ของใช้ในบ้าน

ถังดับเพลิงมีกี่ชนิด ใช้กับไฟแบบไหน เลือกถังไหนให้เหมาะกับบ้าน

| อ่าน 13 นาที

ถังดับเพลิงมีกี่ชนิด ใช้กับไฟแบบไหน เลือกถังไหนให้เหมาะกับบ้าน

สรุปสั้นๆ

  • กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแบ่งถังดับเพลิงตามสารดับไฟเป็น 5 ชนิด คือ เคมีสูตรน้ำ น้ำยาเหลวระเหย ผงเคมีแห้ง โฟม และก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ แต่ละชนิดดับไฟได้ไม่เหมือนกัน
  • ไฟแบ่งเป็นประเภท A ของแข็ง B ของเหลวติดไฟและก๊าซ C ไฟฟ้า D โลหะ และ K น้ำมันทำอาหาร ต้องเลือกถังให้ตรงประเภทไฟ
  • ถังโฟมมีน้ำเป็นส่วนผสม ใช้กับเครื่องใช้ไฟฟ้าแล้วอาจถูกไฟดูด ส่วนถัง CO2 ห้ามใช้ในที่อับอากาศเพราะผู้ใช้อาจขาดอากาศหายใจ
  • ผงเคมีแห้งดับไฟได้เกือบทุกประเภท ยกเว้นไฟจากน้ำมันที่ติดไฟยาก ซึ่งรวมน้ำมันทำอาหาร และผงที่ฟุ้งทำให้เกิดคราบสกปรก
  • วิธีใช้ตามคู่มือ ปภ. คือ ปลดสลัก ดึงสายฉีด กดคันบีบ ส่ายหัวฉีด ยืนห่างต้นเพลิง 2 ถึง 4 เมตรทางเหนือลม

ถังดับเพลิงที่กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) แนะนำในคู่มืออัคคีภัยมี 5 ชนิดตามสารที่บรรจุ ได้แก่ เคมีสูตรน้ำ น้ำยาเหลวระเหย ผงเคมีแห้ง โฟม และก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) ชนิดที่ใช้ได้กว้างที่สุดในบ้านคือผงเคมีแห้งกับเคมีสูตรน้ำ ส่วนโฟมกับ CO2 มีข้อจำกัดที่ต้องรู้ก่อนซื้อ

ตัวถังสีแดงเหมือนกันหมด แต่ข้างในไม่เหมือนกัน และถ้าหยิบผิดชนิดในวินาทีที่ไฟลุก ปภ. เตือนว่านอกจากจะดับไม่ได้ อาจเป็นอันตรายกับคนใช้เองด้วย

อ่านประเภทไฟก่อน แล้วค่อยเลือกถัง

คู่มือ ปภ. แบ่งไฟตามเชื้อเพลิงเป็น 5 ประเภท ตัวอักษรเหล่านี้คือสิ่งที่พิมพ์อยู่บนฉลากถัง

ประเภทไฟ เชื้อเพลิง ตัวอย่างในบ้าน
A ของแข็ง เช่น กระดาษ ไม้ ผ้า ยาง พลาสติก โซฟา ผ้าม่าน ถังขยะกระดาษ
B ของเหลวติดไฟและก๊าซ เช่น น้ำมัน แอลกอฮอล์ ทินเนอร์ ทินเนอร์ น้ำมันเชื้อเพลิง ก๊าซหุงต้ม
C อุปกรณ์ที่มีกระแสไฟฟ้า เช่น สายไฟ ปลั๊กไฟ เครื่องใช้ไฟฟ้า ปลั๊กพ่วง ตู้เย็น เครื่องซักผ้า
D โลหะหรือสารเคมีติดไฟง่าย เช่น อะลูมิเนียม แมกนีเซียม โซเดียม แทบไม่พบในบ้าน พบในโรงงาน
K น้ำมันที่ติดไฟยาก เช่น น้ำมันทำอาหาร น้ำมันพืช ไขมันสัตว์ กระทะทอด หม้อทอด

