กระต่ายฟันยาว สัญญาณที่เห็นได้ สาเหตุ และเหตุผลที่ห้ามตัดเอง

กระต่ายฟันยาวคือภาวะที่ฟันงอกเร็วกว่าที่สึก จนยื่น โค้ง หรือมีปลายแหลมไปบาดเนื้อในปาก ซึ่งแก้เองที่บ้านไม่ได้และปล่อยไว้ไม่ได้ เพราะกระต่ายที่เจ็บปากจะกินน้อยลง และการกินน้อยลงในกระต่ายลามไปถึงลำไส้ได้เร็ว ถ้าน้องเริ่มเลือกกินเฉพาะของนิ่ม น้ำลายไหล หรือน้ำหนักลด ให้นัดสัตวแพทย์ที่ถนัดเรื่องกระต่ายเลย

ฟันกระต่ายงอกเร็วแค่ไหน

VCA Animal Hospitals อธิบายว่าฟันกระต่ายเป็นแบบรากเปิด งอกต่อเนื่องไปตลอดชีวิต ปกติโตราว 1 เซนติเมตรต่อเดือน ธรรมชาติจัดให้ฟันบนและล่างบดกันเองตลอดเวลาที่เคี้ยว ฟันจึงสึกไปเท่ากับที่งอก

ที่คนมักไม่รู้คือกระต่ายมีฟันเยอะกว่าที่เห็นตอนมองจากหน้า ข้างหลังฟันหน้าบนคู่ใหญ่มีฟันเล็กๆ อีกสองซี่ที่เรียกว่า peg teeth และลึกเข้าไปในปากเป็นแถวฟันกรามสำหรับบดหญ้า ฟันหน้าเห็นง่ายเวลาเงยหน้ากระต่าย แต่ฟันกรามอยู่ลึกจนเจ้าของส่องไฟมองไม่เห็นว่าปลายแหลมหรือไม่

ถ้าฟันหน้าสบกันไม่พอดี ซี่ที่ไม่มีคู่บดจะงอกเร็วมากจนยาวได้ถึงราววันละ 1 มิลลิเมตร ตัวเลขนี้อธิบายว่าทำไมกระต่ายบางตัวที่เมื่อเดือนก่อนยังปกติ ตอนนี้ฟันหน้ายื่นออกมาเห็นชัด

สาเหตุหลักที่ VCA ระบุ

สาเหตุมีสามกลุ่มที่เจ้าของพอสังเกตหรือจัดการได้บางส่วน

กลุ่มแรกคืออาหารที่ขาดเส้นใยหยาบ กระต่ายเลี้ยงมักถูกให้อาหารเม็ดที่เคี้ยวไม่กี่ครั้งก็กลืน ฟันจึงไม่ถูกบด ขณะที่หญ้าแห้งเส้นยาวต้องเคี้ยวนานและบดเป็นรอบ RSPCA แนะนำสัดส่วนอาหารกระต่ายคร่าวๆ ว่าหญ้าแห้งและหญ้าสดราว 85 เปอร์เซ็นต์ ผักใบราว 10 เปอร์เซ็นต์ และอาหารเม็ดราว 5 เปอร์เซ็นต์ และเตือนว่าอาหารแบบ muesli ที่เป็นเมล็ดผสมทำให้กระต่ายเลือกกินเฉพาะชิ้นที่ชอบ ส่งผลต่อทั้งฟันและระบบย่อย

กลุ่มที่สองคือพันธุกรรม VCA ระบุว่ากระต่ายพันธุ์แคระและพันธุ์หูตกพบโรคฟันมากกว่าพันธุ์อื่น เพราะโครงสร้างกระดูกหน้าสั้นทำให้แถวฟันเรียงไม่ตรง ใครรับกระต่ายพันธุ์เหล่านี้มาเลี้ยงควรรู้ล่วงหน้าว่าโอกาสต้องพบสัตวแพทย์เรื่องฟันสูงกว่าเจ้าของกระต่ายพันธุ์ใหญ่ ไม่ได้แปลว่าเลี้ยงไม่ได้ แต่ควรเตรียมงบและหาสัตวแพทย์ไว้ก่อน

กลุ่มที่สามคือแคลเซียมและแสง VCA กล่าวถึงความเป็นไปได้ว่ากระต่ายที่เลี้ยงในบ้านทั้งวันขาดแสงยูวีที่ช่วยสร้างวิตามินดี จึงอาจกระทบแคลเซียม ข้อนี้ VCA ใช้คำว่าเป็นไปได้ ยังไม่ใช่ข้อสรุปแน่นอน

สัญญาณที่เห็นได้จากภายนอก

ฟันหน้าที่ยื่นหรือโค้งเห็นได้ง่าย แต่ปัญหาที่หนักกว่ามักเริ่มที่ฟันกรามซึ่งมองไม่เห็น เจ้าของจึงต้องดูพฤติกรรมการกินควบคู่

• กินช้าลง เลือกกินแต่ของนิ่ม หรือหยิบอาหารขึ้นมาแล้วทิ้ง
• น้ำลายไหลจนขนใต้คางและหน้าอกเปียกชื้น
• ใช้อุ้งเท้าเกาปากบ่อย
• ขนรอบตัวรุงรัง เพราะเจ็บปากจนไม่เลียขนทำความสะอาด
• น้ำหนักลดลงทีละน้อย
• ฝีหรือก้อนบวมที่กราม ซึ่ง VCA จัดเป็นปัญหาที่พบในโรคฟัน

