สรุปสั้นๆ
- กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแบ่งถังดับเพลิงตามสารดับไฟเป็น 5 ชนิด คือ เคมีสูตรน้ำ น้ำยาเหลวระเหย ผงเคมีแห้ง โฟม และก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ แต่ละชนิดดับไฟได้ไม่เหมือนกัน
- ไฟแบ่งเป็นประเภท A ของแข็ง B ของเหลวติดไฟและก๊าซ C ไฟฟ้า D โลหะ และ K น้ำมันทำอาหาร ต้องเลือกถังให้ตรงประเภทไฟ
- ถังโฟมมีน้ำเป็นส่วนผสม ใช้กับเครื่องใช้ไฟฟ้าแล้วอาจถูกไฟดูด ส่วนถัง CO2 ห้ามใช้ในที่อับอากาศเพราะผู้ใช้อาจขาดอากาศหายใจ
- ผงเคมีแห้งดับไฟได้เกือบทุกประเภท ยกเว้นไฟจากน้ำมันที่ติดไฟยาก ซึ่งรวมน้ำมันทำอาหาร และผงที่ฟุ้งทำให้เกิดคราบสกปรก
- วิธีใช้ตามคู่มือ ปภ. คือ ปลดสลัก ดึงสายฉีด กดคันบีบ ส่ายหัวฉีด ยืนห่างต้นเพลิง 2 ถึง 4 เมตรทางเหนือลม
ถังดับเพลิงที่กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) แนะนำในคู่มืออัคคีภัยมี 5 ชนิดตามสารที่บรรจุ ได้แก่ เคมีสูตรน้ำ น้ำยาเหลวระเหย ผงเคมีแห้ง โฟม และก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) ชนิดที่ใช้ได้กว้างที่สุดในบ้านคือผงเคมีแห้งกับเคมีสูตรน้ำ ส่วนโฟมกับ CO2 มีข้อจำกัดที่ต้องรู้ก่อนซื้อ
ตัวถังสีแดงเหมือนกันหมด แต่ข้างในไม่เหมือนกัน และถ้าหยิบผิดชนิดในวินาทีที่ไฟลุก ปภ. เตือนว่านอกจากจะดับไม่ได้ อาจเป็นอันตรายกับคนใช้เองด้วย
อ่านประเภทไฟก่อน แล้วค่อยเลือกถัง
คู่มือ ปภ. แบ่งไฟตามเชื้อเพลิงเป็น 5 ประเภท ตัวอักษรเหล่านี้คือสิ่งที่พิมพ์อยู่บนฉลากถัง
| ประเภทไฟ | เชื้อเพลิง | ตัวอย่างในบ้าน |
|---|---|---|
| A | ของแข็ง เช่น กระดาษ ไม้ ผ้า ยาง พลาสติก | โซฟา ผ้าม่าน ถังขยะกระดาษ |
| B | ของเหลวติดไฟและก๊าซ เช่น น้ำมัน แอลกอฮอล์ ทินเนอร์ | ทินเนอร์ น้ำมันเชื้อเพลิง ก๊าซหุงต้ม |
| C | อุปกรณ์ที่มีกระแสไฟฟ้า เช่น สายไฟ ปลั๊กไฟ เครื่องใช้ไฟฟ้า | ปลั๊กพ่วง ตู้เย็น เครื่องซักผ้า |
| D | โลหะหรือสารเคมีติดไฟง่าย เช่น อะลูมิเนียม แมกนีเซียม โซเดียม | แทบไม่พบในบ้าน พบในโรงงาน |
| K | น้ำมันที่ติดไฟยาก เช่น น้ำมันทำอาหาร น้ำมันพืช ไขมันสัตว์ | กระทะทอด หม้อทอด |
ในบ้านทั่วไปเจอ A, B, C และ K เป็นหลัก ประเภท D ไม่ต้องกังวล
ถัง 5 ชนิดดับไฟอะไรได้บ้าง
ตารางนี้สรุปจากคู่มือ ปภ. หน้าที่ว่าด้วยการเลือกถังให้เหมาะกับเชื้อเพลิง
| ชนิดถัง | ดับไฟอะไรได้ตามที่ ปภ. ระบุ | ข้อจำกัดที่ต้องรู้ |
|---|---|---|
| เคมีสูตรน้ำ | เชื้อเพลิงทั่วไป ของเหลวติดไฟ ก๊าซ เครื่องใช้ไฟฟ้า และน้ำมันที่ติดไฟยาก เหมาะกับห้องครัว | ไม่มีข้อจำกัดเด่นในคู่มือ แต่หาซื้อได้น้อยกว่าผงเคมี |
