วิธีกำจัดปลวกในบ้าน เลือกเหยื่อ ฉีดดินกั้น หรือจ้างบริษัท

กำจัดปลวกให้หายต้องจัดการรัง ตัวที่เดินอยู่ในวงกบเป็นแค่ปลายทางของรังใหญ่ที่อยู่ใต้ดิน ทางที่ได้ผลมีสองแบบ คือให้ปลวกงานขนเหยื่อพิษออกฤทธิ์ช้ากลับไปป้อนกันในรัง หรือทำแนวน้ำยาในดินกั้นไม่ให้ปลวกขึ้นมาถึงตัวบ้าน ส่วนสเปรย์ที่ฉีดใส่ปลวกตรงหน้า ฆ่าได้แค่ตัวที่โดน

เราเห็นบ้านหลายหลังเสียเงินซ้ำสองรอบเพราะลำดับผิด ฉีดก่อน แล้วค่อยเรียกช่าง พอช่างมาถึงไม่มีปลวกให้วางเหยื่อแล้ว ด้านล่างเรียงตามลำดับที่ควรทำจริง

เจอทางดินหรือวงกบกลวง ชั่วโมงแรกทำอะไร

ช่วงที่ตื่นเต้นที่สุดคือช่วงที่ทำพลาดง่ายที่สุด ทำแค่นี้ก่อน

1. ถ่ายรูปจุดที่เจอ ใส่ตลับเมตรหรือปากกาไว้ในภาพให้เห็นขนาด ใช้เวลา 5 นาที
2. เอาไขควงปากแบนเคาะหรือกดไม้รอบๆ จุดนั้น ไล่ห่างออกไปทีละคืบ ไม้ที่ปลวกกินจะผิวบางและจิ้มทะลุง่าย ทั้ง UC IPM และ EPA ใช้วิธีจิ้มหาโพรงแบบนี้ ใช้เวลา 15 ถึง 30 นาที
3. จดตำแหน่งทุกจุดที่ไม้กลวงหรือมีทางดิน เช่น "วงกบประตูห้องน้ำล่าง ด้านซ้าย สูงจากพื้น 40 ซม."
4. ปิดทางดินที่แกะออกไปแล้วด้วยเทปกาวแปะทับเบาๆ อย่าทุบทิ้งทั้งเส้น
5. เก็บไม้ กล่องกระดาษ และเสื้อผ้าที่วางชิดจุดนั้นออก เพื่อให้ช่างเข้าถึงได้

ห้ามทำในช่วงนี้มีสามอย่าง ห้ามฉีดสเปรย์ฆ่าแมลงใส่ทางดิน ห้ามราดน้ำมันก๊าดหรือน้ำยาอะไรลงไปในรู และห้ามรื้อวงกบทิ้งก่อนช่างดู เหตุผลคือปลวกที่โดนรบกวนจะถอยและไปเปิดทางใหม่ที่อื่น เหยื่อที่ช่างจะวางต้องการปลวกที่ยังเดินเส้นเดิมอยู่

ปลวกที่กินบ้านเราเป็นแบบไหน

ในบ้านไทย ตัวการเกือบทุกครั้งคือปลวกใต้ดิน ปลวกกลุ่มนี้ต้องการความชื้นจากดินตลอดเวลา จึงต้องสร้างท่อดินจากพื้นดินขึ้นมาถึงไม้ ท่อดินที่ว่าคือทางเดินดินสีน้ำตาลเกาะผนัง เสาเข็ม หรือขอบบัว ทำจากดิน น้ำลาย และเศษไม้ UC IPM แบ่งท่อดินออกเป็นสี่แบบ ทั้งท่อที่ใช้ทำงาน ท่อสำรวจ ท่อที่ห้อยลงจากฝ้า และท่อที่ใช้ปล่อยแมลงเม่า

ข้อมูลที่ช่วยตัดสินใจจาก UC IPM มีสองตัวเลข รังที่โตเต็มที่มีสมาชิกได้หลายแสนตัว และบ้านที่มีพื้นที่ฐานราว 220 ตารางเมตร (2,400 ตารางฟุต) รองรับได้หลายรังพร้อมกัน ตัวเลขนี้อธิบายได้ว่าทำไมฉีดตรงจุดหนึ่งแล้วปลวกไปโผล่อีกห้อง