ในบ้านทั่วไปเจอ A, B, C และ K เป็นหลัก ประเภท D ไม่ต้องกังวล

ถัง 5 ชนิดดับไฟอะไรได้บ้าง

ตารางนี้สรุปจากคู่มือ ปภ. หน้าที่ว่าด้วยการเลือกถังให้เหมาะกับเชื้อเพลิง

ชนิดถัง ดับไฟอะไรได้ตามที่ ปภ. ระบุ ข้อจำกัดที่ต้องรู้
เคมีสูตรน้ำ เชื้อเพลิงทั่วไป ของเหลวติดไฟ ก๊าซ เครื่องใช้ไฟฟ้า และน้ำมันที่ติดไฟยาก เหมาะกับห้องครัว ไม่มีข้อจำกัดเด่นในคู่มือ แต่หาซื้อได้น้อยกว่าผงเคมี
น้ำยาเหลวระเหย อุปกรณ์คอมพิวเตอร์ ห้องไฟฟ้า ห้องเก็บอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ เครื่องใช้ไฟฟ้า เหมาะกับห้องเฉพาะทางมากกว่าห้องทั่วไป ข้อดีคือไม่ทิ้งคราบสกปรก
ผงเคมีแห้ง เชื้อเพลิงได้เกือบทุกประเภท ยกเว้นน้ำมันที่ติดไฟยาก ผงฟุ้งเป็นฝุ่นละออง บังสายตาตอนดับไฟ และทิ้งคราบสกปรก
โฟม งานอุตสาหกรรม ทินเนอร์ สารระเหยติดไฟ มีน้ำเป็นส่วนผสม ใช้กับไฟฟ้าแล้วผู้ใช้ถูกไฟดูดได้
คาร์บอนไดออกไซด์ ไฟบริเวณที่มีน้ำมัน ไม่ทิ้งคราบ ไอเย็นจัดช่วยลดความร้อน ห้ามใช้ในที่อากาศถ่ายเทไม่ดี ผู้ใช้อาจขาดอากาศหายใจและเสียชีวิต

อ่านตารางแล้วจะเห็นว่าไม่มีชนิดไหนครอบจักรวาล ผงเคมีแห้งที่ดับไฟได้เกือบทุกประเภทก็ยังมีข้อยกเว้นเรื่องน้ำมันทำอาหาร

ผงเคมีแห้งหรือเคมีสูตรน้ำ เลือกอันไหนติดบ้าน

คำตอบขึ้นกับว่าไฟที่เสี่ยงที่สุดในบ้านเราอยู่ตรงไหน

  • ครัวที่ผัดทอดบ่อย: เคมีสูตรน้ำเหมาะกว่า เพราะ ปภ. ระบุว่าดับน้ำมันทำอาหารได้ และใช้กับเครื่องใช้ไฟฟ้าได้ด้วย
  • บ้านที่มีเครื่องใช้ไฟฟ้า ปลั๊กพ่วง และสายไฟเยอะ: ผงเคมีแห้ง เคมีสูตรน้ำ หรือ CO2 ใช้กับไฟประเภท C ได้ทั้งหมด
  • ห้องเล็กปิดมิดอย่างห้องเก็บของหรือห้องคอมพิวเตอร์: เลี่ยง CO2 และเลี่ยงผงเคมีที่ฟุ้งจนมองไม่เห็นทางออก น้ำยาเหลวระเหยเหมาะกว่าสำหรับห้องที่มีอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์

สำนักงานดับเพลิงของสหรัฐ (USFA) พูดไว้ในทำนองเดียวกันว่า ถังแบบอเนกประสงค์ที่ติดป้าย A-B-C ใช้กับไฟส่วนใหญ่ในบ้านได้ และให้เลือกถังที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่ผู้ใช้ยกและควบคุมได้อย่างปลอดภัย ไม่ใช่ถังที่ใหญ่ที่สุดในร้าน

ถังดับเพลิงติดผนังใกล้ห้องครัว

อ่านฉลากตัวเลขบนถัง

ถังที่ผ่านการทดสอบจะมีฉลากแบบ 1A:10B:C ตัวเลขนี้มีความหมายตามที่ USFA และ OSHA อธิบาย

  • เลขหน้า A คือกำลังดับเทียบกับน้ำ 1.25 แกลลอนต่อหนึ่งหน่วย เช่น 4A เท่ากับน้ำราว 5 แกลลอน
  • เลขหน้า B คือพื้นที่ไฟของเหลวเป็นตารางฟุตที่คนไม่ชำนาญควรดับได้ เช่น 10B ราว 10 ตารางฟุต
  • ตัว C บอกว่าใช้กับไฟไฟฟ้าได้ เพราะสารที่บรรจุไม่นำไฟฟ้า