| น้ำยาเหลวระเหย | อุปกรณ์คอมพิวเตอร์ ห้องไฟฟ้า ห้องเก็บอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ เครื่องใช้ไฟฟ้า | เหมาะกับห้องเฉพาะทางมากกว่าห้องทั่วไป ข้อดีคือไม่ทิ้งคราบสกปรก |
| ผงเคมีแห้ง | เชื้อเพลิงได้เกือบทุกประเภท ยกเว้นน้ำมันที่ติดไฟยาก | ผงฟุ้งเป็นฝุ่นละออง บังสายตาตอนดับไฟ และทิ้งคราบสกปรก |
| โฟม | งานอุตสาหกรรม ทินเนอร์ สารระเหยติดไฟ | มีน้ำเป็นส่วนผสม ใช้กับไฟฟ้าแล้วผู้ใช้ถูกไฟดูดได้ |
| คาร์บอนไดออกไซด์ | ไฟบริเวณที่มีน้ำมัน ไม่ทิ้งคราบ ไอเย็นจัดช่วยลดความร้อน | ห้ามใช้ในที่อากาศถ่ายเทไม่ดี ผู้ใช้อาจขาดอากาศหายใจและเสียชีวิต |
อ่านตารางแล้วจะเห็นว่าไม่มีชนิดไหนครอบจักรวาล ผงเคมีแห้งที่ดับไฟได้เกือบทุกประเภทก็ยังมีข้อยกเว้นเรื่องน้ำมันทำอาหาร
ผงเคมีแห้งหรือเคมีสูตรน้ำ เลือกอันไหนติดบ้าน
คำตอบขึ้นกับว่าไฟที่เสี่ยงที่สุดในบ้านเราอยู่ตรงไหน
- ครัวที่ผัดทอดบ่อย: เคมีสูตรน้ำเหมาะกว่า เพราะ ปภ. ระบุว่าดับน้ำมันทำอาหารได้ และใช้กับเครื่องใช้ไฟฟ้าได้ด้วย
- บ้านที่มีเครื่องใช้ไฟฟ้า ปลั๊กพ่วง และสายไฟเยอะ: ผงเคมีแห้ง เคมีสูตรน้ำ หรือ CO2 ใช้กับไฟประเภท C ได้ทั้งหมด
- ห้องเล็กปิดมิดอย่างห้องเก็บของหรือห้องคอมพิวเตอร์: เลี่ยง CO2 และเลี่ยงผงเคมีที่ฟุ้งจนมองไม่เห็นทางออก น้ำยาเหลวระเหยเหมาะกว่าสำหรับห้องที่มีอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์
สำนักงานดับเพลิงของสหรัฐ (USFA) พูดไว้ในทำนองเดียวกันว่า ถังแบบอเนกประสงค์ที่ติดป้าย A-B-C ใช้กับไฟส่วนใหญ่ในบ้านได้ และให้เลือกถังที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่ผู้ใช้ยกและควบคุมได้อย่างปลอดภัย ไม่ใช่ถังที่ใหญ่ที่สุดในร้าน

อ่านฉลากตัวเลขบนถัง
ถังที่ผ่านการทดสอบจะมีฉลากแบบ 1A:10B:C ตัวเลขนี้มีความหมายตามที่ USFA และ OSHA อธิบาย
- เลขหน้า A คือกำลังดับเทียบกับน้ำ 1.25 แกลลอนต่อหนึ่งหน่วย เช่น 4A เท่ากับน้ำราว 5 แกลลอน
- เลขหน้า B คือพื้นที่ไฟของเหลวเป็นตารางฟุตที่คนไม่ชำนาญควรดับได้ เช่น 10B ราว 10 ตารางฟุต
- ตัว C บอกว่าใช้กับไฟไฟฟ้าได้ เพราะสารที่บรรจุไม่นำไฟฟ้า
ตัวเลขยิ่งสูงยิ่งดับไฟได้ใหญ่ แต่ถังก็หนักขึ้นตามไปด้วย USFA แนะนำให้ดูฉลากเครื่องหมายรับรองจากห้องทดลองที่ได้รับการยอมรับ ซึ่งในสหรัฐคือ UL ส่วนในไทยให้ขอดูฉลากรับรองมาตรฐานจากผู้ขายและถามให้ชัดว่าถังรุ่นนั้นระบุว่าดับไฟประเภทไหนได้บ้าง
สองข้อห้ามที่ต้องจำ
วิธีใช้ถังดับเพลิงตามคู่มือ ปภ.
