ท่อตันอ่างล้างจานแก้ยังไง ไล่จากง่ายไปยาก ก่อนจะเรียกช่าง

อ่างล้างจานที่น้ำลงช้าลงเรื่อยๆ จนวันหนึ่งไม่ลงเลย ไม่ได้เกิดจากเศษอาหารชิ้นเดียว มันเกิดจากไขมันที่เคลือบผนังท่อทีละเล็กละน้อยหลายสัปดาห์ แล้วเศษข้าว กากกาแฟ และเปลือกผลไม้เข้าไปติดจนอุดเต็มหน้าตัดท่อ การแก้ที่ได้ผลจึงต้องรู้ก่อนว่าตันตรงไหน แล้วค่อยเลือกวิธีให้ตรงจุด ไม่ใช่เทน้ำยาลงไปก่อนแล้วหวังว่าจะดี

อ่านอาการก่อน บอกได้ว่าตันที่จุดไหน

ก่อนลงมือ ดูอาการ 3 อย่างนี้ ใช้เวลาไม่ถึงนาที แต่ตัดทางเลือกที่ไม่จำเป็นได้เยอะ

อาการ	ตันที่ไหนน่าจะเป็น	เริ่มแก้จาก
น้ำลงช้าในหลุมเดียวของอ่างสองหลุม อีกหลุมปกติ	ตะแกรงหรือท่อสั้นของหลุมนั้น	ล้างตะแกรง แล้วถอดสาน้ำหลุมนั้น
น้ำลงช้าหรือค้างในทั้งสองหลุม	สาน้ำ หรือท่อหลังสาน้ำ	ลูกยางดูด แล้วถอดสาน้ำ
มีเสียงอั้นหรือน้ำผุดขึ้นที่ท่อพื้นห้องน้ำ ท่อพื้นระเบียง หรือจุดอื่นพร้อมกัน	ท่อรวมหลังจุดต่อของหลายจุด	หยุดใช้น้ำ เรียกช่างที่มีสายสปริงยาวหรือเครื่องสปริงไฟฟ้า
มีกลิ่นเหม็นเป็นช่วง น้ำลงช้ากว่าเดิมมาหลายสัปดาห์	ไขมันเกาะผนังท่อสะสม ยังไม่อุดเต็ม	ล้างท่อด้วยน้ำร้อนจัด และเริ่มนิสัยกันไขมัน

ถ้าอ่างสองหลุมแต่ท่อทิ้งต่อเข้ากันก่อนถึงสาน้ำ น้ำจากหลุมหนึ่งอาจย้อนขึ้นอีกหลุมได้เมื่อท่อหลังจุดนั้นตัน ใช้เป็นหลักไว้ว่า ยิ่งหลายจุดน้ำช้าพร้อมกัน ปัญหายิ่งอยู่ไกลจากอ่าง

ของที่ต้องเตรียม และสิ่งที่ไม่ควรเริ่มด้วย

อุปกรณ์ที่ใช้ได้เกือบทุกกรณีมีไม่มากและราคาไม่แพง

• ลูกยางดูดหัวแบนสำหรับพื้นผิวเรียบ (flat cup plunger) ใช้กับอ่างล้างจาน ไม่ใช่ลูกยางหัวย้วยสำหรับชักโครก
• ถังหรือกะละมัง ผ้าขี้ริ้ว และถุงมือยาง
• คีมประแจเลื่อน หรือคีมจับท่อ ถ้าน็อตสาน้ำเป็นโลหะ
• ไฟฉายหรือไฟมือถือ
• สายสปริงมือหมุนความยาวราว 1.5 ถึง 3 เมตร สำหรับท่อทิ้งในครัว

ส่วนสิ่งที่ไม่ควรหยิบมาก่อน คือน้ำยาท่อตันแรงๆ เพราะเหตุผลสามข้อ ข้อแรก มันไม่ทำงานดีกับท่อที่ตันสนิท เพราะน้ำยาไม่ไหลถึงจุดตัน ข้อสอง ถ้ามันไม่ได้ผล น้ำยาที่ค้างอยู่ในอ่างทำให้การดูดหรือถอดท่อต่อจากนั้นอันตราย ข้อสาม ถ้าเปลี่ยนมาใช้สายสปริงหรือถอดท่อทีหลัง ต้องจัดการกับน้ำที่มีสารกัดผิวอยู่เต็มอ่าง รายละเอียดอยู่ในหัวข้อน้ำยาท่อตันด้านล่าง

