สรุปสั้นๆ
- NPIC ระบุว่าลูกเหม็นหรือ mothball ผลิตมาเพื่อกำจัดตัวมอดผ้าและไข่ ใช้ในถุงเก็บเสื้อผ้า ตู้เก็บของ และภาชนะปิดสนิทเท่านั้น
- NPIC ยกกรณีที่ผู้ใช้วางลูกเหม็นไล่หนูตามคำแนะนำของเพื่อนบ้าน ผลิตภัณฑ์นั้นไม่ได้ขึ้นทะเบียนเพื่อไล่หรือฆ่าหนู และเกิดกลิ่นแรงกับอาการไม่สบายในบ้าน
- NPIC ระบุตรงๆ ว่า mothballs are not wildlife repellents และไม่ควรใช้ใกล้อาหารหรือบริเวณเตรียมอาหาร
- สัมผัส กิน หรือสูดไอระเหยมากเกินไป อาจปวดหัว คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ระคายตาและจมูก และไอ
- ถ้ามีหนูในบ้าน ให้ปิดช่อง ตัดอาหาร และใช้กับดักตามคำแนะนำของหน่วยงานที่เชื่อถือได้ ดูบทความวิธีกำจัดหนูของเรา
ได้ยินเสียงหนูวิ่งบนฝ้า แล้วมีคนแนะนำให้เอาลูกเหม็นไปวางตามมุมบ้านกลิ่นฉุนๆ จะได้ไล่ไปเอง คำแนะนำนี้ส่งต่อกันมานาน แต่หน่วยงานที่ให้ข้อมูลเรื่องสารกำจัดศัตรูพืชบอกว่าลูกเหม็นไม่ได้ออกแบบมาเพื่อสิ่งนี้ และการใช้ผิดวัตถุประสงค์มีผลต่อสุขภาพคนในบ้านด้วย
บทความนี้อ้างอิงเอกสารของศูนย์ข้อมูลสารกำจัดศัตรูพืชแห่งชาติของสหรัฐอเมริกา (NPIC) ซึ่งตั้งอยู่ที่มหาวิทยาลัยออริกอนสเตต เนื้อหาอธิบายผลิตภัณฑ์ที่จดทะเบียนในสหรัฐฯ เราจึงบอกขอบเขตของข้อมูลไว้ในแต่ละหัวข้อ ไม่ใช้ข้อมูลนี้ตัดสินผลิตภัณฑ์ยี่ห้อใดในไทย
ลูกเหม็นคืออะไร และใช้ทำอะไร
NPIC อธิบายว่าลูกเหม็น (mothball) เป็นสารกำจัดแมลงชนิดแข็งที่ค่อยๆ ระเหยกลายเป็นก๊าซ ผลิตภัณฑ์ในสหรัฐฯ ใช้สารสำคัญความเข้มข้นสูงคือแนฟทาลีนหรือพาราไดคลอโรเบนซีน หน้าเดียวกันระบุว่าลูกเหม็นมีไว้ใช้ในภาชนะปิดสนิท เพื่อให้ไอระเหยสะสมอยู่ข้างในและฆ่ามอดผ้าได้
กรณีตัวอย่างที่ NPIC เล่าไว้ย้ำเรื่องเดียวกัน ผลิตภัณฑ์ที่ผู้ใช้หยิบมาวางตั้งใจให้ฆ่าตัวมอดผ้าและไข่ ใช้ได้เฉพาะในถุงเก็บเสื้อผ้า ตู้เก็บของ และภาชนะปิดสนิท
| เรื่อง | สิ่งที่ NPIC ระบุ |
|---|---|
| ผลิตภัณฑ์เป็นสารชนิดใด | สารกำจัดแมลงแข็ง ระเหยเป็นก๊าซ |
| ใช้ที่ไหน | ถุงเก็บเสื้อผ้า ตู้เก็บของ ภาชนะปิดสนิท |
| ใช้เพื่ออะไร | ฆ่ามอดผ้าและไข่ |
| ใช้ไล่สัตว์ได้ไหม | ไม่ใช่สารไล่สัตว์ป่า (wildlife repellents) |
| ใช้ใกล้อาหารได้ไหม | ไม่ควรใช้ใกล้อาหารหรือบริเวณเตรียมอาหาร |
ลูกเหม็นไล่หนูได้ไหม
คำตอบสั้นคือ แหล่งข้อมูลที่เราเปิดอ่านไม่ได้ยืนยันว่าลูกเหม็นไล่หนูได้ผล และไม่มีผลทดลองให้ดู สิ่งที่มีคือข้อความจากหน่วยงานที่บอกว่า
- ลูกเหม็นไม่ใช่สารไล่สัตว์ป่า
- ผลิตภัณฑ์ลูกเหม็นในกรณีตัวอย่างไม่ได้ขึ้นทะเบียนกับหน่วยงานกำกับดูแลของสหรัฐฯ (EPA) เพื่อไล่หรือฆ่าหนู