ตัวเลขยิ่งสูงยิ่งดับไฟได้ใหญ่ แต่ถังก็หนักขึ้นตามไปด้วย USFA แนะนำให้ดูฉลากเครื่องหมายรับรองจากห้องทดลองที่ได้รับการยอมรับ ซึ่งในสหรัฐคือ UL ส่วนในไทยให้ขอดูฉลากรับรองมาตรฐานจากผู้ขายและถามให้ชัดว่าถังรุ่นนั้นระบุว่าดับไฟประเภทไหนได้บ้าง

สองข้อห้ามที่ต้องจำ

วิธีใช้ถังดับเพลิงตามคู่มือ ปภ.

ถ้าไฟยังเล็กและอยู่ในวัตถุชิ้นเดียว ให้ทำ 4 ขั้นนี้ ทั้งหมดใช้เวลาไม่กี่วินาที

  1. ปลด: หมุนสลักนิรภัยที่หัวถังจนตัวยึดขาด แล้วดึงสลักทิ้ง
  2. ดึง: ปลดสายฉีดออกจากตัวถัง จับปลายสายให้มั่น
  3. กด: กดคันบีบด้านบนให้สารพุ่งออกไปที่ต้นเพลิง
  4. ส่าย: ส่ายหัวฉีดให้ทั่วบริเวณต้นเพลิง

ยืนห่างจากไฟประมาณ 2 ถึง 4 เมตรทางเหนือลม USFA ใช้คำจำว่า PASS ซึ่งลำดับเกือบเหมือนกัน และเน้นว่าให้เล็งที่โคนไฟ ไม่ใช่เปลวด้านบน

ฝึกใช้ถังดับเพลิงดับไฟต้นเพลิง

ไฟแค่ไหนที่ไม่ควรสู้เอง

USFA มีรายการถามตัวเองก่อนหยิบถัง ถ้าตอบ "ใช่" ไม่ครบทุกข้อ ให้ออกจากบ้านแล้วโทรแจ้งเหตุดับเพลิงจากข้างนอก

  • มีคนในบ้านรู้แล้วว่าไฟไหม้ และมีคนโทรแจ้งหน่วยดับเพลิงแล้วหรือเปล่า
  • เราแข็งแรงพอจะใช้ถังไหวไหม (USFA ระบุว่าเด็กเล็กและผู้สูงอายุไม่ควรใช้)
  • ไฟยังเล็กและอยู่ในวัตถุชิ้นเดียว เช่น กระทะ หรือถังขยะ
  • ยืนอยู่ในที่ปลอดจากควันพิษ
  • มีทางหนีไฟโล่งอยู่ด้านหลังเรา

USFA ให้ใช้ถังกับไฟเล็กที่อยู่ในวัตถุชิ้นเดียวหรือบนพื้นผิวเดียว เช่น กระทะหรือถังขยะ นอกเหนือจากนั้นให้ออกจากบ้านก่อน

ตรวจถังเดือนละครั้ง ไม่ต้องรอให้ไฟไหม้

ถังที่เก็บไว้เฉยๆ ก็เสื่อมได้ เราตรวจเองได้ด้วยรายการสั้นๆ จากคู่มือ ปภ. และ USFA

  • เข็มมาตรวัดอยู่ในแถบสีเขียว
  • ตัวถังไม่ผุ ไม่เป็นสนิม ไม่บุบ สายและหัวฉีดไม่ชำรุด
  • ผงหรือน้ำยาข้างในไม่จับตัวเป็นก้อน
  • วางไว้ในที่เห็นง่าย หยิบสะดวก ไม่มีของบัง ปภ. ระบุความสูงไม่เกิน 1.5 เมตรจากพื้นไว้ในหัวข้อตรวจอาคารสูง ใช้เป็นแนวทางสำหรับบ้านได้
  • เช็ดฝุ่น น้ำมัน และคราบจารบีที่เกาะข้างนอกออก