อีกกลุ่มคือปลวกไม้แห้ง ซึ่งอยู่ในเนื้อไม้ทั้งหมดโดยไม่ต้องลงดิน สัญญาณคือเม็ดมูลแข็งเล็กๆ กองอยู่ใต้รูบนเฟอร์นิเจอร์หรือวงกบ วิธีจัดการต่างจากปลวกใต้ดิน ถ้าไม่แน่ใจว่าเจอแบบไหน ดูวิธีแยกอย่างละเอียดได้ในวิธีสังเกตปลวกขึ้นบ้าน

เหยื่อปลวก ฉีดดิน หรือราดจุด เทียบกันตรงๆ

EPA จัดวิธีบำบัดปลวกที่ใช้กันเป็นหลักไว้ไม่กี่กลุ่ม คือน้ำยาฉีดลงดิน ระบบเหยื่อ วัสดุก่อสร้างที่ผสมสารกันปลวก และการรักษาเนื้อไม้ สำหรับบ้านที่สร้างเสร็จแล้ว ตัวเลือกจริงเหลือสามแบบตามตาราง

วิธี	ทำงานอย่างไร	เห็นผลเมื่อไร	เหมาะกับบ้านแบบไหน	ข้อเสียที่ต้องรู้
ระบบเหยื่อ	ตัวงานกินเหยื่อเซลลูโลสผสมยาออกฤทธิ์ช้า แล้วขนกลับไปแบ่งกันในรัง	ปลวกลดลงเป็นสัปดาห์ถึงหลายเดือน	บ้านที่ยังเห็นปลวกเดินอยู่ บ้านที่ไม่อยากเจาะพื้น บ้านที่มีเด็กเล็กหรือสัตว์เลี้ยงคลานพื้น	ต้องมีคนมาตรวจและเติมเหยื่อต่อเนื่อง ถ้าปลวกไม่กินเหยื่อ ก็ไม่เกิดผล
ฉีดดินกั้น	อัดน้ำยาลงดินรอบและใต้บ้าน เป็นแนวที่ปลวกผ่านขึ้นมาไม่ได้	ปลวกในแนวที่ฉีดลดลงเร็ว	บ้านติดดินที่เข้าถึงดินรอบบ้านได้ บ้านที่วางท่อน้ำยาไว้ตั้งแต่สร้าง	ต้องเจาะพื้นหรือขุดร่อง ถ้าทำไม่ทั่ว ปลวกหาช่องว่างได้
ราดหรือฉีดเฉพาะจุดไม้	ฉีดน้ำยาเข้าโพรงไม้ที่ปลวกกิน	ฆ่าปลวกในโพรงนั้น	ใช้ร่วมกับสองวิธีบน หรือปลวกไม้แห้งในเฟอร์นิเจอร์ชิ้นเดียว	ไม่ถึงรังใต้ดิน ใช้เดี่ยวๆ ปลวกกลับมาได้

UC IPM ให้ข้อมูลเพิ่มสองเรื่อง เรื่องแรก น้ำยาฉีดดินรุ่นใหม่อย่างฟิโพรนิล อิมิดาคลอพริด และคลอแรนทรานิลิโพรล เป็นชนิดที่ปลวกไม่รู้สึกว่าต้องหลบ และได้ผลที่ความเข้มข้นต่ำ ปลวกจึงเดินผ่านแล้วติดยาไปแทนที่จะเลี่ยง เรื่องที่สอง เหยื่อปลวกอาจใช้เวลาหลายเดือนหรือเป็นปีจึงคุมได้ และต้องติดตามตรวจต่อเนื่อง

ถ้าบ้านมีท่อน้ำยาใต้พื้นอยู่แล้ว

บ้านจัดสรรรุ่นใหม่หลายโครงการวางท่อพีอีเจาะรูไว้ใต้พื้นตั้งแต่ตอนก่อสร้าง มีหัวอัดโผล่อยู่ที่ผนังนอกบ้าน ระบบนี้คือการฉีดดินกั้นแบบไม่ต้องเจาะพื้น งานของเจ้าของบ้านมีสามข้อ

