ท่อระบายน้ำตัน แก้ยังไง แยกตามจุดที่ตันในบ้านและนอกบ้าน

ท่อระบายน้ำที่ตันมีหลายจุดในบ้าน และแต่ละจุดตันด้วยของต่างกัน ท่อพื้นห้องน้ำตันจากผมกับสบู่ อ่างล้างหน้าตันจากคราบยาสีฟันและผม ท่อรางน้ำนอกบ้านตันจากใบไม้ ทราย และรากไม้ ส่วนท่อรวมหลังบ้านตันจากไขมันที่เย็นแล้วแข็งตัว การแก้ที่ได้ผลเริ่มจากรู้ว่าตันที่ไหน ถ้าเป็นอ่างล้างจานในครัว ให้ดูท่อตันอ่างล้างจานที่แยกไว้ต่างหาก

ดูว่าตันกี่จุด ก่อนเลือกวิธี

อาการ	น่าจะตันที่	ทำอะไรก่อน
ท่อพื้นห้องน้ำเดียวน้ำขังช้า ที่อื่นปกติ	ตะแกรงหรือโค้งดักกลิ่นของท่อพื้นนั้น	ถอดตะแกรง เก็บผมและเศษ
อ่างล้างหน้าเดียวน้ำลงช้า	จุกปิดน้ำ (pop-up) หรือสาน้ำใต้อ่าง	ถอดจุกและสาน้ำมาล้าง
ท่อพื้นห้องน้ำกับอ่างล้างหน้าช้าทั้งสองจุดในห้องเดียวกัน	ท่อแยกของห้องนั้น	ใช้ลูกยางดูดที่ท่อพื้น แล้วใช้สายสปริง
หลายห้องช้าพร้อมกัน น้ำย้อนที่จุดต่ำสุดของบ้าน (ท่อพื้นชั้นล่าง)	ท่อรวมหรือบ่อพักนอกบ้าน	เปิดดูฝาบ่อพักนอกบ้าน
มีเสียงอั๊กอั๊กจากท่อ ฟองอากาศผุดตอนปล่อยน้ำ	ท่อมีอากาศติดเพราะตันบางส่วนหรือท่ออากาศตัน	หาจุดตันเพิ่ม หรือเรียกช่าง
น้ำฝนขังรอบบ้านนาน รางน้ำล้น	ท่อระบายน้ำฝนและบ่อพักนอกบ้าน	เปิดฝา เก็บใบไม้และทราย

กฎง่ายๆ ที่ใช้ได้ ถ้าตันจุดเดียว เป็นปัญหาของจุดนั้น ถ้าตันหลายจุดพร้อมกัน ตัวการอยู่ปลายน้ำของทุกจุด การสปริงที่ตะแกรงห้องน้ำเพียงอย่างเดียวจะไม่ช่วย

ท่อพื้นห้องน้ำ ตะแกรงและโค้งดักกลิ่น

ท่อพื้นห้องน้ำในบ้านไทยมักเป็นตะแกรงสแตนเลสหรือพลาสติกครอบท่อพีวีซีขนาด 2 ถึง 3 นิ้ว ใต้ตะแกรงมีตะกร้ากรองหรือโค้งดักกลิ่น (P-trap หรือ U-trap) ที่เก็บน้ำไว้กันกลิ่นจากท่อ ผม สบู่ และคราบมันจากร่างกายจะเกาะและรวมก้อนที่โค้งดักกลิ่นนี้

ขั้นตอน

1. ยกตะแกรงออก ท่อพื้นรุ่นเก่ายึดด้วยสกรู รุ่นใหม่ปลดด้วยการดึงขึ้น
2. ใช้มือสวมถุงมือยางหรือตะขอลวดเกี่ยวก้อนผมที่เห็นออก ผมที่พันกันเป็นก้อนมักเป็นสาเหตุเกือบทั้งหมด
3. ถ้าตะกร้ากรองถอดได้ ให้ยกไปล้างข้างนอก
4. เทน้ำร้อนจัดจากก๊อกลงหนึ่งถึงสองลิตรเพื่อพาคราบสบู่ลง แล้วเทน้ำเย็นตาม
5. ถ้ายังช้า ใช้ลูกยางดูดครอบรูท่อพื้น เติมน้ำให้ท่วมปากลูกยางหนึ่งนิ้วก่อน ปั๊มแรงๆ ห้าถึงสิบครั้ง แล้วดึงขึ้น

