ใจความสำคัญ
- กรมการปกครองระบุว่าทุกบ้านต้องมีเลขประจำบ้าน และเจ้าบ้านต้องขอภายใน 15 วันนับแต่วันที่สร้างบ้านเสร็จ ที่สำนักทะเบียนท้องที่ที่ปลูกสร้าง
- เอกสารหลัก ๆ คือบัตรประชาชนของเจ้าบ้านหรือผู้แจ้ง ใบรับแจ้งเกี่ยวกับบ้าน (ท.ร. 9) หลักฐานสิทธิในที่ดิน และหนังสืออนุญาตก่อสร้าง ถ้ามี
- คู่มือของเทศบาลที่ผู้เขียนเปิดอ่านระบุว่าไม่เสียค่าธรรมเนียม แต่เจ้าหน้าที่ต้องตรวจสภาพบ้านว่าสร้างเสร็จหรือเกือบเสร็จและอยู่อาศัยได้
- บ้านที่ยังสร้างไม่เสร็จขอได้ในบางกรณี เช่น ฐานรากและหลังคาเรียบร้อย โดยจะได้สำเนาทะเบียนบ้านชั่วคราวที่ระบุว่าอยู่ระหว่างก่อสร้าง
บ้านที่สร้างเสร็จใหม่ยังไม่มีที่อยู่ตามกฎหมาย จนกว่าเจ้าบ้านจะไปแจ้งที่สำนักทะเบียนและได้เลขประจำบ้านหรือที่คนทั่วไปเรียกว่าบ้านเลขที่ เลขนี้เป็นตัวเริ่มต้นของเรื่องอื่นอีกมาก เช่น การย้ายชื่อเข้า การขอไฟฟ้าและประปา ถาวร และการใช้ที่อยู่ในเอกสารต่าง ๆ
ข้อมูลในหน้านี้มาจากหน้าความรู้ของกรมการปกครอง คู่มือสำหรับประชาชนที่เทศบาลตำบลเวียงพร้าวเผยแพร่ (คัดจากคู่มือของสำนักบริหารการทะเบียน) และคู่มือปฏิบัติงานของสำนักทะเบียนท้องถิ่นเทศบาลนครพิษณุโลก ตรวจเมื่อ 19 พฤศจิกายน 2569 ขั้นตอนและเอกสารเป็นของกฎหมายและระเบียบการทะเบียนราษฎร และแต่ละสำนักทะเบียนอาจขอเอกสารเพิ่มได้ ให้โทรถามที่สำนักทะเบียนท้องที่ที่คุณจะไปก่อนเสมอ

ใครต้องขอ ขอเมื่อไร และขอที่ไหน
หน้า "บ้านและทะเบียนบ้าน" ของกรมการปกครองระบุว่าทุกบ้านต้องมีเลขประจำบ้าน ถ้ายังไม่มี ให้ขอจากนายทะเบียน และเจ้าบ้านต้องแจ้ง "ภายในสิบห้าวันนับแต่วันสร้างบ้านเสร็จ" โดยไปติดต่อสำนักทะเบียนที่ท้องที่ซึ่งปลูกสร้างบ้านนั้น
- ผู้แจ้ง: เจ้าบ้าน หรือผู้ที่ได้รับมอบหมาย (ตามคู่มือของเทศบาลตำบลเวียงพร้าว)
- เจ้าบ้าน: กรมการปกครองนิยามว่าเป็นผู้เป็นหัวหน้าครอบครองบ้านในฐานะเจ้าของ ผู้เช่า หรือฐานะอื่นใด
- สถานที่: สำนักทะเบียนอำเภอหรือสำนักทะเบียนท้องถิ่น (เทศบาลหรือเขต) ของพื้นที่ที่สร้างบ้าน
เอกสารที่ต้องเตรียม
รายการจากแต่ละแหล่งไม่ตรงกันทั้งหมด ผู้เขียนจึงแยกให้ดูว่าแหล่งไหนระบุอะไร
| เอกสาร | หน้ากรมการปกครอง | คู่มือเวียงพร้าว | คู่มือพิษณุโลก (บ้านที่ชอบด้วยกฎหมาย) |
|---|---|---|---|