• หาหัวอัดให้เจอทุกจุด ปกติเป็นฝาเล็กๆ ที่ผนังภายนอกหรือในกล่องที่พื้น ถ่ายรูปเก็บไว้
• ถามบริษัทผู้ดูแลว่าอัดน้ำยาซ้ำทุกกี่เดือน และใช้น้ำยาตัวไหน ขอดูฉลาก
• ตอนต่อเติมครัวหลังบ้านหรือโรงจอดรถ อย่าเทพื้นทับหัวอัด และบอกช่างว่าส่วนต่อเติมอยู่นอกแนวท่อเดิม ต้องทำแนวกันปลวกเพิ่ม

สูตรที่เราแนะนำสำหรับบ้านส่วนใหญ่

ถ้ายังเห็นปลวกเดินอยู่ เริ่มด้วยเหยื่อก่อน เพราะเหยื่อต้องการปลวกที่ยังมีชีวิตมากิน พอปลวกในสถานีเหยื่อหายไปแล้ว ค่อยพิจารณาฉีดดินกั้นหรืออัดท่อเพื่อป้องกันรังใหม่ ถ้าทำกลับลำดับ ฉีดดินก่อนแล้วปลวกหายไปจากจุดที่เห็น เหยื่อจะวางไม่ได้ผล

ผงและสเปรย์กำจัดปลวกจากร้านวัสดุ ใช้ได้แค่ไหน

ร้านวัสดุในไทยมีน้ำยากำจัดปลวกขายแบบผสมน้ำราดเอง และผงโรยใส่ทางปลวก UC IPM ระบุว่าในแคลิฟอร์เนียไม่มีผลิตภัณฑ์กำจัดปลวกที่ขายให้คนทั่วไปแล้วเชื่อถือได้ และน้ำยาฉีดดินที่ได้ผลจริงใช้ได้เฉพาะผู้มีใบอนุญาต กฎของไทยไม่เหมือนกัน แต่หลักการทำงานเหมือนกัน คือราดเองได้แค่ผิวดินรอบเสาหรือรอบบ้านเป็นจุดๆ ซึ่งปลวกเดินลอดใต้ได้

ใช้ของจากร้านในกรณีเหล่านี้

สถานการณ์	ใช้ของจากร้านได้ไหม	ใช้อย่างไร
ตอไม้หรือกองไม้ในสวนมีปลวก	ได้	ย้ายไม้ออกก่อน ราดน้ำยาบนดินจุดนั้นตามอัตราบนฉลาก
ปลวกขึ้นวงกบในบ้าน	ไม่ควรใช้เดี่ยวๆ	ปลวกถอยแล้วไปโผล่ที่ใหม่ ให้วางเหยื่อหรือเรียกช่าง
เฟอร์นิเจอร์ไม้ชิ้นเดียวมีมูลเม็ดเล็กๆ	พอได้	ฉีดเข้ารูตามฉลาก แยกชิ้นนั้นออกห่างผนัง แล้วเฝ้าดูว่ามีมูลใหม่ไหม
ทางดินขึ้นจากรอยต่อพื้นกับผนังหลายห้อง	ไม่ได้	เป็นงานฉีดดินหรือเหยื่อทั้งหลัง

ก่อนซื้อ ดูฉลากภาษาไทยว่ามีเลขทะเบียนวัตถุอันตรายของ อย. ชื่อสารออกฤทธิ์ อัตราผสม และวิธีปฐมพยาบาล ไม่มีข้อมูลพวกนี้อย่าซื้อ เวลาราดให้ใส่ถุงมือยาง แว่นตา หน้ากาก เก็บเด็กและสัตว์เลี้ยงให้ห่างจนดินแห้ง และอย่าราดใกล้บ่อน้ำ บ่อปลา หรือรางระบายน้ำ

งานลดความชื้นที่เจ้าของบ้านทำเองได้

ปลวกใต้ดินต้องการดินชื้น UC IPM บอกว่าดินชื้นใต้อาคารเป็นสภาพที่ปลวกชอบเป็นพิเศษ และในเดือนที่ฝนตกบ่อย ฝนเพียงเล็กน้อยก็ทำให้ปลวกออกหากินมากขึ้นชัดเจน งานพวกนี้ไม่ต้องใช้สารเคมีและช่วยให้เหยื่อหรือน้ำยาที่ช่างทำไว้อยู่ได้นาน