ขั้นที่ 1 ล้างตะแกรงและกำจัดเศษที่เห็นได้

ถอดตะแกรงหรือที่กรองรูอ่างออก ใช้ไฟฉายส่องดู เศษข้าวสุก เส้นผม หรือกระดาษทิชชูเปียกที่ติดอยู่ใต้ตะแกรงเป็นสาเหตุที่พบบ่อยของการตันเฉพาะหลุม หยิบออกด้วยมือที่สวมถุงมือหรือคีมปากแหลม แล้วเปิดน้ำร้อนจัดจากก๊อกลงไป 1 นาที ถ้าน้ำลงเร็วขึ้นทันที สาเหตุอยู่ตรงนี้และไม่ต้องทำต่อ

แต่ถ้าอ่างมีเครื่องบดเศษอาหารต่ออยู่ ให้ปิดสวิตช์และถอดปลั๊กก่อนเอามือหรือเครื่องมือเข้าไป และรู้ว่าเครื่องบดแค่ทำให้เศษเล็กลง ไขมันยังเกาะท่อเหมือนเดิม

ขั้นที่ 2 ใช้ลูกยางดูดให้ถูกวิธี

ลูกยางดูดได้ผลเมื่อมีน้ำปิดปากลูกยางและมีแรงดันขึ้นลงอย่างน้อย 10 ถึง 15 จังหวะ ทำตามลำดับนี้

1. ถ้าอ่างสองหลุม ให้ปิดรูอีกหลุมด้วยจุกยางหรือผ้าเปียกอัดแน่น ไม่งั้นแรงดันหนีออกอีกหลุม
2. ทาเจลหรือวาสลีนบางๆ ที่ขอบลูกยางให้แนบพื้นอ่าง
3. ให้มีน้ำในอ่างเหนือขอบลูกยางประมาณ 2 ถึง 3 เซนติเมตร
4. วางให้ลูกยางครอบรูระบายเต็ม ดันลงช้าๆ แล้วดึงขึ้นแรงๆ ซ้ำ อย่าดึงลูกยางหลุดจากพื้นจนอากาศเข้า
5. ดึงลูกยางออกดูว่าน้ำลงหรือไม่ ถ้าน้ำเริ่มไหลช้าแล้วเร็วขึ้น ให้เปิดน้ำร้อนล้างตาม

ถ้าทำแล้วน้ำสกปรกผุดขึ้นอีกหลุม แปลว่าอีกหลุมยังไม่ถูกปิด หรือท่อตันเลยจุดต่อไป ถ้าน้ำสกปรกผุดจากห้องน้ำหรือท่อพื้น หยุดทำทันที เพราะแรงดันกำลังดันน้ำย้อนไปจุดอื่น ให้ย้ายไปขั้นช่างหรือขั้นสปริง

ขั้นที่ 3 ถอดสาน้ำใต้อ่างมาล้าง

สาน้ำ (ท่อรูปตัว P หรือตัว U ใต้อ่าง) ถูกออกแบบให้ขังน้ำไว้กั้นกลิ่นจากท่อทิ้ง ส่วนที่โค้งนี้คือจุดที่ไขมันและกากกาแฟเกาะมากที่สุด เพราะน้ำนิ่งและทางเดินแคบ ถ้าลูกยางไม่ได้ผล ที่นี่คือที่ถัดไปที่ควรเปิดดู

1. เอาถังหรือกะละมังรองใต้สาน้ำ น้ำที่ค้างอยู่ในท่อจะเทออกมาทั้งหมด
2. หมุนน็อตยึดสองฝั่งของสาน้ำ ถ้าเป็นพลาสติกคลายด้วยมือได้ ถ้าเป็นโลหะใช้คีมช่วย
3. ดึงสาน้ำออก เทเศษและน้ำลงถัง ใช้แปรงขวดหรือไม้ขูดเอาตะกอนและไขมันออกจากผนังท่อ
4. ตรวจดูข้อต่อด้านท่อทิ้งที่ติดผนัง ใช้ไฟฉายส่อง ถ้ามีไขมันอุดอยู่ ใช้ไม้ยาวหรือสายสปริงเกี่ยวออก
5. ประกอบกลับ ใส่แหวนยางให้ถูกด้าน ขันน็อตแน่นพอ ไม่ต้องใช้กำลังจนแตก
6. เปิดน้ำเต็มอ่าง ปล่อยให้ลง แล้วดูจุดต่อว่ามีน้ำซึมหรือไม่ ใช้กระดาษทิชชูแตะรอบข้อต่อ

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อยคือใส่แหวนยางกลับด้านหรือขันเอียง ผลคือน้ำซึมที่ข้อต่อแบบที่ไม่เห็นตอนมีเศษบังอยู่ ถ้าเคยถอดสาน้ำแล้วต้องเจอน้ำหยดใต้อ่างทุกครั้ง ให้ดูหลักการต่อท่อที่ ติดตั้งอ่างซิงค์ ซึ่งอธิบายความลาดเอียงและการต่อท่อทิ้งไว้ละเอียดกว่า

