ในไทยควรปรึกษาแพทย์หรือโทรสายด่วนฉุกเฉิน 1669 ตามความเหมาะสม (หมายเลข 1669 เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ได้มาจากเอกสารของ NPIC)

หลังเก็บลูกเหม็นแล้ว กลิ่นอาจค้างอยู่ในผ้าและเฟอร์นิเจอร์ ลองดูวิธีจัดการกลิ่นอับในบ้านและถ้าไม่แน่ใจว่าจะทิ้งอย่างไร อ่านเรื่องขยะอันตรายในบ้านก่อน NPIC เองก็ให้ดูวิธีทิ้งบนฉลากหรือถามโปรแกรมขยะอันตรายในท้องถิ่น

อุดช่องที่หนูเข้าบ้านด้วยวัสดุอุดแทนการวางลูกเหม็น

ถ้ามีหนูจริงๆ ควรทำอะไรแทน

ข้อนี้เราอ้างอิงจากหน้า NPIC เรื่องงู ซึ่งเสนอแนวทางที่ใช้กับสัตว์รบกวนที่ตามหนูมาเช่นกัน คือควบคุมประชากรหนูและตัดแหล่งอาหาร เก็บอาหารสัตว์เลี้ยงไว้ในบ้านและเก็บอาหารสัตว์ในภาชนะที่ปิดแน่น อุดช่องที่กว้างเกินราวหนึ่งในสี่นิ้ว (ประมาณ 6 มิลลิเมตร) ใช้ตะแกรงชุบสังกะสีปิดช่องระบายและท่อระบายน้ำ ทั้งหมดนี้เป็นคำแนะนำสำหรับกันงูเป็นหลัก ส่วนวิธีกำจัดหนูแบบละเอียด ทั้งการอุดรู กับดัก และการล้างมูล เราสรุปไว้ในบทความวิธีกำจัดหนูซึ่งอ้างอิงแหล่งอื่น และถ้าปัญหาคือหนูกัดสายไฟ ดูวิธีป้องกันหนูกัดสายไฟ

ตัวเลือก ที่มาของคำแนะนำ ข้อควรระวัง
ปิดช่องทางเข้า NPIC (หน้าเรื่องงู) และบทความวิธีกำจัดหนูของเรา ต้องตรวจให้ครบทุกจุด
ตัดอาหารและเก็บของให้เรียบร้อย NPIC (หน้าเรื่องงู) เก็บอาหารสัตว์เลี้ยงด้วย
ใช้กับดักหรือเหยื่อ บทความวิธีกำจัดหนูของเรา วางให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง
วางลูกเหม็นทั่วบ้าน ไม่มีหน่วยงานในแหล่งที่เปิดอ่านแนะนำ NPIC เตือนความเสี่ยงต่อคนและสัตว์

ข้อจำกัดของข้อมูลชุดนี้

ทั้งสามหน้าเป็นของ NPIC เพียงหน่วยงานเดียว และอธิบายผลิตภัณฑ์กับระบบขึ้นทะเบียนของสหรัฐอเมริกา เรายังไม่ได้เปิดอ่านเอกสารจากหน่วยงานไทยเกี่ยวกับลูกเหม็น ข้อมูลเรื่องสารสำคัญในผลิตภัณฑ์ไทยและข้อกำหนดบนฉลากจึงต้องดูจากฉลากสินค้าที่ซื้อ หากมีอาการหลังสัมผัสสารหรือมีเด็กกับสัตว์เลี้ยงกินลูกเหม็นเข้าไป ควรรีบพบแพทย์

คำถามที่พบบ่อย

ลูกเหม็นไล่หนูได้จริงไหม

แหล่งที่เราเปิดอ่านไม่มีผลทดสอบว่าลูกเหม็นไล่หนูได้ผล แต่ NPIC ระบุชัดว่าลูกเหม็นไม่ใช่สารไล่สัตว์ และผลิตภัณฑ์ที่ผู้ใช้ในกรณีตัวอย่างหยิบมาใช้ไม่ได้ขึ้นทะเบียนเพื่อไล่หรือฆ่าหนู

ถ้าเผลอวางลูกเหม็นไว้ทั่วบ้านแล้วกลิ่นแรงมาก ควรทำอย่างไร

NPIC แนะนำให้ใส่ถุงมือเก็บลูกเหม็นออก เปิดประตูหน้าต่างระบายอากาศ และออกจากบ้านระหว่างรอให้อากาศถ่ายเท อาจใช้พัดลมช่วยหมุนเวียนอากาศ ถ้ามีอาการหลังสัมผัส ให้อ่านวิธีปฐมพยาบาลบนฉลาก แล้วปรึกษาแพทย์หรือศูนย์พิษวิทยา

ลูกเหม็นในตู้เสื้อผ้าปลอดภัยไหม

ตามหน้าของ NPIC ลูกเหม็นออกแบบให้ใช้ในภาชนะปิดสนิทเพื่อกักไอระเหยไว้ฆ่ามอด ไม่ควรใช้ใกล้อาหาร และควรเลี่ยงการสัมผัสผิวหนังโดยตรงตามฉลาก ถ้ามีเด็กหรือสัตว์เลี้ยง ควรเก็บให้พ้นมือ

ฉลากภาษาไทยของลูกเหม็นตรงกับที่ NPIC อธิบายไหม

เรายังไม่พบข้อมูลทางการของไทยที่เปิดอ่านได้ในประเด็นนี้ NPIC อธิบายผลิตภัณฑ์ในสหรัฐอเมริกา ซึ่งใช้สารสำคัญคือแนฟทาลีนหรือพาราไดคลอโรเบนซีน ควรอ่านฉลากของสินค้าที่ซื้อเองเป็นหลัก

แหล่งอ้างอิง

  1. A mothball mishap? | National Pesticide Information Center (NPIC), Oregon State University
  2. Mothballs: Naphthalene and Paradichlorobenzene | National Pesticide Information Center (NPIC), Oregon State University
  3. Snakes | National Pesticide Information Center (NPIC), Oregon State University

อ่านเรื่องอื่นในหมวดของใช้ในบ้าน

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดของใช้ในบ้าน