ประเด็นสำคัญ
- สูตรอาหารแมวทำเองที่หาได้ทั่วไปยังไม่ครบสารอาหาร งานศึกษาของ UC Davis ตรวจ 94 สูตรแล้วไม่มีสูตรไหนครบตามเกณฑ์ NRC
- แมวต้องได้ทอรีน กรดอะราคิโดนิก และวิตามินเอสำเร็จรูปจากอาหาร พืชและเนื้อสัตว์ชนิดเดียวให้ไม่ครบ
- อาหารเปียกทำเองให้เป็นอาหารหลักเมื่อสูตรมาจากสัตวแพทย์โภชนาการเท่านั้น ส่วนเนื้อสุกล้วน ๆ ใช้เป็นท็อปเปอร์ปริมาณน้อย ๆ ได้
- หอม กระเทียม กุยช่าย หัวหอมใหญ่ และกระดูกที่ไม่บด เป็นตัวอย่างที่พบในสูตรออนไลน์และอันตรายกับแมว
- อาหารเปียกสำเร็จรูปมีน้ำ 60 ถึงกว่า 87 เปอร์เซ็นต์ ช่วยให้แมวที่ดื่มน้ำน้อยได้น้ำเพิ่ม
อาหารเปียกแมวทำเองเป็นอาหารหลักได้ แต่ต้องใช้สูตรที่สัตวแพทย์โภชนาการคำนวณมาให้ ไม่ใช่สูตรที่หาเจอในเน็ตหรือหนังสือ ส่วนการต้มเนื้อสุกไม่ปรุงให้แมวเป็นของแถมหรือท็อปเปอร์ในปริมาณน้อย ทำเองที่บ้านได้เลย วิธีทำที่ปลอดภัยจึงเริ่มจากการตัดสินว่าต้องการอะไร ไม่ได้เริ่มที่หม้อ
ขั้นที่ 1 ตัดสินใจก่อนว่าจะทำเป็นอาหารหลักหรือท็อปเปอร์
อาหารหลักหมายถึงแมวกินสิ่งนี้เป็นส่วนใหญ่ของแต่ละวัน ถ้าสูตรขาดสารอาหาร แมวจะขาดไปเรื่อย ๆ ทุกวัน ส่วนท็อปเปอร์คือเนื้อสุกชิ้นเล็กที่โรยบนอาหารสำเร็จรูปที่ครบถ้วนอยู่แล้ว ความเสี่ยงต่ำกว่ามาก เพราะสารอาหารหลักมาจากอาหารที่คำนวณไว้แล้ว
Merck Veterinary Manual ฉบับสำหรับเจ้าของแมวแนะนำให้ใช้อาหารสำเร็จรูปที่ปรุงมาเป็นสูตรเฉพาะ เพราะอาหารทำเองมักขาดวิตามินและแร่ธาตุจำเป็น และเขียนว่าไม่ควรคิดสูตรเอง ให้ปรึกษาสัตวแพทย์และถ้าเป็นไปได้ให้ปรึกษาสัตวแพทย์โภชนาการ สรุปจากหน้านั้นคือการทำเองไม่ได้ถูกห้าม แต่ต้องมีผู้เชี่ยวชาญคำนวณสูตรให้
ขั้นที่ 2 รู้ว่าแมวขาดอะไรได้ถ้าสูตรไม่ครบ
งานของ Wilson, Villaverde, Fascetti และ Larsen จาก UC Davis ตรวจสูตรอาหารแมวทำเอง 114 สูตรจากเว็บและหนังสือ มี 94 สูตรที่ข้อมูลพอให้วิเคราะห์ด้วยคอมพิวเตอร์ ผลคือไม่มีสูตรไหนให้สารอาหารจำเป็นครบตามระดับที่ NRC แนะนำสำหรับแมวโต สูตรส่วนใหญ่ขาดสารอาหารตั้งแต่สามชนิดขึ้นไป บางสูตรขาดถึง 19 ชนิด หลายสูตรให้โคลีน เหล็ก สังกะสี ไทอามีน วิตามินอี และแมงกานีสไม่ถึงครึ่งของที่แนะนำ มีเพียง 5 สูตร ซึ่งเขียนโดยสัตวแพทย์ทั้งหมด ที่ขาดเพียงชนิดเดียว
Merck Veterinary Manual ฉบับวิชาชีพบอกว่าแมวต้องได้อาหารจากสัตว์หรือสารสังเคราะห์สามอย่าง
- ทอรีน กรดอะมิโนจำเป็น ขาดแล้วทำให้หัวใจห้องล่างขยายและจอประสาทตาเสื่อม พืชไม่มีทอรีน
