ของใช้ในบ้าน

น้ำยาทำความสะอาดที่ห้ามผสมกัน มีอะไรบ้าง ดูคู่ที่เกิดก๊าซพิษ

| อ่าน 11 นาที

น้ำยาทำความสะอาดที่ห้ามผสมกัน มีอะไรบ้าง ดูคู่ที่เกิดก๊าซพิษ

ใจความสำคัญ

  • ไฮเตอร์ (น้ำยาฟอกขาว) ผสมกับแอมโมเนียเกิดก๊าซคลอรามีน ผสมกับกรดเกิดก๊าซคลอรีน ทั้งสองคู่เป็นคู่ที่แหล่งข้อมูลทุกแห่งเตือนตรงกัน
  • กรดที่พบในบ้านซึ่งห้ามเจอไฮเตอร์ ได้แก่ น้ำยาล้างห้องน้ำ น้ำยาล้างท่อ น้ำยาล้างเตาอบ และน้ำส้มสายชู
  • ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ผสมน้ำส้มสายชู อาจเกิดไอพิษ กรดกัดกร่อน หรือติดไฟเองได้ ตามข้อมูลของกรมสาธารณสุขรัฐแอละแบมา
  • CDC ให้หลักกว้างที่สุด คือห้ามผสมไฮเตอร์หรือน้ำยาฆ่าเชื้อกับน้ำยาทำความสะอาดอื่นใดทั้งสิ้น
  • อาการหลังสูดก๊าซ เช่น น้ำตาไหล น้ำมูกไหล เจ็บคอ ไอ แน่นหน้าอก อาจเกิดหลังสูดเพียงไม่กี่ครั้ง และอยู่ได้นานถึง 24 ชั่วโมง

คู่ที่ห้ามผสมที่สุดในบ้านคือไฮเตอร์ (น้ำยาฟอกขาวสูตรคลอรีน) กับแอมโมเนีย และไฮเตอร์กับกรด สองคู่นี้ทำให้เกิดก๊าซที่ระคายเคืองตา จมูก คอ และปอด น้ำยาล้างห้องน้ำ น้ำยาล้างท่อ น้ำยาล้างเตาอบ และน้ำส้มสายชู ล้วนนับเป็นกรดในที่นี้ ส่วนคู่ที่สามที่ควรรู้คือไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์กับน้ำส้มสายชู

ตารางข้างล่างรวมเฉพาะคู่ที่แหล่งข้อมูลซึ่งเราเปิดอ่านระบุไว้จริง ไม่เติมคู่ที่ได้ยินต่อกันมา

ขวด A ขวด B สิ่งที่เกิดขึ้น แหล่งที่ระบุ
ไฮเตอร์ แอมโมเนีย (พบในน้ำยาเช็ดพื้น เช็ดกระจก ขัดเครื่องประดับบางสูตร) เกิดก๊าซคลอรามีน CHOP, กรมสาธารณสุขแอละแบมา
ไฮเตอร์ น้ำยาล้างห้องน้ำ น้ำยาล้างท่อ น้ำยาล้างเตาอบ น้ำส้มสายชู น้ำมะนาว เกิดก๊าซคลอรีน CHOP, กรมสาธารณสุขแอละแบมา
ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ น้ำส้มสายชู ไอพิษ กรดกัดกร่อน หรือติดไฟเองได้ กรมสาธารณสุขแอละแบมา
ไฮเตอร์ น้ำยาทำความสะอาดอื่นทุกชนิด อาจปล่อยไอที่อันตรายเมื่อหายใจเข้า CDC

ไฮเตอร์ปรากฏในสามแถวจากสี่แถว ถ้าจะจำกฎข้อเดียว ให้จำว่าขวดไฮเตอร์ไม่เจอขวดอื่น ส่วนวิธีใช้ไฮเตอร์ให้ถูก อ่านต่อได้ที่ ไฮเตอร์ ใช้ยังไง

คลอรามีนกับคลอรีน ต่างกันตรงไหน

ทั้งสองเป็นก๊าซที่ทำให้ระคายเคือง แต่ระดับไม่เท่ากัน CHOP อธิบายว่าก๊าซคลอรามีนจากไฮเตอร์กับแอมโมเนียทำให้น้ำตาไหล น้ำมูกไหล เจ็บคอ ไอ และแน่นหน้าอก อาการเกิดได้หลังสูดเพียงไม่กี่ครั้ง และอยู่ได้นานถึง 24 ชั่วโมง

ก๊าซคลอรีนจากไฮเตอร์กับกรดระคายเคืองตา จมูก คอ และปอดเหมือนกัน แต่ CHOP ระบุว่ารุนแรงและอยู่นานกว่าคลอรามีน บางรายต้องรักษาทางการแพทย์ กรมสาธารณสุขแอละแบมาเตือนอีกทางว่าไฮเตอร์กับแอมโมเนียอาจทำให้เกิดปัญหาทางเดินหายใจร้ายแรงและเรื้อรัง และแม้ปริมาณที่ผสมกันในบ้านน้อยก็ยังทำอันตรายได้