ถ้าไฟยังเล็กและอยู่ในวัตถุชิ้นเดียว ให้ทำ 4 ขั้นนี้ ทั้งหมดใช้เวลาไม่กี่วินาที
- ปลด: หมุนสลักนิรภัยที่หัวถังจนตัวยึดขาด แล้วดึงสลักทิ้ง
- ดึง: ปลดสายฉีดออกจากตัวถัง จับปลายสายให้มั่น
- กด: กดคันบีบด้านบนให้สารพุ่งออกไปที่ต้นเพลิง
- ส่าย: ส่ายหัวฉีดให้ทั่วบริเวณต้นเพลิง
ยืนห่างจากไฟประมาณ 2 ถึง 4 เมตรทางเหนือลม USFA ใช้คำจำว่า PASS ซึ่งลำดับเกือบเหมือนกัน และเน้นว่าให้เล็งที่โคนไฟ ไม่ใช่เปลวด้านบน

ไฟแค่ไหนที่ไม่ควรสู้เอง
USFA มีรายการถามตัวเองก่อนหยิบถัง ถ้าตอบ "ใช่" ไม่ครบทุกข้อ ให้ออกจากบ้านแล้วโทรแจ้งเหตุดับเพลิงจากข้างนอก
- มีคนในบ้านรู้แล้วว่าไฟไหม้ และมีคนโทรแจ้งหน่วยดับเพลิงแล้วหรือเปล่า
- เราแข็งแรงพอจะใช้ถังไหวไหม (USFA ระบุว่าเด็กเล็กและผู้สูงอายุไม่ควรใช้)
- ไฟยังเล็กและอยู่ในวัตถุชิ้นเดียว เช่น กระทะ หรือถังขยะ
- ยืนอยู่ในที่ปลอดจากควันพิษ
- มีทางหนีไฟโล่งอยู่ด้านหลังเรา
USFA ให้ใช้ถังกับไฟเล็กที่อยู่ในวัตถุชิ้นเดียวหรือบนพื้นผิวเดียว เช่น กระทะหรือถังขยะ นอกเหนือจากนั้นให้ออกจากบ้านก่อน
ตรวจถังเดือนละครั้ง ไม่ต้องรอให้ไฟไหม้
ถังที่เก็บไว้เฉยๆ ก็เสื่อมได้ เราตรวจเองได้ด้วยรายการสั้นๆ จากคู่มือ ปภ. และ USFA
- เข็มมาตรวัดอยู่ในแถบสีเขียว
- ตัวถังไม่ผุ ไม่เป็นสนิม ไม่บุบ สายและหัวฉีดไม่ชำรุด
- ผงหรือน้ำยาข้างในไม่จับตัวเป็นก้อน
- วางไว้ในที่เห็นง่าย หยิบสะดวก ไม่มีของบัง ปภ. ระบุความสูงไม่เกิน 1.5 เมตรจากพื้นไว้ในหัวข้อตรวจอาคารสูง ใช้เป็นแนวทางสำหรับบ้านได้
- เช็ดฝุ่น น้ำมัน และคราบจารบีที่เกาะข้างนอกออก
USFA เสริมว่าถังบางแบบต้องเขย่าทุกเดือน บางแบบต้องทดสอบแรงดันทุกไม่กี่ปี และถังที่แรงดันต่ำอาจต้องอัดใหม่หรือเปลี่ยน ให้อ่านคู่มือของรุ่นที่ซื้อ หรือถามผู้ขายถึงรอบการตรวจ