USFA เสริมว่าถังบางแบบต้องเขย่าทุกเดือน บางแบบต้องทดสอบแรงดันทุกไม่กี่ปี และถังที่แรงดันต่ำอาจต้องอัดใหม่หรือเปลี่ยน ให้อ่านคู่มือของรุ่นที่ซื้อ หรือถามผู้ขายถึงรอบการตรวจ

ที่ตั้งถังควรหยิบได้โดยไม่ต้องเอื้อมข้ามเตา เพราะถ้าไฟลุกที่เตา เราจะเข้าไปหยิบถังที่แขวนเหนือเตาไม่ได้ เครื่องตรวจจับควันช่วยให้รู้เร็วขึ้น ดูตำแหน่งติดตั้งได้ที่ เครื่องตรวจจับควันไฟ ติดตั้งที่ไหน และถ้าสงสัยว่าไฟจะมาจากก๊าซหุงต้ม ให้อ่าน วิธีเช็กแก๊สรั่ว ก่อนจุดเตา ส่วนบ้านที่ต่อปลั๊กพ่วงหลายตัวควรดู ปลั๊กพ่วงรับกำลังไฟได้กี่วัตต์ กับเรื่องหนูกัดสายไฟใน วิธีป้องกันหนูกัดสายไฟ

สรุปเป็นตาราง ทำและไม่ทำ

ทำ ไม่ทำ
อ่านฉลากว่าใช้กับไฟประเภทใดก่อนซื้อ ซื้อเพราะสีแดงเหมือนกัน แล้วไม่ดูฉลาก
ตัดกระแสไฟก่อนดับไฟเครื่องใช้ไฟฟ้า ถ้าเข้าถึงได้ ฉีดน้ำหรือโฟมใส่ปลั๊กและสายไฟ
ใช้ถังที่รองรับน้ำมันทำอาหารกับไฟกระทะ ราดน้ำใส่กระทะน้ำมันที่ไฟลุก
ใช้ CO2 ในที่โล่งหรือที่อากาศถ่ายเทดี ใช้ CO2 ในห้องอับที่มีคนอยู่
ยืนห่าง 2 ถึง 4 เมตร เหนือลม และเล็งที่โคนไฟ ยืนเข้าไปใกล้จนติดควัน
เช็กเข็มเกจกับสภาพตัวถังทุกเดือน ทิ้งถังไว้จนสนิมขึ้นแล้วเพิ่งเช็กตอนไฟไหม้

คำถามที่พบบ่อย

ถังดับเพลิงสีแดงทุกใบดับไฟได้เหมือนกันไหม

ไม่เหมือนกัน สีตัวถังบอกไม่ได้ว่าข้างในเป็นสารอะไร ต้องอ่านฉลากที่ถังว่าใช้กับไฟประเภทใด เพราะถ้าใช้ผิดชนิดอาจดับไม่ได้ หรือเป็นอันตรายต่อผู้ใช้ ตามที่ ปภ. ระบุไว้

ไฟไหม้กระทะน้ำมันในครัวใช้ถังอะไร

ตามคู่มือ ปภ. ถังเคมีสูตรน้ำดับไฟจากน้ำมันที่ติดไฟยากได้และเหมาะกับห้องครัว ส่วนผงเคมีแห้งดับน้ำมันประเภทนี้ไม่ได้ผลดี ห้ามราดน้ำใส่กระทะน้ำมันที่ไฟกำลังลุก

ไฟไหม้เครื่องใช้ไฟฟ้าใช้ถังชนิดไหน

ถังคาร์บอนไดออกไซด์ น้ำยาเหลวระเหย และเคมีสูตรน้ำ ระบุว่าใช้กับไฟประเภทไฟฟ้าได้ ห้ามใช้ถังโฟมกับไฟฟ้าเพราะมีน้ำผสม และถ้าทำได้ให้ตัดกระแสไฟก่อน

แหล่งอ้างอิง

  1. อัคคีภัย ภัยใกล้ตัวป้องกันได้ ต้องใส่ใจไม่ประมาท | กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) กระทรวงมหาดไทย
  2. Choosing and Using Fire Extinguishers | U.S. Fire Administration (USFA), FEMA
  3. Portable Fire Extinguishers: Extinguisher Basics | Occupational Safety and Health Administration (OSHA)

อ่านเรื่องอื่นในหมวดของใช้ในบ้าน

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดของใช้ในบ้าน