กลิ่นเหม็นโดยน้ำลงปกติ

ท่อพื้นที่ไม่ได้ใช้นานเช่นห้องน้ำแขกหรือระเบียงซักผ้าอาจมีกลิ่นโดยไม่ตัน เพราะน้ำในโค้งดักกลิ่นระเหยหมดและกลิ่นท่อลอยขึ้นมา เทน้ำสะอาดลงท่อจนเต็มโค้ง ถ้าท่อพื้นอยู่ในห้องที่ไม่ใช้ ให้เทน้ำเดือนละสองสามครั้ง เมื่อกลิ่นกลับมาในไม่กี่วันหลังเติมน้ำ ให้ช่างตรวจโค้งดักกลิ่นกับท่อระบายอากาศ อาจมีน้ำถูกดูดออกจากโค้ง

อ่างล้างหน้า จุกปิดน้ำและสาน้ำ

อ่างล้างหน้าตันจากผมที่พันก้านจุกปิดน้ำ และคราบสบู่กับยาสีฟันที่จับตัวเป็นเจลในสาน้ำ ลำดับที่เร็วที่สุด

1. ยกหรือถอดจุกปิดน้ำ ก้านจุกบางรุ่นปลดได้จากน็อตใต้อ่าง ผมจะพันอยู่ที่ก้าน
2. เก็บผมและตะกอนออก ล้างด้วยแปรงสีฟันเก่า
3. ถ้ายังช้า วางถังรองใต้อ่าง คลายน็อตสาน้ำทั้งสองด้านด้วยมือ ถอดสาน้ำมาเทและล้าง วิธีละเอียดอยู่ในคู่มือท่อตันอ่างล้างจานซึ่งใช้หลักเดียวกัน
4. ประกอบกลับ ตรวจให้ยางแหวนอยู่ในร่อง ขันแน่นด้วยมือ

ข้อควรทำเพิ่ม ถ้าท่อผนังหลังสาน้ำตัน ให้ใช้สายสปริงมือหมุน ดันเบาๆ แล้วหมุนไปในทิศเดียวกันเมื่อสัมผัสแรงต้านจึงดึงกลับ ห้ามดันแรงเพราะข้อต่อพีวีซีที่ติดกาวไว้อาจหลุด

ท่อนอกบ้านและบ่อพัก ใช้วิธีหาจุดแบบแบ่งครึ่ง

ท่อระบายน้ำนอกบ้านมีบ่อพัก (manhole หรือ inspection pit) เป็นระยะ ฝาบ่อมักเป็นฝาคอนกรีตหรือเหล็กหล่อ เป็นประโยชน์มากเพราะทำให้หาจุดตันแบบแบ่งครึ่งได้โดยไม่ต้องรื้ออะไร

1. ปล่อยน้ำจากบ้านสักพัก แล้วเปิดฝาบ่อพักที่ใกล้ตัวบ้านที่สุด ใช้ไม้งัดฝาและสวมถุงมือหนา อย่าเอามือสอดใต้ขอบ
2. ถ้าบ่อนี้ว่างและน้ำผ่านเป็นปกติ ท่อช่วงนี้โล่ง ไปบ่อถัดไป
3. ถ้าบ่อนี้น้ำเต็มหรือขังนิ่ง แต่บ่อถัดไปปลายทางว่าง ท่อตันอยู่ระหว่างสองบ่อนั้น
4. ถ้าทุกบ่อเต็ม ท่อเมนปลายทางหรือบ่อสุดท้ายก่อนออกถนนมีปัญหา

ของที่พบบ่อยในบ่อพักคือใบไม้ ทราย ถุงพลาสติก ก้อนไขมันแข็ง และรากไม้ที่แทรกผ่านรอยต่อท่อ ราก ไม่ใช่ใบไม้ ที่เป็นตัวการเมื่อท่อตันซ้ำที่จุดเดิมทุกปี และต้องให้ช่างเปิดท่อ ตัดราก และเปลี่ยนหรือซ่อมรอยต่อ