| บัตรประชาชนเจ้าบ้านหรือผู้แจ้ง | ระบุ | ระบุ (ต้นฉบับ 1 ฉบับ) | ระบุ (รวมบัตรกรรมการผู้มีอำนาจ ถ้าเจ้าของเป็นนิติบุคคล) |
| ใบรับแจ้งเกี่ยวกับบ้าน (ท.ร. 9) | ไม่ระบุ | ระบุ (ต้นฉบับ 1 ฉบับ) | ระบุ (สำนักทะเบียนจัดทำให้ที่เคาน์เตอร์) |
| หลักฐานสิทธิครอบครองที่ดิน | ไม่ระบุ | ระบุ (สำเนา ถ้ามี) | ระบุ |
| หนังสืออนุญาตก่อสร้างบ้าน | ระบุใบขออนุญาตก่อสร้างหรือสัญญาซื้อขาย (ถ้ามี) | ระบุ (สำเนา ถ้ามี) | ระบุ |
| หนังสือมอบอำนาจและบัตรผู้รับมอบ | ระบุ ถ้ามี | ระบุ (กรณีมอบหมาย) | ระบุ (กรณีมอบหมาย) |
| หนังสือรับรองจากวิศวกรหรือนายช่างโยธา | ไม่ระบุ | ไม่ระบุ | ระบุ เฉพาะบ้านที่ยังก่อสร้างไม่เสร็จ |
สรุปจากตาราง คือเอกสารที่ขาดไม่ได้เกือบทุกแห่งคือบัตรประชาชน ส่วนโฉนดหรือหลักฐานที่ดินและหนังสืออนุญาตก่อสร้างถูกระบุว่า "ถ้ามี" ในหลายแหล่ง แต่เทศบาลนครพิษณุโลกจัดเป็นหลักฐานที่ตรวจในขั้นแรก จึงควรนำไปทุกรายการเท่าที่มี ถ้าสร้างบ้านโดยขออนุญาตก่อสร้างไว้ ให้เก็บแบบและใบอนุญาตไว้ให้พร้อม ดูภาพรวมงานสร้างบ้านที่ ขั้นตอนสร้างบ้าน
ขั้นตอนที่สำนักทะเบียนทำ
ตามคู่มือของเทศบาลนครพิษณุโลก (รวมระเบียบฯ ที่แก้ไขถึงฉบับที่ 7 พ.ศ. 2562) กรณีบ้านชอบด้วยกฎหมายเป็นดังนี้
- ตรวจหลักฐานที่จุดประชาสัมพันธ์และกดบัตรคิว
- เจ้าหน้าที่ทำคำร้อง (ท.ร. 31) และใบรับแจ้งเกี่ยวกับบ้าน (ท.ร. 9) สแกนเอกสาร และออกหลักฐานการรับแจ้งให้
- นายทะเบียนตรวจสภาพบ้านว่าสร้างเสร็จสมบูรณ์ หรือเกือบเสร็จและเข้าอยู่อาศัยได้ตามปกติ
- ถ้าเป็นไปตามระเบียบและลักษณะบ้านตรงกับหนังสืออนุญาตปลูกสร้าง ให้บันทึกข้อมูลและกำหนดเลขประจำบ้านลงฐานข้อมูล แล้วพิมพ์สำเนาทะเบียนบ้านให้เจ้าบ้าน
ถ้าลักษณะบ้านไม่ตรงกับหนังสืออนุญาต คู่มือเดียวกันระบุให้ออกสำเนาทะเบียนบ้านเป็น "บ้านชั่วคราว" และรายงานเจ้าพนักงานท้องถิ่นตามกฎหมายควบคุมอาคาร ซึ่งเป็นเหตุผลที่ควรสร้างให้ตรงแบบที่ขออนุญาต

ระยะเวลาและค่าธรรมเนียม
- ค่าธรรมเนียม: คู่มือสำหรับประชาชนฉบับของเทศบาลตำบลเวียงพร้าวระบุ "ไม่เสียค่าธรรมเนียม" (0 บาท)
- เวลาที่เคาน์เตอร์: คู่มือฉบับเดียวกันระบุระยะเวลาดำเนินการรวม 20 นาที (ตรวจเอกสาร 10 นาที พิจารณา 10 นาที) สำหรับกรณีที่ไม่ต้องตรวจสอบเพิ่ม