- กรดอะราคิโดนิก พบในไขมันจากเนื้อ สัตว์ปีก และไข่ ไม่มีในน้ำมันพืช แมวแปลงจากกรดไลโนเลอิกเองไม่ได้ดีนัก
- วิตามินเอรูปสำเร็จรูป แมวเปลี่ยนเบต้าแคโรทีนเป็นวิตามินเอไม่ได้ ต้องได้จากตับ น้ำมันปลา หรือวิตามินสังเคราะห์
นี่คือเหตุที่สูตรผัก ข้าว และไก่ล้วนไม่พอ และเป็นเหตุที่ไม่ควรใช้อาหารหมาเป็นอาหารหลักของแมวด้วย
ขั้นที่ 3 ถ้าจะทำเป็นอาหารหลัก ให้เริ่มจากสัตวแพทย์ ไม่ใช่สูตรออนไลน์
ผู้นำวิจัยของ UC Davis แนะนำว่าเจ้าของที่อยากทำอาหารเองควรปรึกษาสัตวแพทย์โภชนาการที่ได้รับการรับรอง (board-certified) และเตือนว่าอาหารทำเองไม่จำเป็นต้องดีกว่าอาหารสำเร็จรูป ให้เตรียมข้อมูลไปคุย ได้แก่ อายุ น้ำหนัก ภาวะสุขภาพ โรคประจำตัว ชนิดอาหารที่แมวกินอยู่ และวัตถุดิบที่หาซื้อได้ง่ายในบ้านเรา เมื่อได้สูตรแล้ว
- ใช้วัตถุดิบและปริมาณตามที่เขียนทุกครั้ง การสลับเนื้อชนิดหนึ่งกับอีกชนิดเปลี่ยนสารอาหารทั้งสูตร
- ชั่งด้วยตาชั่ง ไม่ใช้ตวงด้วยสายตา
- ผสมอาหารเสริมหรือผงแร่ธาตุที่สูตรระบุ ซึ่งจะมาในรูปแบบที่สัตวแพทย์เลือกให้
- ถ้าอยากเปลี่ยนวัตถุดิบ ให้ถามผู้ออกสูตรก่อน
อย่าเพิ่มอาหารเสริมเองโดยไม่ถามสัตวแพทย์ เพราะ Merck Veterinary Manual เตือนเรื่องนี้ไว้ ตับเป็นตัวอย่างที่ชัดที่สุด เพราะการให้ตับเป็นหลักทำให้ได้วิตามินเอเกิน และพิษจากวิตามินเอเกิดกับแมวได้ง่ายกว่าสุนัข
ขั้นที่ 4 คัดวัตถุดิบ สิ่งที่ห้ามอยู่ในหม้อแมว
งานของ UC Davis พบว่าราว 7 เปอร์เซ็นต์ของสูตรที่ตรวจใช้วัตถุดิบที่อาจเป็นพิษกับแมว เช่น กระเทียม ผงกระเทียม หัวหอม และกุยช่าย ที่เห็นทั่วไปในสูตรคนทำอาหารให้ตัวเอง ถ้าใช้น้ำซุปหรือเนื้อที่ปรุงมาแล้ว ให้ตรวจว่ามีกลุ่มนี้ปนหรือไม่ รายการวัตถุดิบที่ห้ามอื่น ๆ อยู่ใน แมวกินอะไรไม่ได้ และสิ่งที่ให้ได้อยู่ใน แมวกินอะไรได้บ้าง
ข้อควรระวังอีกสองข้อที่งานวิจัยพบ สูตรบางสูตรให้ใช้เนื้อสัตว์ดิบโดยไม่เตือนเรื่องเชื้อแบคทีเรีย และสูตรที่ใส่กระดูกบางสูตรไม่บอกให้บด ซึ่งอาจทำให้ทางเดินอาหารฉีกขาด Merck Veterinary Manual ฉบับเจ้าของแมวไม่แนะนำให้ให้เนื้อดิบและผลิตภัณฑ์นมทุกชนิดรวมถึงนมดิบ ดังนั้นแนวปลอดภัยคือปรุงสุก ไม่ปรุงรส และเอากระดูกออกให้หมด เว้นแต่สูตรสัตวแพทย์สั่งให้บดกระดูกเป็นแหล่งแคลเซียม
ขั้นที่ 5 ทำท็อปเปอร์จากเนื้อสุกแบบง่าย
ถ้าจุดประสงค์แค่ให้แมวชอบกินอาหารมากขึ้น ให้ทำท็อปเปอร์แทนอาหารหลัก
- เลือกเนื้อสด เช่น อกไก่ หรือเนื้อปลาที่เอาก้างออกหมด
- ต้มหรือนึ่งให้สุกทั่ว ไม่ใส่เกลือ ซอส หรือเครื่องปรุง ไม่ใช้น้ำต้มที่ผ่านการปรุง