ฝาบ่อพักเปิดยากและมีกลิ่นกับก๊าซจากท่อ เปิดในที่โล่ง ไม่ก้มหน้าลงไปดมตรงปากบ่อ และห้ามจุดไฟหรือสูบบุหรี่ใกล้ปากบ่อ บ่อลึกเกินความสูงหัวเข่าให้ช่างทำ

บ่อดักไขมัน

ครัวที่ทอดผัดบ่อยมีบ่อดักไขมันหรือถังดักไขมันต่อก่อนปล่อยน้ำเข้าท่อรวม บ่อดักไขมันเป็นอุปกรณ์แยกไขมันออกจากน้ำก่อนระบายน้ำทิ้งสู่ระบบระบายน้ำ ตามเอกสารของสำนักอนามัย กรุงเทพมหานคร ไขมันที่สะสมอยู่ในบ่อต้องตักออกก่อนบ่อเต็ม ถ้าบ่อเต็มและไขมันหลุดไปท่อ ท่อรวมจะตันซ้ำ Seattle Public Utilities อธิบายว่าไขมันและน้ำมันที่เทลงท่อเย็นตัวแล้วเกาะผนังท่อและสะสมจนตัน ซึ่งตรงกับสิ่งที่เจอในท่อบ้านหลายหลัง วิธีที่ถูกคือเทน้ำมันที่ใช้แล้วใส่ภาชนะปิดทิ้งรวมกับขยะ ไม่เทลงท่อ และเช็ดคราบมันออกจากจานก่อนล้าง

ลูกยางและสายสปริง ใช้ให้ถูกแรง

ลูกยางดูด ใช้ได้ผลเมื่อมีน้ำท่วมปากลูกยางและผนึกสนิท ท่อพื้นให้ครอบเต็มปากท่อ ถ้าอ่างล้างหน้ามีรูล้น ให้อุดรูล้นด้วยผ้าเปียกก่อน มิฉะนั้นแรงดูดหนีทางรูล้น ปั๊มขึ้นลงต่อเนื่องแล้วดึงขึ้นแรงๆ

สายสปริง สำหรับก้อนผมและตะกอนที่ลึกกว่าสาน้ำ สอดสายเข้าท่อจนรู้สึกต้านแล้วหมุนด้ามไปทิศเดียวกัน ดันเบาๆ ให้ปลายเกี่ยวหรือเจาะก้อน แล้วดึงออกช้าๆ ขณะหมุน ล้างสายด้วยน้ำสะอาดและเช็ดแห้งก่อนเก็บ สายสปริงมือหมุนความยาว 3 ถึง 7 เมตรเพียงพอสำหรับท่อในห้องน้ำ ท่อนอกบ้านยาวกว่านั้นให้ใช้เครื่องของช่าง

อย่าทำ อย่าดันสายแรงเมื่อเจอโค้งแหลมหรือข้อต่อ และอย่าใช้สายสปริงเหล็กกับท่อเหล็กเก่าที่กร่อน เพราะอาจเจาะผนังท่อ

น้ำยาท่อตัน ใช้ได้เมื่อไรและห้ามทำอะไร

น้ำยาท่อตันเกือบทุกยี่ห้อมีด่างแรง (โซเดียมไฮดรอกไซด์ หรือที่เรียกโซดาไฟ) หรือกรดแรง Poison Control ในสหรัฐระบุว่าผลิตภัณฑ์เหล่านี้เป็นสารกัดกร่อนที่ทำให้ผิวหนังและตาไหม้ได้ น้ำยาออกฤทธิ์โดยให้ความร้อนและกัดสลายสิ่งอุดตัน

ข้อห้ามที่ควรจำ

• ห้ามผสมน้ำยาท่อตันต่างยี่ห้อ หรือผสมกับน้ำยาล้างห้องน้ำ น้ำยาฟอกขาว หรือแอมโมเนีย เพราะอาจเกิดก๊าซพิษ
• สวมถุงมือยาง แว่นตา และเปิดหน้าต่างระบายอากาศ
• ถ้าใช้น้ำยาแล้วท่อยังไม่เปิด ห้ามใช้ลูกยางดูดหรือสายสปริงต่อทันที เพราะน้ำยาในท่อกระเด็นย้อนใส่หน้าได้ รอเวลาที่ฉลากกำหนด แล้วล้างด้วยน้ำปริมาณมาก ถ้าต้องเรียกช่างต่อ ให้บอกช่างว่าใช้น้ำยาอะไรไปแล้ว
• ไม่ใช้ในท่อพื้นที่ปิดแน่นไม่มีทางน้ำออก และไม่ใช้กับโถส้วม