เมื่อเริ่มแสบจมูกหรือแสบตา ให้ถือว่าเกิดเหตุแล้ว ไม่ต้องรอให้อาการเต็มรูปแบบ เพราะ CHOP ระบุว่าสูดเพียงไม่กี่ครั้งก็เริ่มมีอาการได้

สถานการณ์ที่ผสมกันโดยไม่ตั้งใจ

คนส่วนใหญ่ไม่ได้ตั้งใจผสม เรื่องมักเกิดจากความหวังดี คือตั้งใจให้สะอาดขึ้นแล้วใช้สองอย่างต่อกัน

  • เทน้ำยาล้างห้องน้ำลงโถที่เพิ่งราดไฮเตอร์ทิ้งไว้
  • เติมน้ำส้มสายชูลงในถังน้ำยาถูพื้นที่ผสมไฮเตอร์ไว้ เพื่อให้ฆ่าเชื้อได้แรงขึ้น
  • ฉีดน้ำยาเช็ดกระจกที่มีแอมโมเนียบนพื้นผิวที่เพิ่งเช็ดด้วยไฮเตอร์
  • ใช้น้ำยาล้างท่อแล้วตามด้วยไฮเตอร์ เพราะท่อยังเหม็น
  • ใช้ถังหรือฟองน้ำใบเดิมกับน้ำยาสองชนิดโดยไม่ล้างระหว่างครั้ง

แหล่งข้อมูลที่เราเปิดอ่านพูดถึงการผสม ส่วนการใช้ต่อกันบนพื้นผิวเดียวหรือในโถเดียวกัน เป็นเหตุผลต่อเนื่องจากกลไกเดียวกันที่เราสรุปเอง ไม่ได้เขียนไว้ตรงๆ ในหน้าเหล่านั้น หลักปฏิบัติที่เราใช้คือถ้าจะเปลี่ยนน้ำยา ให้ล้างพื้นผิวหรือโถด้วยน้ำเปล่าจนหมดน้ำยาเดิม และเปิดช่องลมก่อนเริ่มรอบใหม่

คนสวมถุงมือยางล้างโถส้วมในห้องน้ำ

ของที่ดูปลอดภัยแต่ก็ห้ามผสม

กรมสาธารณสุขแอละแบมาเตือนด้วยว่าน้ำส้มสายชูขาว เบกกิ้งโซดา และสบู่คาสทิล ซึ่งใช้ในสูตรทำความสะอาดแบบธรรมชาติ ก็ไม่ควรผสมกับน้ำยาทำความสะอาดชนิดอื่น เช่นเดียวกับน้ำผลไม้ธรรมดา เพราะผลลัพธ์ที่ได้ไม่แน่นอน

สูตรที่แชร์ต่อกันในโซเชียลมักผสมหลายอย่างในขวดเดียวเพื่อให้ดูทรงพลัง ลองถามตัวเองก่อนว่าสูตรนั้นมีไฮเตอร์ น้ำส้มสายชู เปอร์ออกไซด์ หรือแอมโมเนียอยู่ในขวดเดียวกันหรือไม่ ถ้าใช่ ให้เลิกใช้ ถ้าจะใช้น้ำส้มสายชู ดูวิธีใช้ที่ถูกใน กรดซิตริกขจัดคราบ ซึ่งเป็นอีกทางเลือกที่ไม่ต้องใช้ร่วมกับไฮเตอร์

น้ำยาที่ระคายเคืองได้แม้ไม่ผสมกับใคร

CHOP ระบุว่าด่างหรือกรดแรง เช่น น้ำยาล้างท่อ น้ำยาล้างเตาอบ น้ำยาล้างห้องน้ำ และน้ำยาขจัดคราบรา ทำให้ระคายเคืองได้อยู่แล้วเมื่อใช้เดี่ยวๆ การสูดไอเข้าไปทำให้เกิดอาการคล้ายคลอรามีนและคลอรีน

กรดเกลือเป็นอีกขวดที่ต้องระวัง คู่มืออันตรายจากเคมีของ NIOSH (CDC) อธิบายไฮโดรเจนคลอไรด์ในรูปสารละลายหรือกรดไฮโดรคลอริกว่าทำให้ตาและผิวหนังไหม้ได้ สัมผัสแล้วให้ล้างด้วยน้ำทันที และถ้ากลืนเข้าไปให้ไปพบแพทย์ทันที NIOSH ระบุด้วยว่าสารนี้กัดกร่อนโลหะส่วนใหญ่ และเข้ากับด่าง ทองแดง ทองเหลือง สังกะสีไม่ได้ จึงควรใช้และเก็บในภาชนะเดิมที่ผู้ผลิตทำมาให้