- ปล่อยให้เย็น แล้วสับหรือฉีกเป็นชิ้นเล็กพอดีคำ
- โรยบนอาหารเปียกสำเร็จรูปเพียงเล็กน้อย ไม่ให้เยอะจนแมวเลือกกินแต่เนื้อ
ปริมาณที่เหมาะต่อมื้อขึ้นกับขนาดแมวและแคลอรี่รวมต่อวัน ผมไม่มีแหล่งอ้างอิงให้ตัวเลขเปอร์เซ็นต์ที่ปลอดภัย ให้ถามสัตวแพทย์ว่าเท่าไรสำหรับน้ำหนักตัวของแมว ส่วนปลาทูต้มสุกเป็นอีกเรื่องที่คนถามบ่อย ดูที่ แมวกินปลาทูได้ไหม และจำนวนมื้อต่อวันอยู่ใน แมวกินอาหารวันละกี่มื้อ
ทำไมหลายคนอยากทำอาหารเปียกเอง และทางเลือกที่ง่ายกว่า
เหตุผลที่เจ้าของยกมามากคืออยากรู้ว่าแมวกินอะไร หรือแมวเบื่ออาหารเม็ด ข้อดีของอาหารเปียกเองที่มีเหตุผลที่สุดคือน้ำ Merck Veterinary Manual ระบุว่าอาหารกระป๋องมีน้ำ 60 ถึงมากกว่า 87 เปอร์เซ็นต์ เทียบกับอาหารเม็ดที่มี 3 ถึง 11 เปอร์เซ็นต์ และแมวมักดื่มน้ำน้อย แต่ข้อนี้ได้จากอาหารเปียกสำเร็จรูปที่ครบถ้วนได้เหมือนกัน โดยไม่ต้องคิดสูตร วิธีอ่านฉลากแยกซองครบถ้วนกับซองท็อปเปอร์อยู่ใน อาหารแมวเปียก ยี่ห้อไหนดี ส่วนการเลือกอาหารแมวโดยรวมอยู่ใน อาหารแมวยี่ห้อไหนดี
เรื่องที่ควรรู้คือการขาดสารอาหารใช้เวลาแสดงอาการ ไม่เห็นผลในไม่กี่วัน ถ้าแมวกินอาหารทำเองแล้วดูปกติก็ไม่ได้แปลว่าสูตรครบ หากเริ่มมีอาการ เช่น ซึมลง ขนหยาบ หรือกินน้อยลง ให้พาไปหาสัตวแพทย์ทันทีและเอาสูตรที่ใช้ไปด้วย
คำถามที่พบบ่อย
ต้มอกไก่ให้แมวกินทุกวันได้ไหม
ให้เป็นของแถมบางมื้อได้ถ้าต้มสุกไม่ปรุง แต่ใช้เป็นอาหารหลักทุกวันไม่ได้ เพราะเนื้ออกไก่อย่างเดียวขาดแคลเซียม วิตามินและแร่ธาตุหลายตัว ถ้าอยากให้แมวกินเนื้อสดเป็นประจำ ให้ปรึกษาสัตวแพทย์ก่อนเพื่อได้สูตรที่คำนวณแล้ว
ตับให้แมวได้ไหม
ตับเป็นแหล่งวิตามินเอสำเร็จรูป แต่ Merck Veterinary Manual เตือนว่าการให้ตับเป็นหลักทำให้ได้รับวิตามินเอเกิน แมวเป็นพิษจากวิตามินเอได้ง่ายกว่าสุนัข ถ้าจะให้ ต้องเป็นส่วนเล็กตามสูตรที่สัตวแพทย์โภชนาการคำนวณ
แมวไม่ยอมกินอาหารเม็ด ทำเปียกเองแทนได้ไหม
แมวที่ไม่กินอาหารเม็ดควรได้รับการตรวจก่อน เพราะอาจเป็นเรื่องของฟันหรือโรคมากกว่าเรื่องรสชาติ ลองเปลี่ยนเป็นอาหารเปียกสำเร็จรูปที่ครบถ้วนก่อน ดูแนวทางที่ [อาหารแมวเปียก ยี่ห้อไหนดี](/wet-cat-food-brands/)
แหล่งอ้างอิง
- Homemade cat food diets could be risky | ScienceDaily (University of California, Davis), อ้างอิงงานของ Wilson และคณะใน JAVMA 2019;254(10):1172
- Nutritional Requirements of Small Animals | Merck Veterinary Manual
- Proper Nutrition for Cats | Merck Veterinary Manual (Cat Owners)