งาน	ทำบ่อยแค่ไหน	ใช้เวลา	ทำไมช่วย
ดูท่อน้ำทิ้งแอร์ว่าปล่อยน้ำลงชิดผนังไหม	ต้นฤดูฝนและทุก 3 เดือน	15 นาที	น้ำแอร์หยดลงดินจุดเดิมทุกวัน ดินตรงนั้นชื้นตลอด
ซ่อมก๊อกน้ำนอกบ้านและท่อที่ซึม	ทันทีที่เห็น	แล้วแต่งาน	ตัดแหล่งน้ำใกล้ฐานบ้าน
ย้ายกองไม้ ลังไม้ เศษไม้แบบหล่อออกจากผนังบ้าน	ครั้งเดียวแล้วรักษาไว้	1 ถึง 2 ชั่วโมง	EPA แนะนำไม่ให้กองไม้หรือเศษไม้ไว้ชิดบ้าน
ตัดไม้พุ่มไม่ให้แตะผนังหรือไม้ของบ้าน	ทุก 2 เดือน	30 นาที	EPA เตือนเรื่องต้นไม้ที่ปลูกชิดและพุ่มที่ดันผนัง
ขุดเศษไม้ที่ฝังดินตอนสร้างบ้านออก	ครั้งเดียว	ครึ่งวัน	UC IPM ชี้ว่าไม้ที่ฝังในดินพบบ่อยและเป็นอาหารปลวก
เปิดช่องระบายอากาศใต้บ้าน ไม่ให้ต้นไม้ปิด	ทุกเดือน	10 นาที	ใต้บ้านแห้งขึ้น

เรื่องระยะ UC IPM แนะนำให้ไม้โครงสร้างอยู่สูงจากดินอย่างน้อยราว 30 เซนติเมตร (12 นิ้ว) หรือมีแนวคอนกรีตเรียบ ทรายหยาบ หรือวัสดุที่ไม่ใช่อินทรีย์กั้นระหว่างดินกับไม้อย่างน้อยเท่านั้น บ้านที่มีชั้นวางรองเท้าไม้หรือขั้นบันไดไม้วางบนดินตรงๆ ให้ยกขึ้นบนฐานปูนหรือขาเหล็ก

ถ้าในบ้านความชื้นสูงด้วย เช่นผนังห้องน้ำชื้นเป็นคราบหรือมุมห้องขึ้นรา วิธีหาต้นเหตุทีละห้องอยู่ในเรื่องความชื้นในบ้านสูง

จ้างบริษัทกำจัดปลวก ถามอะไรก่อนเซ็น

EPA แนะนำให้เลือกบริษัทอย่างระมัดระวัง ขอดูใบอนุญาต และอ่านฉลากน้ำยาที่จะใช้ ในไทยเราใช้หลักเดียวกัน ขอใบเสนอราคาอย่างน้อยสองเจ้า แล้วถามคำถามเหล่านี้ให้ได้คำตอบเป็นลายลักษณ์อักษร

1. จะใช้วิธีไหน เหยื่อ ฉีดดิน หรือทั้งสองอย่าง และทำไมเลือกวิธีนั้นกับบ้านเรา
2. สารออกฤทธิ์ชื่ออะไร มีเลขทะเบียนวัตถุอันตรายของ อย. ไหม ขอดูฉลากจริง
3. ตรวจบ้านทั้งหลังหรือดูแค่จุดที่เราชี้ ใต้บันได ใต้ซิงก์ ฝ้า และหลังตู้บิลต์อินรวมอยู่ในงานไหม
4. หลังทำแล้วนัดมาตรวจซ้ำกี่ครั้งในปีแรก ถ้าปลวกกลับมาในช่วงรับประกัน คิดค่าบริการเพิ่มไหม
5. สัญญารายปีต่ออายุราคาเท่าไร และถ้าไม่ต่อ แนวน้ำยาหรือสถานีเหยื่อเดิมยังเป็นของใคร
6. ต้องเตรียมบ้านอย่างไร ต้องย้ายของ ปิดตู้ หรือพาสัตว์เลี้ยงออกนานแค่ไหน

ราคาแตกต่างกันมากตามขนาดบ้าน วิธี และจำนวนรอบบริการ ให้เทียบใบเสนอราคาที่แยกรายการชัด ไม่ใช่เทียบตัวเลขรวม ใบที่เขียนแค่ "กำจัดปลวกทั้งหลัง 1 ปี" โดยไม่บอกวิธีและจำนวนรอบ เอาไปเทียบกับใครไม่ได้