ที่ตั้งถังควรหยิบได้โดยไม่ต้องเอื้อมข้ามเตา เพราะถ้าไฟลุกที่เตา เราจะเข้าไปหยิบถังที่แขวนเหนือเตาไม่ได้ เครื่องตรวจจับควันช่วยให้รู้เร็วขึ้น ดูตำแหน่งติดตั้งได้ที่ เครื่องตรวจจับควันไฟ ติดตั้งที่ไหน และถ้าสงสัยว่าไฟจะมาจากก๊าซหุงต้ม ให้อ่าน วิธีเช็กแก๊สรั่ว ก่อนจุดเตา ส่วนบ้านที่ต่อปลั๊กพ่วงหลายตัวควรดู ปลั๊กพ่วงรับกำลังไฟได้กี่วัตต์ กับเรื่องหนูกัดสายไฟใน วิธีป้องกันหนูกัดสายไฟ
สรุปเป็นตาราง ทำและไม่ทำ
| ทำ | ไม่ทำ |
|---|---|
| อ่านฉลากว่าใช้กับไฟประเภทใดก่อนซื้อ | ซื้อเพราะสีแดงเหมือนกัน แล้วไม่ดูฉลาก |
| ตัดกระแสไฟก่อนดับไฟเครื่องใช้ไฟฟ้า ถ้าเข้าถึงได้ | ฉีดน้ำหรือโฟมใส่ปลั๊กและสายไฟ |
| ใช้ถังที่รองรับน้ำมันทำอาหารกับไฟกระทะ | ราดน้ำใส่กระทะน้ำมันที่ไฟลุก |
| ใช้ CO2 ในที่โล่งหรือที่อากาศถ่ายเทดี | ใช้ CO2 ในห้องอับที่มีคนอยู่ |
| ยืนห่าง 2 ถึง 4 เมตร เหนือลม และเล็งที่โคนไฟ | ยืนเข้าไปใกล้จนติดควัน |
| เช็กเข็มเกจกับสภาพตัวถังทุกเดือน | ทิ้งถังไว้จนสนิมขึ้นแล้วเพิ่งเช็กตอนไฟไหม้ |
คำถามที่พบบ่อย
ถังดับเพลิงสีแดงทุกใบดับไฟได้เหมือนกันไหม
ไม่เหมือนกัน สีตัวถังบอกไม่ได้ว่าข้างในเป็นสารอะไร ต้องอ่านฉลากที่ถังว่าใช้กับไฟประเภทใด เพราะถ้าใช้ผิดชนิดอาจดับไม่ได้ หรือเป็นอันตรายต่อผู้ใช้ ตามที่ ปภ. ระบุไว้
ไฟไหม้กระทะน้ำมันในครัวใช้ถังอะไร
ตามคู่มือ ปภ. ถังเคมีสูตรน้ำดับไฟจากน้ำมันที่ติดไฟยากได้และเหมาะกับห้องครัว ส่วนผงเคมีแห้งดับน้ำมันประเภทนี้ไม่ได้ผลดี ห้ามราดน้ำใส่กระทะน้ำมันที่ไฟกำลังลุก
ไฟไหม้เครื่องใช้ไฟฟ้าใช้ถังชนิดไหน
ถังคาร์บอนไดออกไซด์ น้ำยาเหลวระเหย และเคมีสูตรน้ำ ระบุว่าใช้กับไฟประเภทไฟฟ้าได้ ห้ามใช้ถังโฟมกับไฟฟ้าเพราะมีน้ำผสม และถ้าทำได้ให้ตัดกระแสไฟก่อน
แหล่งอ้างอิง
- อัคคีภัย ภัยใกล้ตัวป้องกันได้ ต้องใส่ใจไม่ประมาท | กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) กระทรวงมหาดไทย
- Choosing and Using Fire Extinguishers | U.S. Fire Administration (USFA), FEMA
- Portable Fire Extinguishers: Extinguisher Basics | Occupational Safety and Health Administration (OSHA)