- NPIC เรียกการนำลูกเหม็นไปไล่หนูว่าเป็นการใช้ผิดวัตถุประสงค์ ผู้ใช้ในกรณีตัวอย่างทำตามคำแนะนำของเพื่อนบ้านแทนที่จะทำตามฉลาก ผลคือกลิ่นแรงและมีอาการไม่สบายในบ้าน
เรื่องคล้ายกันเกิดกับงู หน้า NPIC เรื่องงูระบุว่าคนมักเชื่อว่าลูกเหม็นไล่งูได้ แต่ผลิตภัณฑ์ไม่ได้มีไว้ใช้แบบนั้นและมีผลต่องูน้อย ถ้ากำลังหาวิธีกันงู ดูวิธีป้องกันงูเข้าบ้าน
ความเสี่ยงของการวางลูกเหม็นเปิดทั่วบ้าน
NPIC เตือนว่าถ้าใช้ลูกเหม็นในที่โล่ง อาจเป็นอันตรายต่อคน สัตว์เลี้ยง หรือสัตว์ป่าที่สัมผัส กิน หรือสูดไอระเหยเข้าไป อาการจากการได้รับสารปริมาณมากที่กล่าวถึงมีปวดหัว คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ระคายเคืองตาและจมูก และไอ หน้า NPIC ยังกล่าวว่าการสัมผัสนานๆ อาจส่งผลรุนแรงกว่านั้น เช่น ตับและไตเสียหาย ฉลากสั่งให้เลี่ยงการสัมผัสลูกเหม็นด้วยผิวหนังโดยตรง
หน้าที่เปิดอ่านไม่ได้กล่าวถึงกลุ่มเสี่ยงเฉพาะ เช่น เด็กเล็ก ดังนั้นเราไม่ขอเขียนเรื่องนี้เพิ่มเอง แต่หลักปฏิบัติที่เข้าใจได้โดยทั่วไปคือเก็บสารเคมีทุกชนิดให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

ถ้าวางไปแล้วและกลิ่นแรงมาก
NPIC แนะนำสามอย่างสำหรับกรณีนี้
- ใส่ถุงมือและเก็บลูกเหม็นออกจากบริเวณที่วางไว้
- เปิดประตูหน้าต่างระบายอากาศ และออกจากบ้านระหว่างที่อากาศถ่ายเท
- ใช้พัดลมช่วยหมุนเวียนอากาศได้
ถ้าเกิดอาการหลังสูดดม กิน หรือสัมผัสสาร NPIC ให้อ่านวิธีปฐมพยาบาลบนฉลากผลิตภัณฑ์ แล้วติดต่อศูนย์พิษวิทยาหรือแพทย์ ในสหรัฐฯ มีสายด่วนศูนย์พิษ แต่ในไทยควรปรึกษาแพทย์หรือโทรสายด่วนฉุกเฉิน 1669 ตามความเหมาะสม (หมายเลข 1669 เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ได้มาจากเอกสารของ NPIC)
หลังเก็บลูกเหม็นแล้ว กลิ่นอาจค้างอยู่ในผ้าและเฟอร์นิเจอร์ ลองดูวิธีจัดการกลิ่นอับในบ้านและถ้าไม่แน่ใจว่าจะทิ้งอย่างไร อ่านเรื่องขยะอันตรายในบ้านก่อน NPIC เองก็ให้ดูวิธีทิ้งบนฉลากหรือถามโปรแกรมขยะอันตรายในท้องถิ่น

ถ้ามีหนูจริงๆ ควรทำอะไรแทน
ข้อนี้เราอ้างอิงจากหน้า NPIC เรื่องงู ซึ่งเสนอแนวทางที่ใช้กับสัตว์รบกวนที่ตามหนูมาเช่นกัน คือควบคุมประชากรหนูและตัดแหล่งอาหาร เก็บอาหารสัตว์เลี้ยงไว้ในบ้านและเก็บอาหารสัตว์ในภาชนะที่ปิดแน่น อุดช่องที่กว้างเกินราวหนึ่งในสี่นิ้ว (ประมาณ 6 มิลลิเมตร) ใช้ตะแกรงชุบสังกะสีปิดช่องระบายและท่อระบายน้ำ ทั้งหมดนี้เป็นคำแนะนำสำหรับกันงูเป็นหลัก ส่วนวิธีกำจัดหนูแบบละเอียด ทั้งการอุดรู กับดัก และการล้างมูล เราสรุปไว้ในบทความวิธีกำจัดหนูซึ่งอ้างอิงแหล่งอื่น และถ้าปัญหาคือหนูกัดสายไฟ ดูวิธีป้องกันหนูกัดสายไฟ