ขั้นที่ 4 สายสปริงสำหรับตันลึกกว่าสาน้ำ

ถ้าสาน้ำสะอาดแต่น้ำยังไม่ลง ตำแหน่งตันอยู่ในท่อผนังหรือท่อใต้พื้นหลังจากนั้น ใช้สายสปริงมือหมุนสอดจากปลายท่อที่ติดผนัง (หลังถอดสาน้ำ)

1. สอดสายเข้าท่อจนรู้สึกว่าติดแรงต้าน
2. หมุนด้ามจับตามเข็มนาฬิกาพร้อมดันเบาๆ ให้ปลายสายเจาะหรือเกี่ยวเศษ
3. ถ้าสายผ่านไปได้ ดึงกลับช้าๆ จะมีไขมันหรือเศษติดออกมา ทำซ้ำสองถึงสามรอบ
4. ถ้าสายสอดไปไม่ผ่านหรือยาวเกิน 3 เมตรแล้วยังไม่ถึงจุดตัน จุดนั้นอยู่ลึกเกินเครื่องมือมือหมุน

ข้อควรระวัง อย่าฝืนดันสายสปริงเมื่อติดโค้งงอ ท่อพีวีซีเก่าหรือท่อที่ฝังผนังอาจแตกร้าวได้ หยุดและเรียกช่างดีกว่าเสี่ยงเจาะท่อ

น้ำยาท่อตัน ใช้เมื่อไรและห้ามทำอะไร

น้ำยาท่อตันประเภทเคมีทำงานด้วยด่าง (เช่นโซเดียมหรือโพแทสเซียมไฮดรอกไซด์) หรือกรดแรง ศูนย์พิษวิทยาของสหรัฐฯ (Poison Control) ระบุว่าบางผลิตภัณฑ์ให้ความร้อนเมื่อส่วนผสมมาเจอกันในท่อ ความร้อนนั้นช่วยละลายไขมัน แต่ก็เป็นเหตุให้น้ำยากระเด็นย้อนขึ้นได้ โดยเฉพาะเมื่อเทจากที่สูงหรือเทมากเกินไปใส่ท่อที่ตันสนิท

แนวทางที่ใช้ได้จริงในบ้านเรา

• ใช้น้ำยาเฉพาะเมื่อน้ำยังไหลได้ช้า ไม่ใช่เมื่อตันสนิท เพราะน้ำยาต้องไหลไปถึงจุดที่ตัน
• เลือกชนิดเอนไซม์ (enzymatic) ถ้าจะใช้เป็นการบำรุงรักษา มันทำงานช้าแต่อ่อนต่อท่อและต่อมือ Poison Control แยกประเภทนี้จากชนิดกรดและด่างไว้ชัดเจน
• ท่อพลาสติกเก่าหรือท่อที่ต่อด้วยข้อต่อหลวมอาจรั่วจากความร้อนของน้ำยา ถ้าไม่รู้ว่าท่อเป็นวัสดุอะไร ข้ามขั้นนี้
• ถ้าเทไปแล้วไม่ได้ผล บอกช่างว่าใช้อะไรไปและเมื่อไร เพื่อให้ช่างใส่ถุงมือและแว่นก่อนเปิดท่อ

ทำไมไขมันถึงเป็นต้นเหตุหลัก และเทน้ำร้อนช่วยได้แค่ไหน

Seattle Public Utilities ระบุว่าไขมันและน้ำมันที่เทลงท่อจะแข็งตัวและเกาะผนังท่อ สะสมจนเกิดน้ำย้อนและค่าซ่อมแพง และหักล้างความเชื่อว่าน้ำร้อนกับสบู่จะละลายไขมันได้ เพราะไขมันดูเหมือนไหลไป แต่เย็นลงและเกาะอยู่ในท่อ หน่วยงานเดียวกันยังเตือนว่าน้ำมันที่ดูเป็นของเหลวอย่างน้ำมันมะกอกหรือน้ำมันมะพร้าวก็แข็งตัวในท่อที่เย็นได้ และเครื่องบดเศษอาหารแค่ทำให้เศษเล็กลง ไขมันยังอุดท่ออยู่ดี

แปลเป็นครัวไทยคือ น้ำแกงกะทิ น้ำมันทอดไก่ ผัดไฟแรง น้ำมันหมู และนมข้นที่ล้างจานลงท่อ เป็นของที่ควรกันไม่ให้ลงอ่างตั้งแต่ต้น