หลังบำบัดแล้ว ดูอย่างไรว่าได้ผล

ช่วงหลังวางเหยื่อ ปลวกในสถานีเหยื่อจะมากขึ้นก่อน แล้วค่อยลดลง ช่างจะเปิดดูและเติมเหยื่อเป็นรอบ ถ้าเปิดแล้วไม่มีปลวกกินเลยติดกันหลายรอบ และทางดินเดิมแห้งร่วน ไม่มีดินใหม่มาปะ นั่นคือสัญญาณดี

สิ่งที่เราดูเองได้ระหว่างรอ

• ทางดินที่แกะไว้ มีการปะดินใหม่ภายใน 1 ถึง 3 วันหรือไม่ ถ้าปะใหม่ แปลว่ายังมีปลวกเดิน
• มีแมลงเม่าบินออกจากในบ้านช่วงหัวค่ำหลังฝนตกหรือไม่
• ไม้จุดใหม่ที่จิ้มแล้วยุบมีเพิ่มหรือไม่

UC IPM แนะนำให้ตรวจบ้านทุก 3 ถึง 5 ปีเพื่อจับปลวกตั้งแต่เริ่ม บ้านที่เคยมีปัญหาควรตรวจถี่กว่านั้น สำหรับบ้านในไทยที่ฝนตกครึ่งปี เราตรวจเองแบบง่ายปีละสองครั้ง ต้นฝนกับปลายฝน ใช้ไฟฉายกับไขควงหนึ่งอัน เดินดูขอบบัว ใต้บันได หลังตู้ และรอบเสาบ้าน ใช้เวลาไม่ถึงชั่วโมง

ถ้าบ้านมีปัญหามดหรือแมลงสาบพร้อมกัน อย่าฉีดสเปรย์ไล่แมลงทั่วบ้านระหว่างที่วางเหยื่อปลวก ดูวิธีแยกจัดการแมลงแต่ละชนิดได้ในคู่มือกำจัดแมลงในบ้านแยกตามชนิด และถ้าเจอมดเดินในทางที่คล้ายปลวก ใช้หลักเหยื่อออกฤทธิ์ช้าแบบเดียวกับการกำจัดมดให้ถึงรัง

ตารางตัดสินใจ เจอแบบนี้ ทำแบบนี้

สิ่งที่เจอ	ทำเองได้	ควรเรียกช่าง	ห้ามทำ
แมลงเม่าบินตอมไฟหน้าบ้านหลังฝนตก แต่ไม่เจอในบ้าน	ปิดไฟนอกบ้านช่วงหัวค่ำ เดินตรวจรอบบ้าน	ยังไม่จำเป็น ถ้าตรวจแล้วไม่เจอทางดิน	ฉีดยาทั่วบ้าน
แมลงเม่าและปีกหลุดกองบนขอบหน้าต่างด้านใน	จดจุดที่เจอ เก็บปีกใส่ถุงไว้ให้ช่างดู	ใช่ ภายใน 1 ถึง 2 สัปดาห์	ปล่อยไว้ข้ามฤดูฝน
ทางดินจุดเดียวที่ขอบบัว	ถ่ายรูป จิ้มไม้รอบๆ หาจุดอื่น	ใช่ ให้วางเหยื่อตรงทางนั้น	ทุบทางดินแล้วฉีดสเปรย์
วงกบหรือพื้นไม้ยุบหลายห้อง	ย้ายของมีค่าออก	ใช่ ทันที และให้ช่างไม้ประเมินโครงสร้าง	ซ่อมไม้ใหม่ก่อนกำจัดปลวก
ตอไม้ในสวนมีปลวก ในบ้านไม่มี	ขุดตอออก ใช้น้ำยาตามฉลาก	ไม่จำเป็น	กองไม้ที่ขุดออกไว้ชิดบ้าน
มูลเม็ดเล็กใต้เฟอร์นิเจอร์ไม้ชิ้นเดียว	แยกชิ้นนั้นออก ดูว่ามีมูลใหม่ไหม	ถ้าเจอหลายชิ้นหรือเจอที่โครงบ้าน	ย้ายชิ้นนั้นไปห้องอื่นโดยไม่ดูก่อน

ถ้าเลือกได้แค่อย่างเดียววันนี้ ให้เดินรอบบ้านหาดินชื้นกับไม้ที่ติดดิน แล้วแก้สองจุดนั้นก่อน งานอื่นค่อยตามมาหลังช่างตรวจ