น้ำยาท่อตันใช้ได้กับตันเบาจากไขมันและคราบสบู่ และไม่ช่วยกับผมที่พันเป็นก้อน ทราย หรือรากไม้ ถ้ารู้ว่าเป็นสิ่งเหล่านี้ ให้ข้ามน้ำยาไปใช้สายสปริงเลย

ตันเพราะท่อลาดเอียงไม่พอหรือท่อทรุด

ท่อระบายน้ำเสียต้องลาดลงเพื่อให้น้ำพาตะกอนไปเอง ค่าความลาดที่ใช้กันทั่วไปอยู่ราว 1 ถึง 2 เปอร์เซ็นต์ หมายถึงท่อต่ำลง 1 ถึง 2 เซนติเมตรต่อความยาว 1 เมตร ท่อที่ลาดน้อยเกินไปหรือที่พื้นดินทรุดจนท่อเป็นท้องช้างจะมีน้ำขังในท้องท่อ และตะกอนตกที่ท้องท่อทุกครั้ง

สัญญาณที่ชี้ไปทางนี้ ท่อตันซ้ำที่จุดเดิมแม้ล้างบ่อยๆ น้ำในบ่อพักขังนิ่งแม้ไม่มีใครใช้น้ำ หรือบ้านต่อเติมที่เพิ่งต่อท่อระบายใหม่ แล้วตันภายในเดือนแรก ช่างที่มีกล้องส่องท่อจะเห็นท้องท่อและรอยต่อ ทางแก้คือรื้อและวางท่อใหม่ให้ได้ความลาด ซึ่งมักอยู่ในงานต่อเติมหรือรีโนเวทห้องน้ำ ดูรีโนเวทห้องน้ำ

ตันซ้ำ น้ำย้อน หรือกลิ่นแรง เรียกช่างได้เลย

ลองลูกยางและสายสปริงแล้วไม่ได้ผล เป็นสัญญาณให้เรียกช่างที่มีเครื่องสปริงไฟฟ้า เครื่องฉีดน้ำแรงดันสูง หรือกล้องส่องท่อ งานส่วนนี้ไม่ใช่ของมือสมัครเล่น ควรเรียกเมื่อ

• ตันซ้ำภายในไม่กี่สัปดาห์หลังแก้
• น้ำย้อนที่ท่อพื้นชั้นล่างเมื่อมีคนปล่อยน้ำชั้นบนหรือใช้เครื่องซักผ้า
• ฝาบ่อพักหลายบ่อเต็ม
• กลิ่นจากท่อแรงต่อเนื่องแม้เติมน้ำในโค้งดักกลิ่นแล้ว
• ท่อใต้พื้นที่มีรอยแตก หรือพื้นรอบท่อทรุด

ก่อนจ้างช่างล้างท่อ ถามสิ่งนี้

• ใช้เครื่องอะไร สปริงไฟฟ้า ฉีดน้ำแรงดันสูง หรือกล้องส่องท่อ และคิดเป็นรายครั้งหรือรายเมตร
• ขอดูภาพจากกล้องส่องท่อถ้าตันซ้ำ เพื่อรู้ว่าสาเหตุคือราก ไขมัน หรือท่อชำรุด
• ถ้าต้องขุดหรือเปิดพื้น ราคารวมการคืนสภาพพื้นหรือไม่
• รับประกันงานล้างท่อกี่วัน ถ้าตันซ้ำที่จุดเดิมภายในเวลานั้นจะมาแก้ฟรีหรือไม่
• ใช้สารเคมีอะไรหรือไม่ และกำจัดไขมันที่ตักออกอย่างไร ไม่ควรปล่อยลงท่อสาธารณะ

ช่างที่ดีจะบอกสาเหตุและบอกทางป้องกันด้วย ถ้าต้องหาช่างรายใหม่ อ่านวิธีตรวจสอบก่อนจ้างได้ในคู่มือเลือกผู้รับเหมา