| ตัวเลือก | ที่มาของคำแนะนำ | ข้อควรระวัง |
|---|---|---|
| ปิดช่องทางเข้า | NPIC (หน้าเรื่องงู) และบทความวิธีกำจัดหนูของเรา | ต้องตรวจให้ครบทุกจุด |
| ตัดอาหารและเก็บของให้เรียบร้อย | NPIC (หน้าเรื่องงู) | เก็บอาหารสัตว์เลี้ยงด้วย |
| ใช้กับดักหรือเหยื่อ | บทความวิธีกำจัดหนูของเรา | วางให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง |
| วางลูกเหม็นทั่วบ้าน | ไม่มีหน่วยงานในแหล่งที่เปิดอ่านแนะนำ | NPIC เตือนความเสี่ยงต่อคนและสัตว์ |
ข้อจำกัดของข้อมูลชุดนี้
ทั้งสามหน้าเป็นของ NPIC เพียงหน่วยงานเดียว และอธิบายผลิตภัณฑ์กับระบบขึ้นทะเบียนของสหรัฐอเมริกา เรายังไม่ได้เปิดอ่านเอกสารจากหน่วยงานไทยเกี่ยวกับลูกเหม็น ข้อมูลเรื่องสารสำคัญในผลิตภัณฑ์ไทยและข้อกำหนดบนฉลากจึงต้องดูจากฉลากสินค้าที่ซื้อ หากมีอาการหลังสัมผัสสารหรือมีเด็กกับสัตว์เลี้ยงกินลูกเหม็นเข้าไป ควรรีบพบแพทย์
คำถามที่พบบ่อย
ลูกเหม็นไล่หนูได้จริงไหม
แหล่งที่เราเปิดอ่านไม่มีผลทดสอบว่าลูกเหม็นไล่หนูได้ผล แต่ NPIC ระบุชัดว่าลูกเหม็นไม่ใช่สารไล่สัตว์ และผลิตภัณฑ์ที่ผู้ใช้ในกรณีตัวอย่างหยิบมาใช้ไม่ได้ขึ้นทะเบียนเพื่อไล่หรือฆ่าหนู
ถ้าเผลอวางลูกเหม็นไว้ทั่วบ้านแล้วกลิ่นแรงมาก ควรทำอย่างไร
NPIC แนะนำให้ใส่ถุงมือเก็บลูกเหม็นออก เปิดประตูหน้าต่างระบายอากาศ และออกจากบ้านระหว่างรอให้อากาศถ่ายเท อาจใช้พัดลมช่วยหมุนเวียนอากาศ ถ้ามีอาการหลังสัมผัส ให้อ่านวิธีปฐมพยาบาลบนฉลาก แล้วปรึกษาแพทย์หรือศูนย์พิษวิทยา
ลูกเหม็นในตู้เสื้อผ้าปลอดภัยไหม
ตามหน้าของ NPIC ลูกเหม็นออกแบบให้ใช้ในภาชนะปิดสนิทเพื่อกักไอระเหยไว้ฆ่ามอด ไม่ควรใช้ใกล้อาหาร และควรเลี่ยงการสัมผัสผิวหนังโดยตรงตามฉลาก ถ้ามีเด็กหรือสัตว์เลี้ยง ควรเก็บให้พ้นมือ
ฉลากภาษาไทยของลูกเหม็นตรงกับที่ NPIC อธิบายไหม
เรายังไม่พบข้อมูลทางการของไทยที่เปิดอ่านได้ในประเด็นนี้ NPIC อธิบายผลิตภัณฑ์ในสหรัฐอเมริกา ซึ่งใช้สารสำคัญคือแนฟทาลีนหรือพาราไดคลอโรเบนซีน ควรอ่านฉลากของสินค้าที่ซื้อเองเป็นหลัก
แหล่งอ้างอิง
- A mothball mishap? | National Pesticide Information Center (NPIC), Oregon State University
- Mothballs: Naphthalene and Paradichlorobenzene | National Pesticide Information Center (NPIC), Oregon State University
- Snakes | National Pesticide Information Center (NPIC), Oregon State University