- ถ้ามีข้อสงสัย: คู่มือเวียงพร้าวระบุว่านายทะเบียนตรวจข้อเท็จจริงและสอบสวนให้เสร็จภายใน 7 วัน และกรณีซับซ้อนที่ต้องหารือสำนักทะเบียนกลางอาจใช้เวลาถึง 90 วัน
- คู่มือของเทศบาลนครพิษณุโลกกำหนดระยะเวลา 7 วันทำการไว้ที่ขั้นตอนรับคำร้องและออกหลักฐานการรับแจ้ง ตัวเลขสองแหล่งนี้ไม่ตรงกัน ผู้เขียนไม่อาจสรุปได้ว่าท้องที่คุณใช้ตัวเลขไหน จึงควรถามสำนักทะเบียนก่อนนัดวันเข้าอยู่หรือย้ายชื่อ
ถ้านายทะเบียนไม่อนุญาต คู่มือเทศบาลนครพิษณุโลกระบุให้แจ้งเหตุผลและสิทธิอุทธรณ์ภายใน 15 วัน
บ้านที่ยังสร้างไม่เสร็จ และบ้านที่ปลูกบนที่ดินที่ยังไม่มีเอกสารสิทธิ
กรณีบ้านยังก่อสร้างไม่เสร็จ คู่มือของเทศบาลนครพิษณุโลกให้เงื่อนไขว่าต้องมีฐานรากและมุงหลังคาเรียบร้อยแล้ว ถ้าเป็นอาคารตึก อาคารชุด หรือลักษณะใกล้เคียง ต้องก่อสร้างไปแล้วไม่น้อยกว่าร้อยละ 50 โดยมีหนังสือรับรองจากวิศวกรหรือนายช่างโยธาที่ควบคุมการก่อสร้าง สำนักทะเบียนจะพิมพ์สำเนาทะเบียนบ้านชั่วคราวที่ระบุข้อความ "บ้านอยู่ระหว่างก่อสร้าง"
สำหรับบ้านที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย (กรมการปกครองยกตัวอย่างบ้านที่สร้างบนที่ดินสาธารณะ ที่ป่าที่บุกรุก หรือสร้างโดยไม่ได้รับอนุญาต) คู่มือของเทศบาลนครพิษณุโลกมีขั้นตอนแยก โดยขอหลักฐานสิทธิในที่ดินที่มี เช่น โฉนดหรือสัญญาเช่า (ถ้ามี) หนังสือยินยอมให้ปลูกสร้าง (ถ้ามี) และบัตรประชาชน แล้วออกสำเนาทะเบียนบ้านชั่วคราวให้ กรมการปกครองอธิบายว่าทะเบียนบ้านชั่วคราวเป็นเอกสารราชการที่ใช้ได้ และผู้ถือมีสิทธิหน้าที่เช่นเดียวกับบุคคลที่มีชื่อในทะเบียนบ้านอื่น ๆ
ผู้เขียนไม่พบแหล่งทางการที่อธิบายว่าสำนักทะเบียนจะดำเนินการอย่างไรกับบ้านที่สร้างเสร็จเกิน 15 วันแล้ว ให้สอบถามเจ้าหน้าที่โดยตรง
ต่อเติมบ้านต้องขอเลขที่ใหม่ไหม
แหล่งข้อมูลที่เปิดอ่านพูดถึงบ้านหลังใหม่ ไม่ได้พูดถึงการต่อเติมบ้านเดิม ถ้าคุณวางแผนต่อเติมหรือปรับปรุงใหญ่ ให้ดูเรื่องการขออนุญาตที่ ต่อเติมบ้านต้องขออนุญาตไหม และถามสำนักทะเบียนแยกอีกครั้งว่ามีผลกับทะเบียนบ้านหรือไม่
ก่อนไปสำนักทะเบียน ถามสิ่งนี้
- สำนักทะเบียนท้องที่ที่ดูแลพื้นที่บ้านคุณคือที่ไหน และเปิดวันเวลาใด
- ต้องนำต้นฉบับหรือสำเนาของโฉนดและหนังสืออนุญาตก่อสร้างหรือไม่