VCA ระบุว่าฟันกรามล่างที่ยาวอาจพับลิ้นไว้ในปาก ปลายแหลมบาดแก้มและลิ้นจนเป็นแผล และรากฟันกรามอาจดันเข้าไปในกระดูกขากรรไกรเหมือนฟันคุดในคน อาการเหล่านี้ทำให้กระต่ายเจ็บทุกครั้งที่เคี้ยว

ทำไมห้ามตัดฟันเองที่บ้าน

VCA ระบุชัดว่าห้ามใช้กรรไกรตัดเล็บหรือคีมตัดลวดตัดฟันกระต่าย เพราะแรงบีบทำให้ฟันแตกหัก ฟันที่แตกแล้วยังต้องให้สัตวแพทย์แต่งและดูแลต่อ ซึ่งยากกว่าการแต่งฟันที่ยังสมบูรณ์

วิธีที่สัตวแพทย์ใช้คือแต่งฟันหน้าที่ยาวด้วยเครื่องมือหมุนความเร็วสูง ทำภายใต้การดมยาสลบหรือฉีดยาให้นิ่ง โดยสัตวแพทย์ที่มีประสบการณ์กับกระต่าย ถ้าเป็นฟันกรามต้องแต่งภายในปาก ซึ่งกระต่ายตื่นอยู่ไม่ยอมอ้าปากให้ทำแน่นอน

ก่อนแต่ง สัตวแพทย์มักแนะนำเอกซเรย์กะโหลก VCA ระบุว่าช่วยให้เห็นตำแหน่งฟัน รากที่ยาวเข้าไปในกระดูก และฝีที่ตาเปล่ามองไม่เห็น ถ้าเป็นซ้ำบ่อยหรือรากติดเชื้อ ทางเลือกระยะยาวคือถอนฟันซี่ที่เป็นปัญหา ซึ่ง VCA ระบุว่าเป็นทางเดียวเมื่อรากเป็นฝีแล้ว

หลังแต่งหรือถอนฟัน กระต่ายควรกลับมากินเร็วที่สุด ถ้าน้องยังไม่ยอมกิน สัตวแพทย์อาจสอนเจ้าของป้อนอาหารผงผสมน้ำด้วยกระบอกฉีดยาไม่มีเข็ม และอาจสั่งยาแก้ปวดหรือยาปฏิชีวนะตามอาการ ห้ามซื้อยามาให้เอง

ป้องกันด้วยอาหารและตารางตรวจ

เมนูหลักคือหญ้าแห้งให้กินได้ไม่จำกัดทุกวัน VCA แนะนำหญ้าทิมโมธี หญ้าออร์ชาร์ด หรือหญ้าแห้งชนิดอื่นที่ปลอดภัยสำหรับกระต่าย อาหารเม็ดให้เป็นส่วนเสริมปริมาณจำกัด และไม่ให้ธัญพืช เมล็ด หรือคุกกี้ ส่วนรายละเอียดผักและขนมดูต่อได้ใน กระต่ายกินอะไรได้บ้าง และ อาหารกระต่าย

สำหรับกระต่ายที่เคยมีปัญหาฟันแล้ว VCA แนะนำให้ตรวจฟันและแต่งฟันทุก 4 ถึง 12 สัปดาห์ ช่วงที่ถี่แค่ไหนขึ้นกับสัตวแพทย์ที่ตรวจตัวนั้น กระต่ายทุกตัวควรตรวจสุขภาพประจำปีอย่างน้อยปีละครั้ง เพราะระยะแรกของโรคฟันกรามไม่แสดงอาการให้เห็น

ตัวอย่างวิธีเช็กเองสัปดาห์ละครั้งที่บ้าน (เป็นตัวอย่างจากหลักการข้างต้น ไม่ใช่ตารางทางการ)

1. ชั่งน้ำหนักกระต่ายด้วยเครื่องชั่งครัวที่แสดงกรัม แล้วจดไว้ น้ำหนักที่ลดต่อเนื่องสองสัปดาห์เป็นเหตุให้โทรหาสัตวแพทย์
2. ดูว่าใต้คางและหน้าอกแห้งหรือไม่
3. สังเกตตอนเขากินหญ้า ว่ากินเป็นเส้นยาวหรือกัดเฉพาะปลายแล้วทิ้ง
4. นับกองอึในกระบะ ถ้าก้อนเล็กลงและน้อยลงให้ถือเป็นสัญญาณเตือน

ถ้ายังไม่มีสัตวแพทย์ประจำสำหรับกระต่าย ให้หาไว้ตั้งแต่วันที่น้องยังแข็งแรง วิธีเลือกอยู่ใน เลือกโรงพยาบาลสัตว์ ดูยังไง ลองถามตรงๆ ว่าคลินิกมีเครื่องมือแต่งฟันกระต่ายและเคยทำเป็นประจำหรือไม่ เพราะคลินิกทั่วไปไม่ใช่ทุกแห่งที่พร้อมทำ