เก็บขวดอย่างไรไม่ให้มาเจอกัน

กรมสาธารณสุขแอละแบมาแนะนำให้เก็บน้ำยาในภาชนะเดิม แยกประเภทกัน และเก็บให้พ้นมือเด็กกับสัตว์เลี้ยง ใช้ตู้ที่มีตัวล็อกหรือที่กั้นกันตก ในบ้านเรา วิธีที่ใช้ได้จริงมีดังนี้

  1. แบ่งตู้หรือชั้นเป็นสองฝั่ง ฝั่งหนึ่งมีไฮเตอร์อย่างเดียว อีกฝั่งเก็บกรดและแอมโมเนีย
  2. ติดป้ายหรือเขียนชื่อสารบนฝาขวดที่ซื้อแบบเติม ถ้าเทใส่ขวดอื่นแล้วลืมชื่อ ให้เลิกใช้ขวดนั้น
  3. เก็บในขวดเดิมตามที่กรมสาธารณสุขแอละแบมาแนะนำ ไม่เทใส่ขวดอื่น โดยเฉพาะขวดน้ำดื่ม
  4. ใช้อุปกรณ์แยกกัน ถังและฟองน้ำสำหรับไฮเตอร์ไม่นำไปใช้กับน้ำยาตัวอื่น
  5. ใช้ในที่ลมถ่ายเท ใส่ถุงมือและแว่นตา ตามที่กรมสาธารณสุขแอละแบมาและ CDC แนะนำ

ห้องน้ำที่ไม่มีหน้าต่างเป็นจุดเสี่ยงที่สุด เพราะก๊าซไม่มีทางออก เปิดประตูและพัดลมดูดอากาศก่อนเริ่ม ถ้าห้องน้ำมีราเป็นคราบดำและอยากทำความสะอาด ลองอ่าน วิธีกำจัดเชื้อราในบ้าน ก่อนเลือกน้ำยา

ชั้นเก็บน้ำยาทำความสะอาดแยกประเภทใต้อ่างล้างหน้า

ตารางเตือนความจำติดตู้

ห้ามทำ ทำแทน
เทน้ำยาล้างห้องน้ำทับไฮเตอร์ในโถ ล้างโถด้วยน้ำเปล่า ใช้น้ำยาทีละชนิดต่างวัน
เติมน้ำส้มสายชูใส่ถังไฮเตอร์ ใช้ไฮเตอร์เดี่ยวๆ ตามฉลาก แล้วล้างน้ำเปล่าตาม
ใช้สเปรย์เช็ดกระจกที่มีแอมโมเนียหลังเช็ดด้วยไฮเตอร์ ล้างพื้นผิวให้หมดไฮเตอร์ก่อน
ผสมเปอร์ออกไซด์กับน้ำส้มสายชูในขวดเดียว ใช้ทีละอย่าง ล้างน้ำออกก่อนเปลี่ยน
เก็บไฮเตอร์ชิดขวดกรดและแอมโมเนีย แยกตู้หรือแยกชั้น ปิดฝาแน่น

ข้อมูลทั้งหมดในหน้านี้มาจากหน่วยงานด้านสาธารณสุขของสหรัฐฯ เพราะเราไม่พบเอกสารของหน่วยงานไทยที่เปิดได้และระบุคู่ผสมละเอียดเท่ากัน ถ้าสูดก๊าซแล้วมีอาการ ให้โทรหรือไปที่โรงพยาบาลใกล้บ้าน และบอกแพทย์ว่าน้ำยาที่ใช้คืออะไร ถ้าเหลือขวดหรือฉลากให้นำไปด้วย

คำถามที่พบบ่อย

ผสมไฮเตอร์กับผงซักฟอกหรือน้ำยาล้างจานได้ไหม

แหล่งที่เราเปิดอ่านไม่ได้ระบุคู่นี้ แต่ CDC ให้หลักไว้ว่าห้ามผสมไฮเตอร์กับน้ำยาทำความสะอาดอื่น ถ้าอยากใช้ทั้งสองอย่างให้ใช้แยกครั้ง ล้างพื้นผิวด้วยน้ำเปล่าให้หมดฟองก่อน แล้วค่อยใช้ไฮเตอร์

ได้กลิ่นฉุนระหว่างล้างห้องน้ำ ต้องทำอะไรก่อน

หยุดและออกจากห้องไปที่อากาศถ่ายเท เปิดหน้าต่างหรือประตูให้ลมเข้า CHOP แนะนำให้หยุดพักทันทีถ้ารู้สึกไม่สบาย ถ้าไอไม่หยุด หายใจลำบาก หรือแน่นหน้าอก ให้ไปโรงพยาบาล

แหล่งอ้างอิง

  1. Household Cleaners | Children's Hospital of Philadelphia (CHOP), Poison Control Center
  2. Don't Mix Household Chemicals | Alabama Department of Public Health
  3. Cleaning and Disinfecting with Bleach | CDC
  4. NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards: Hydrogen chloride | CDC, NIOSH

อ่านเรื่องอื่นในหมวดของใช้ในบ้าน

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดของใช้ในบ้าน