- บ้านสร้างเสร็จตามแบบที่ขออนุญาตแล้วหรือยัง ถ้าไม่ตรง ใครต้องรายงานเจ้าพนักงานท้องถิ่น
- ผู้รับเหมาส่งมอบงานครบหรือยัง ถ้าจ้างผู้รับเหมา ให้ตรวจงานก่อนส่งมอบตามที่ ตรวจรับงานก่อสร้าง และดูวิธีเลือกผู้รับเหมาที่ เลือกผู้รับเหมา
- ถ้าให้คนอื่นไปแทน ต้องมีหนังสือมอบอำนาจและบัตรประชาชนของผู้รับมอบ
สรุป
เจ้าบ้านต้องขอเลขประจำบ้านภายใน 15 วันหลังบ้านสร้างเสร็จ ที่สำนักทะเบียนท้องที่ ใช้บัตรประชาชนเป็นหลัก พร้อมใบรับแจ้ง (ท.ร. 9) หลักฐานที่ดิน และใบอนุญาตก่อสร้าง ถ้ามี คู่มือที่ผู้เขียนเปิดอ่านระบุว่าไม่เสียค่าธรรมเนียม แต่รายละเอียดและระยะเวลาต่างกันตามสำนักทะเบียน
ข้อมูลข้างต้นเป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย รายละเอียดล่าสุดให้ยืนยันกับสำนักทะเบียนท้องที่ หรือศูนย์บริการข้อมูลของกรมการปกครองก่อนไปยื่น
คำถามที่พบบ่อย
ขอบ้านเลขที่ต้องเสียเงินไหม
คู่มือสำหรับประชาชนของเทศบาลตำบลเวียงพร้าว ที่คัดจากคู่มือกลางเรื่องการขอเลขที่บ้าน ระบุว่าไม่เสียค่าธรรมเนียม 0 บาท แต่ละท้องที่ควรโทรสอบถามสำนักทะเบียนอีกครั้งก่อนไป
ถ้าสร้างบ้านเสร็จเกิน 15 วันแล้วยังไม่ได้ขอ ต้องทำอย่างไร
แหล่งข้อมูลที่ผู้เขียนเปิดอ่านระบุกำหนด 15 วันนับแต่สร้างเสร็จ แต่ไม่ได้อธิบายผลของการเกินกำหนดไว้ในหน้าเหล่านั้น ให้ไปติดต่อสำนักทะเบียนท้องที่โดยเร็วและถามเจ้าหน้าที่ถึงขั้นตอนที่ต้องทำ
สร้างบ้านบนที่ดินเช่า ไม่มีโฉนด ขอบ้านเลขที่ได้ไหม
คู่มือของเทศบาลนครพิษณุโลกยกโฉนดหรือสัญญาเช่าที่ดินเป็นตัวอย่างหลักฐานสิทธิในที่ดิน (ถ้ามี) ทั้งนี้ผู้เขียนไม่ทราบว่าบ้านบนที่ดินเช่าของคุณจัดเป็นบ้านที่ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ ให้ถามสำนักทะเบียนที่ดูแลพื้นที่นั้นโดยตรง
แหล่งอ้างอิง
- บ้านและทะเบียนบ้าน (ระบบ CallCenter 1548) | กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย (สำนักบริหารการทะเบียน)
- คู่มือสำหรับประชาชน: การขอเลขที่บ้าน (ระเบียบฯ ข้อ 32) | เทศบาลตำบลเวียงพร้าว อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ (คัดจากคู่มือของสำนักบริหารการทะเบียน)
- คู่มือการปฏิบัติงานด้านทะเบียนราษฎร (รวมแก้ไขระเบียบถึงฉบับที่ 7 พ.ศ. 2562) | สำนักทะเบียนท้องถิ่นเทศบาลนครพิษณุโลก