ของที่ลงท่อ	ผลในท่อ	ทางเลือก
น้ำมันทอดที่ใช้แล้ว	แข็งตัวเป็นชั้นที่ผนังท่อเมื่อเย็นลง	รอให้เย็น เทใส่ขวดหรือกระป๋องปิดฝา ทิ้งกับขยะ
น้ำมันติดกระทะจากการผัด	สะสมทีละน้อยและเกาะท่อรวมกับเศษอาหาร	เช็ดด้วยกระดาษทิชชูก่อนล้าง
กากกาแฟและเศษไข่	ตกตะกอนในสาน้ำ	เทใส่ถุงขยะหรือทำปุ๋ยหมัก
ข้าวสุกและเส้นก๋วยเตี๋ยว	พองตัวในน้ำและอุดตะแกรงหรือสาน้ำ	ใช้ตะแกรงกรองเศษที่ปากอ่าง
แกงกะทิและน้ำซุปมัน	ไขมันแยกชั้นและเกาะผนังเมื่อเย็นลง	เทลงภาชนะแล้วทิ้งแบบขยะเปียก ล้างด้วยกระดาษเช็ดก่อน

น้ำร้อนจัดจากก๊อกช่วยล้างคราบบางๆ ในท่อได้ถ้าทำเป็นประจำสัปดาห์ละครั้ง แต่ไม่ละลายก้อนไขมันที่ตันแล้ว ส่วนท่อพีวีซีหรือข้อต่อที่ติดด้วยกาว อย่าใช้น้ำเดือดจัดจากกาเพราะทำให้ข้อต่ออ่อนตัวได้

เมื่อไรควรหยุดแล้วเรียกช่าง

หยุดทำเองและเรียกช่างประปาเมื่อพบสัญญาณใดสัญญาณหนึ่งต่อไปนี้

• น้ำสกปรกย้อนขึ้นจากท่อพื้นห้องน้ำ ท่อพื้นระเบียง หรือโถส้วมเมื่อเปิดน้ำที่อ่างครัว
• ถอดสาน้ำแล้วล้างสะอาด สอดสปริงยาว 3 เมตรแล้วน้ำก็ยังไม่ลง
• ตันซ้ำภายในหนึ่งถึงสองสัปดาห์หลังแก้ แสดงว่าไขมันสะสมลึกหรือท่อมีความลาดเอียงผิด
• สงสัยว่าท่อแตก ดินทรุดตามแนวท่อ หรือมีรอยชื้นที่ผนังหรือพื้นตามแนวท่อทิ้ง ซึ่งเกี่ยวข้องกับปัญหาความชื้นแบบที่อธิบายใน ผนังชื้นขึ้นราดำ
• ท่อทิ้งต่อเข้าบ่อดักไขมันและบ่อเกรอะ ซึ่งต้องสูบและล้างตามรอบ

ช่างที่ดีจะถามอาการก่อน ไม่ใช่เริ่มเทน้ำยา และเสนอวิธีตามลำดับ สายสปริงไฟฟ้า การฉีดน้ำแรงดันสูง หรือส่องกล้อง ถามราคาก่อนเริ่มงาน และขอให้ระบุว่าถ้าไม่ได้ผลจะคิดค่าบริการอย่างไร เพราะค่าเรียกช่างพื้นฐานกับค่าเครื่องมือพิเศษมักแยกกัน

กันไม่ให้ตันซ้ำ นิสัยเล็กที่ได้ผลจริง

1. ติดตะแกรงกรองเศษที่รูระบายทุกหลุม เทเศษลงถังขยะวันละครั้ง Seattle Public Utilities แนะนำเรื่องตะแกรงกรองเศษอาหารไว้เช่นกัน
2. เช็ดคราบมันออกจากกระทะ หม้อ และจานด้วยกระดาษหรือผ้าเก่าก่อนล้าง
3. เทน้ำมันใช้แล้วใส่ขวดเก่า ปิดฝา ทิ้งกับขยะ ไม่เทลงอ่างหรือโถส้วม
4. ล้างท่อด้วยน้ำร้อนจัดจากก๊อกสัปดาห์ละครั้ง 1 ถึง 2 นาทีหลังเสร็จงานครัวใหญ่
5. ถอดสาน้ำล้างทุก 6 ถึง 12 เดือน ถ้าทำครัวผัดทอดบ่อย
6. อ่างที่ตันบ่อยแม้ทำครบ ให้ตรวจความลาดเอียงของท่อทิ้ง ท่อเดินขึ้นสูงกว่าสาน้ำหรือโค้งหักข้อศอกหลายจุดทำให้ตะกอนนอนก้น

เมื่อจะรื้อครัวใหม่หรือเปลี่ยนอ่าง เรื่องท่อทิ้งควรอยู่ในแผนตั้งแต่ต้น ดูการเลือกหลุมและขนาดอ่างที่ ซิงค์ล้างจานเลือกยังไง และระยะซิงค์ในผังครัวเล็กที่ ห้องครัวขนาดเล็กจัดยังไง ส่วนก๊อกที่ยังหยดหลังท่อไหลดีแล้ว ดูวิธีตรวจจุดรั่วใน ซ่อมก๊อกน้ำที่หยดไม่หยุด